Stella Maris

Marķukirkja

 

Trśfręšslurit Kažólsku Kirkjunnar

 

 

ŽRIŠJI HLUTI: LĶF Ķ KRISTI

ANNAR ŽĮTTUR - BOŠORŠIN TĶU

ANNAR KAFLI: "ŽŚ SKALT ELSKA NĮUNGA ŽINN EINS OG SJĮLFAN ŽIG"

Jesśs sagši viš lęrisveina sķna: "Eins og ég hef elskaš yšur, skuluš žér einnig elska hver annan." [1]

2196. Sem svar viš spurningunni hvert vęri ęšst bošoršanna, svaraši Jesśs: "Ęšst er žetta: "Heyr, Ķsrael! Drottinn, Guš vor, hann einn er Drottinn. Og žś skalt elska Drottin, Guš žinn, af öllu hjarta žķnu, allri sįlu žinni, öllum huga žķnum og öllum mętti žķnum." Annaš er žetta: "Žś skalt elska nįunga žinn eins og sjįlfan žig." Ekkert bošorš annaš er žessum meira." [2] Heilagur Pįll postuli minnir okkur į žetta: "Žvķ aš sį sem elskar nįunga sinn, hefur uppfyllt lögmįliš. Bošoršin: "Žś skalt ekki drżgja hór, žś skalt ekki morš fremja, žś skalt ekki stela, žś skalt ekki girnast," og hvert annaš bošorš er innifališ ķ žessari grein: "Žś skalt elska nįunga žinn eins og sjįlfan žig." Kęrleikurinn gjörir ekki nįunganum mein. Žess vegna er kęrleikurinn fylling lögmįlsins." [3]

« 4. GREIN - FJÓRŠA BOŠORŠIŠ

Heišra föšur žinn og móšur žķna, svo aš žś veršir langlķfur ķ žvķ landi, sem Drottinn Guš žinn gefur žér. [4] Hann var žeim hlżšinn. [5] Sjįlfur Drottinn Jesśs minnir į mįttinn ķ žessu "boši Gušs". [6] Postulinn įminnir: "Žér börn, hlżšiš foreldrum yšar vegna Drottins, žvķ aš žaš er rétt. "Heišra föšur žinn og móšur," - žaš er hiš fyrsta bošorš meš fyrirheiti: "til žess aš žér vegni vel og žś veršir langlķfur į jöršinni."" [7]

2197. Meš fjórša bošoršinu upplżkst önnur lögmįlstaflan. Žar kemur fram röš kęrleikans. Žaš er vilji Gušs aš nęst į eftir honum heišrum viš foreldra okkar sem viš eigum lķfiš aš žakka og sem hafa lįtiš žekkinguna į Guši ganga til okkar. Viš erum skyldug til aš virša alla žį sem Guš hefur, meš hag okkar ķ huga, veitt vald.

2198. Žetta bošorš er lįtiš ķ ljós meš jįkvęšum hętti meš hlišsjón af žeim skyldum sem uppfylla ber. Žaš veit į nęstu bošoršin sem fjalla um sérstaka viršingu fyrir lķfinu, hjónabandinu, jaršneskum gęšum og oršheldni. Žaš er einn žįttur ķ grundvellinum aš félagslegri kenningu kirkjunnar.

2199. Fjórša bošoršiš beinist gagngert aš börnunum ķ samskiptum žeirra viš föšur og móšur vegna žess aš žau samskipti eru hvaš almennust. Žaš fjallar sömuleišis um ęttartengsl viš ašra mešlimi fjölskyldunnar. Žaš krefst žess aš öldrušum og forfešrum sé sżnd viršing, umhyggja og žakklęti. Aš lokum nęr žaš til skyldu nemenda gagnvart kennurum, starfsmanna gagnvart vinnuveitendum, undirmanna gagnvart stjórnendum, žegnanna gagnvart föšurlandinu og žeim sem stjórna eša rķkja yfir žeim. Žetta bošorš felur ķ sér og gengur śt frį skyldum foreldra, uppalenda, kennara, leištoga, dómara, žeirra sem sitja viš stjórnvölinn og allra žeirra er hafa vald yfir öšrum eša yfir samfélagi mannanna.

2200. Aš virša fjórša bošoršiš hefur sķna umbun: "Heišra föšur žinn og móšur žķna, svo aš žś veršir langlķfur ķ žvķ landi, sem Drottinn Guš žinn gefur žér." [8] Aš halda ķ heišri žetta bošorš fęrir, til višbótar andlegum įvöxtum, stundlega įvexti frišar og farsęldar. Sé žaš aftur į móti ekki virt, veldur žaš samfélögum og einstaklingum miklum skaša.

I. FJÖLSKYLDAN Ķ FYRIRĘTLUN GUŠS

Ešli fjölskyldunnar

2201. Hjśskapur grundvallast į jįyrši makanna. Hjónabandiš og fjölskyldan er tilhögun sem er heillavęnleg fyrir hjónin og getnaš og uppfręšslu barnanna. Kęrleikur hjónanna og barneignir skapa persónuleg tengsl og grundvallarįbyrgš mešal mešlima sömu fjölskyldu.

2202. Karl og kona, sem hjónabandiš sameinar, mynda fjölskyldu meš börnum sķnum. Žessi stofnun er fyrri til en nokkur višurkenning af hįlfu stjórnvalda og žeim ber skylda til aš višurkenna hana. Lķta ber į fjölskylduna sem hefšbundinn višmišunargrundvöll og eftir henni eru mismunandi ęttarbönd metin.

2203. Meš žvķ aš skapa karl og konu stofnsetti Guš fjölskyldu mannsins og gaf henni sitt grundvallarlögmįl. Fjölskyldumešlimir njóta jafnrar viršingar. Til heilla fyrir mešlimi hennar og samfélagiš ber fjölskyldan meš sér margžętta įbyrgš, réttindi og skyldur.

Hin kristna fjölskylda

2204. "Hin kristna fjölskylda er sérstök vķsbending um kirkjusamfélag og framkvęmd žess og af žeirri įstęšu mį og ber aš nefna hana heimiliskirkju." [9] Hśn er samfélag ķ trś, von og kęrleika; hśn er einstaklega mikilvęg fyrir kirkjuna eins og Nżja testamentiš ber vitni um. [10]

2205. Hin kristna fjölskylda er samfélag persóna, hśn er tįkn og mynd af samfélagi Föšurins og Sonarins ķ hinum Heilaga Anda. Ķ getnaši og uppfręšslu barnanna endurspeglar hśn sköpunarverk Föšurins. Hśn er kölluš til aš eiga hlutdeild ķ bęn og fórn Krists. Dagleg bęn og lestur Oršs Gušs styrkir hana ķ kęrleikanum. Hin kristna fjölskylda hefur meš höndum fagnašarbošskap og kristniboš.

2206. Fjölskylduböndin leiša af sér tilfinningar, įstrķki og umhyggju sem tengjast og helgast umfram allt af gagnkvęmri viršingu. Fjölskyldan er samfélag er nżtur forréttinda og sem hefur aš köllun aš "innilegt samband og mikil hreinskilni sé meš hjónunum og aš nįiš samstarf sé meš foreldrunum viš uppeldi barnanna." [11]

II. FJÖLSKYLDAN OG ŽJÓŠFÉLAGIŠ

2207. Fjölskyldan er frumeind žjóšfélagsins. Hśn er nįttśrulegt samfélag žar sem eiginmašur og eiginkona eru kölluš til aš gefa sig ķ kęrleika og viš aš hefja nżtt lķf. Myndugleiki, stöšuleiki og gagnkvęm samskipti innan fjölskyldunnar mynda grundvöllinn aš frelsi, öryggi og bręšralagi ķ žjóšfélaginu. Fjölskyldan er žaš samfélag žar sem mašurinn getur frį blautu barnsbeini lęrt sišferšisgildi, byrjaš aš heišra Guš og notaš frelsi sitt meš réttum hętti. Fjölskyldulķfiš er innvķgsla ķ žjóšfélagslķfiš.

2208. Fjölskyldan į aš lifa meš žeim hętti aš mešlimir hennar lęri aš annast og bera umhyggju fyrir ungum og öldnum, sjśkum, fötlušum og fįtękum. Margar fjölskyldur sjį sér stundum ekki fęrt aš veita žessa ašstoš. Žaš fellur žį ķ skaut annarra einstaklinga, fjölskyldna og aš lokum samfélagsins aš veita žessa hjįlp: "Hrein og flekklaus gušrękni fyrir Guši og Föšur er žetta, aš vitja munašarlausra og ekkna ķ žrengingu žeirra og varšveita sjįlfan sig óflekkašan af heiminum." [12]

2209. Fjölskylduna ber aš ašstoša og verja meš višeigandi félagslegum rįšstöfunum. Žar sem fjölskyldurnar geta ekki uppfyllt įbyrgš sķna eru ašrir félagslegir hópar skyldugir aš ašstoša žęr og styrkja žį stofnun sem fjölskyldan er. Meš hlišsjón af nįlęgšarreglunni eiga stęrri samfélög aš varast žaš aš hrifsa til sķn forréttindi fjölskyldunnar eša skipta sér af fjölskyldulķfinu.

2210. Mikilvęgi fjölskyldunnar fyrir velgengni žjóšfélagsins [13] leišir af sér sérstaka įbyrgš fyrir žjóšfélagiš aš žaš styšji og styrki hjónabandiš og fjölskylduna. Opinber yfirvöld eiga aš lķta į žaš sem brżna skyldu sķna "aš višurkenna raunverulegt ešli hjónabandsins og fjölskyldunnar, verja žaš og efla, standa vörš um almennt sišgęši og stušla aš hagsęld heimilanna." [14]

2211. Stjórnmįlamönnum ber skylda til aš sżna fjölskyldunni viršingu og styšja hana. Žeim ber aš tryggja sérstaklega eftirfarandi žętti:
- frelsi til aš setja į stofn fjölskyldu, eiga börn og ala žau upp ķ samręmi viš sišferši og trśarsannfęringu fjölskyldunnar;
- vernd til aš stöšugleiki rķki ķ hjónabandinu og fjölskyldunni sem stofnun;
- frelsi til aš jįta trś sķna, lįta hana berast og ala upp börn sķn ķ henni og nota til žess naušsynlegar leišir og stofnanir;
- eignarréttinn, rétt til einkaframtaks, til vinnu, hśsnęšis og til aš flytjast śr landi;
- réttinn til heilsugęslu samkvęmt landslögum, ašstoš viš aldraša og fjölskyldubętur;
- vernd ķ öryggis- og heilbrigšismįlum, sérstaklega hvaš varšar hęttur er lśta aš eiturlyfjum, klįmi, drykkjusżki o.s.frv.
- frelsi til aš mynda félagsskap meš öšrum fjölskyldum og eiga meš žeim fulltrśa frammi fyrir borgaralegum yfirvöldum. [15]

2212. Fjórša bošoršiš bregšur ljósi į önnur samskipti ķ žjóšfélaginu: Ķ bręšrum okkar og systrum sjįum viš börn foreldra okkar; ķ fręndsystkinum afkomendur forfešra okkar; ķ samborgurum börn föšurlands okkar; ķ hinum skķršu börn móšur okkar, kirkjunnar; ķ hverjum einstaklingi son eša dóttur hans sem viš köllum "Fašir vor". Meš žessum hętti eru samskiptin viš nįungann litin persónulegum augum. Nįunginn er ekki "eining" ķ hinni mannlegu heild; hann er "einhver" sem fyrir sinn žekkta uppruna veršskuldar sérstaka athygli og viršingu.

2213. Mannleg samfélög eru byggš af persónum. Góš stjórnun žeirra takmarkast ekki viš aš tryggja réttindi og uppfylla skyldur eins og aš halda ķ heišri samninga. Rétt samskipti atvinnurekanda og starfsmanna, milli žeirra sem sitja viš stjórnvölinn og borgaranna ganga śt frį ešlislęgum velvilja sem er ķ samręmi viš reisn hinnar mannlegu persónu og byggist į réttlęti og bręšralagi.

III. SKYLDUR FJÖLSKYLDUMEŠLIMA

Skyldur barnanna

2214. Hiš gušdómlega fašerni er uppspretta mannlegs fašernis [16] žetta er grundvöllurinn aš žvķ aš heišra foreldranna. Viršing barnanna, hvort sem žau eru ófullvešja eša uppkomin, fyrir föšur sķnum og móšur [17] į rętur aš rekja til žeirrar nįttśrulegu įstśšar sem vaknar vegna tengslanna hvert viš annaš. Slķkrar viršingar krefst bošorš Gušs. [18]

2215. Viršing fyrir foreldrum (pietas filialis) byggist į žakklęti ķ garš žeirra sem meš lķfsgjöf sinni, elsku sinni og vinnu, hafa komiš börnunum ķ heiminn og gert žeim fęrt aš vaxa śr grasi - lķkamlega og aš visku og nįš. "Heišra föšur žinn af öllu hjarta, gleym ei nauš móšur žinnar er hśn ól žig. Minnstu žess aš žś ert af žeim kominn, hvernig mįttu launa žeim allt sem žau fyrir žig geršu?" [19]

2216. Viršing barna fyrir foreldrum sķnum žekkist af sannri žęgš og hlżšni. "Varšveit žś, son minn, bošorš föšur žķns og hafna eigi višvörun móšur žinnar... Žegar žś ert į gangi, žį leiši žau žig, žegar žś hvķlist, vaki žau yfir žér, og žegar žś vaknar, žį ręši žau viš žig." [20] "Vitur sonur hlżšir umvöndun föšur sķns, en spottarinn sinnir engum įtölum." [21]

2217. Eins lengi og barniš bżr heima hjį foreldrum sķnum į žaš aš hlżša öllu žvķ sem foreldrarnir bišja um og er barninu til góša eša fjölskyldunni. "Žér börn, veriš hlżšin foreldrum yšar ķ öllu, žvķ aš žaš [er Drottni velžóknanlegt]." [22] Börnin eiga einnig aš hlżša sanngjörnum leišbeiningum kennara sinna og allra žeirra sem foreldrarnir hafa fališ umsjį žeirra. En ef samviska barnsins segir žvķ aš žaš sé sišferšilega rangt aš hlżša tiltekinni skipun, žį į žaš ekki aš hlżša henni. Žar sem žau vaxa śr grasi, eiga börnin aš halda įfram aš bera viršingu fyrir foreldrum sķnum. Žau eiga aš vita óskir žeirra, leita gjarnan rįša hjį žeim og taka til greina réttmętar įminningar žeirra. Hlżšni viš foreldrana hęttir žegar börnin verša sjįlfstęš, en ekki viršingin. Hana ber žeim įvallt aš sżna žvķ hśn į rętur sķnar aš rekja til gušsóttans, sem er ein af gjöfum Heilags Anda.

2218. Fjórša bošoršiš minnir uppkomin börn į įbyrgš žeirra gagnvart foreldrum sķnum. Svo framarlega sem žeim er unnt, eiga žau aš gefa žeim efnislega og sišferšilega ašstoš į efri įrum og į tķmum sjśkleika, einmanaleika eša neyšar. Jesśs minnir į žessa žakkarskuld. [23] Žvķ aš Drottinn hefur sett börnum aš heišra föšur, įkvaršaš rétt móšur yfir sonum. Sį sem viršir föšur sinn bętir fyrir syndir, og sį sem heišrar móšur sķna safnar sér fjįrsjóši. Sį sem viršir föšur sinn mun barnalįn hljóta, og er hann bišur hlżtur hann bęnheyrslu. Sį sem heišrar föšur sinn mun langlķfur verša, og sį sem hlżšir Drottni er móšur sinni huggun. [24] Annastu föšur žinn ķ elli hans, barniš mitt, hryggšu hann ei svo lengi sem hann lifir. Ver honum nęrgętinn žótt hann elliglöp sęki, vanvirš hann eigi mešan žér enn svellur žróttur. " Sį gušlastar sem afrękir föšur sinn, Drottinn afneitar žeim sem reitir móšur sķna til reiši. [25]

2219. Viršing fyrir foreldrunum stušlar aš jafnvęgi ķ fjölskyldulķfinu og snertir einnig samskipti systkina. Viršing fyrir foreldrunum fyllir heimiliš birtu og yl. "Barnabörnin eru kóróna öldunganna." [26] "Veriš ķ hvķvetna lķtillįtir og hógvęrir. Veriš žolinmóšir, langlyndir og umberiš hver annan ķ kęrleika." [27]

2220. Kristnir menn standa ķ sérstakri žakkarskuld viš žį sem hafa fęrt žeim gjöf trśarinnar, nįš skķrnarinnar og lķfsžrótt ķ kirkjunni. Žeir sem žar um ręšir geta veriš foreldrar, afar og ömmur, ašrir fjölskyldumešlimir, sóknarprestar, trśarkennarar og ašrir kennarar eša vinir. "Ég rifja upp fyrir mér hina hręsnislausu trś žķna. Sś trś bjó fyrst ķ henni Lóis ömmu žinni og ķ henni Evnike móšur žinni, og ég er sannfęršur um, aš hśn bżr lķka ķ žér." [28]

Skyldur foreldranna

2221. Frjósemi hjśskaparkęrleikans takmarkast ekki eingöngu viš aš geta börn heldur nęr hśn einnig til sišferšilegrar uppfręšslu barnanna og andlegrar mótunar žeirra. "Hlutverk foreldranna ķ uppfręšslunni er svo mikilvęgt aš žaš er nęr ómögulegt aš finna hęfa stašgengla." [29] Réttindi og skyldur foreldranna aš uppfręša börn sķn eru frumatriši og óafsalanleg. [30]

2222. Foreldrar verša aš lķta į börn sķn sem Gušs börn og virša žau sem mannlegar persónur. Meš žvķ aš hlķta sjįlf vilja Föšurins į himnum kenna žau börnum sķnum aš uppfylla lögmįl Gušs.

2223. Foreldrarnir bera frumįbyrgš į uppfręšslu barna sinna. Žau bera žessari įbyrgš vitni meš žvķ aš koma fyrst į stofn heimili žar sem įstśš, fyrirgefning, viršing, tryggš og óeigingjörn žjónusta liggja til grundvallar. Heimiliš er heppilegur stašur til uppfręšslu ķ dyggšum. Skilyrši fyrir slķkri uppfręšslu er aš tileinka sér sjįlfsafneitun, heilbrigša dómgreind og sjįlfsstjórn
- forsendur fyrir öllu sönnu frelsi. Foreldrar eiga aš kenna börnum sķnum aš setja "efnislega og ešlislęga žętti undir innri og andlega žętti." [31] Sś alvarlega įbyrgš hvķlir į foreldrunum aš vera börnum sķnum gott fordęmi. Ef foreldrarnir sjįlfir geta višurkennt mistök sķn gagnvart börnunum eru žeir betur ķ stakk bśnir aš leišbeina žeim og aga: Sį er ann syni sķnum hirtir hann tķšum.… Sį er agar son sinn hlżtur gagn af honum. [32] Žér fešur, reitiš ekki börn yšar til reiši, heldur ališ žau upp meš aga og umvöndun Drottins. [33]

2224. Heimiliš er nįttśrulegt umhverfi til aš kenna manninum grundvallaratriši ķ samstöšu og samįbyrgš. Foreldrar eiga aš kenna börnum sķnum aš vera vel į verši gagnvart vafasömum og nišurlęgjandi įhrifum sem ógna samfélögum mannsins.

2225. Fyrir nįšina sem sakramenti hjónabandsins veitir, fį foreldrarnir žį įbyrgš og žau forréttindi aš fęra börnum sķnum fagnašarbošskapinn. Mešan börnin eru enn ung aš įrum eiga foreldrarnir aš leiša žau aš leyndardómum trśarinnar žar sem žeir eru "fyrstu bošberar" barna sinna ķ žeim efnum. Žeir eiga aš tengja žau allt frį blautu barnsbeini viš lķf kirkjunnar. [34] Heilnęmt fjölskyldulķf hlśir aš innri afstöšu sem er sannur undirbśningur aš lifandi trś og višheldur henni allt ķ gegnum lķfiš.

2226. Foreldrar eiga aš hefja trśfręšsluna mešan börnin eru enn ung. Hśn er žegar til stašar ef fjölskyldumešlimir hjįlpa hver öšrum aš vaxa ķ trś meš vitnisburši um kristilegt lķferni ķ samręmi viš gušspjalliš. Trśfręšslan ķ fjölskyldunni gengur į undan, į samleiš meš og aušgar ašrar trśfręšslustundir. Foreldrarnir hafa žaš verkefni meš höndum aš kenna börnum sķnum aš bišja og aš finna köllun sķna sem Gušs börn. [35] Sóknin er hiš evkaristķska samfélag og hjarta helgiathafna kristinna fjölskyldna; žaš er einkum ķ sókninni sem trśfręšslan barna og foreldra fer fram.

2227. Börnin geta fyrir sitt leyti stušlaš aš žvķ aš foreldrar žeirra vaxi ķ heilagleika. [36] Menn eiga aš fyrirgefa hver öšrum af veglyndi og įn aflįts įrįsir, rifrildi, óréttlęti og vanrękslu. Er žaš samkvęmt hinum gagnkvęma kęrleika. Kęrleikur Krists krefst žess. [37]

2228. Viršing og įstrķki foreldranna kemur ķ ljós viš uppeldi ungra barna žeirra žegar žeir sżna umönnun og umhyggju viš aš ala žau upp og sjį fyrir lķkamlegum og andlegum žörfum žeirra. Žegar börnin vaxa śr grasi er žaš sama viršingin og umhyggjan sem fęr foreldrana til aš uppfręša žau aš nota skynsemi sķna og frelsi į réttan hįtt.

2229. Žar sem foreldrarnir bera megin įbyrgš į uppfręšslu barna sinna eiga žeir rétt į aš velja skóla fyrir žau sem fellur aš eigin sannfęringu žeirra. Svo sem žeim er unnt hafa foreldrarnir žį skyldu aš velja skóla sem eru best fallnir til žess aš ašstoša žį ķ hlutverki žeirra sem kristnir uppfręšarar. [38] Opinber yfirvöld hafa žį skyldu aš tryggja žennan rétt foreldranna og sjį til žess aš varanleg skilyrši séu fyrir hendi til aš hann fįi žrifist.

2230. Žegar börnin eru oršin fullvaxta hafa žau rétt og skyldu til aš velja sér starfsgrein og lķfsmįta. Žau eiga aš axla sķna nżju įbyrgš ķ traustu sambandi viš foreldra sķna og žiggja gjarnan rįš žeirra og rįšgjöf. Foreldrarnir verša aš gęta žess aš beita ekki börn sķn žrżstingi hvorki ķ vali į starfsgrein né maka. Žessi naušsynlega takmörkun hindrar ekki foreldrana - raunar žvert į móti
- aš gefa börnum sķnum skynsamleg rįš, sérstaklega žegar žau įforma aš stofnsetja fjölskyldu.

2231. Sumir neita sér um aš ganga ķ hjónaband til aš annast foreldra sķna eša systkini, helga sig meš fullkomnari hętti starfsgrein sinni eša til aš žjóna öšrum góšum mįlefnum. Žeir sem žetta gera geta lagt mikiš af mörkum til heilla fyrir fjölskyldu mannanna.

IV. FJÖLSKYLDAN OG GUŠS RĶKI

2232. Fjölskylduböndin eru mikilvęg en ekki endanleg. Samtķmis žvķ sem barniš kemst til žroska og mannlegs og andlegs sjįlfstęšis veršur hin sérstaka köllun sem kemur frį Guši ę sterkari og skżrari. Foreldrarnir eiga aš virša žessa köllun og hvetja börn sķn aš fylgja henni. Žau eiga ekki aš vera ķ nokkrum vafa um aš fyrsta kall kristins manns er aš fylgja Jesś: "Sį sem ann föšur eša móšur meir en mér, er mķn ekki veršur, og sį sem ann syni eša dóttur meir en mér, er mķn ekki veršur." [39]

2233. Sį sem gerist lęrisveinn Jesś žiggur boš um aš tilheyra fjölskyldu Gušs, aš lifa samkvęmt lķfsmįta hans: "Hver sem gjörir vilja Föšur mķns sem er į himnum, sį er bróšir minn, systir og móšir." [40] Foreldrar eiga aš fagna og virša žaš af gleši og meš žakkaroršum ef Drottinn kallar eitthvert barna žeirra til aš fylgja sér ķ hreinleika ķ žįgu himnarķkis, ķ vķgšu lķfi eša prestžjónustu.

V. YFIRVÖLD Ķ BORGARALEGU SAMFÉLAGI

2234. Fjórša bošorš Gušs bżšur okkur einnig aš heišra alla žį sem okkur til heilla hafa žegiš völd ķ žjóšfélaginu frį Guši. Žaš varpar ljósi į skyldur žeirra sem hafa meš höndum völd sem og žeirra sem žau eru iškuš til heilla fyrir.

Skyldur borgaralegra yfirvalda

2235. Žeir sem fara meš völd eiga aš lķta į žaš sem žjónustu: "Sį sem mikill vill verša mešal yšar [sé] žjónn yšar." [41] Valdstjórn er metin meš sišferšilegum hętti śt frį gušdómlegum uppruna hennar, skynsömu ešli hennar og sérstökum tilgangi hennar. Enginn getur męlt fyrir eša innleitt neitt sem strķšir gegn reisn persóna og nįttśrulögmįlinu.

2236. Valdstjórn er ętlaš aš vera ytra tįkn um hvernig stigskiptingu gilda er hįttaš til aš gera öllum aušveldara fyrir aš iška frelsi sitt og įbyrgš. Žeir sem sitja aš völdum eiga aš įstunda sanngjarna skiptingu umbunar žar sem tekiš er tillit til žarfa og framlags hvers og eins og meš friš og einingu aš augnamiši. Žeir eiga aš gęta žess aš rįšstafanir og reglugeršir sem žeir setja verši ekki tilefni freistinga meš žvķ aš setja persónulega hagsmuni ķ andstöšu viš viš almenna hagsmuni. [42]

2237. Pólitķsk yfirvöld eru skyldug aš virša grundvallarréttindi mannsins. Réttarfar į aš vera mannśšlegt meš žvķ aš virša réttindi hvers og eins, sérstaklega fjölskyldna og žeirra sem fariš hafa halloka ķ lķfinu. Žau pólitķsku réttindi sem tengd eru rķkisborgararétti į og ber aš veita samkvęmt žvķ sem almannaheill krefst. Opinber yfirvöld geta ekki numiš žau śr gildi nema fyrir liggi lögmętar og sanngjarnar įstęšur. Pólitķsk réttindi į aš nota til heilla fyrir žjóšina og samfélag mannsins.

Skyldur borgaranna

2238. Žeir sem eru hįšir yfirvaldi eiga aš lķta į žį sem sitja aš völdum sem fulltrśa Gušs er hann hefur gert aš rįšsmönnum gjafa sinna: [43] "Veriš Drottins vegna undirgefnir allri mannlegri skipan.… Žér eruš frjįlsir menn, hafiš ekki frelsiš fyrir hjśp yfir vonskuna, breytiš heldur sem žjónar Gušs." [44] Dyggilegt samstarf af hįlfu borgaranna felur ķ sér rétt, stundum skyldu, til réttmętrar gagnrżni um žaš sem viršist skaša reisn mannsins og almannaheill.

2239. Žaš er skylda borgaranna, įsamt meš borgaralegum yfirvöldum, aš stušla aš žvķ sem er til heilla fyrir žjóšfélagiš og gera žaš ķ anda sannleika, réttlętis, samstöšu og frelsis. Įst og žjónusta viš föšurlandiš stafar af žakklęti og nįungakęrleika. Hlżšni viš lögmęt yfirvöld og žjónusta viš almannaheill krefst žess af borgurunum aš žeir uppfylli hlutverk sitt ķ hinu pólitķska lķfi samfélagsins.

2240. Hlżšni viš yfirvöld og samįbyrgš um almannaheill leiša af sér sišferšilega skyldu til aš greiša skatta, nżta kosningaréttinn og verja land sitt: Gjaldiš öllum žaš sem skylt er: Žeim skatt, sem skattur ber, žeim toll, sem tollur ber, žeim ótta, sem ótti ber, žeim viršing, sem viršing ber. [45] Žótt [kristnir menn] séu ķbśar įkvešins lands žį lķkist hegšun žeirra meira žvķ aš dvöl žeirra žar sé ekki varanleg; žeir taka žįtt ķ öllu daglegu lķfi sem borgarar en bera allt haršręši sem śtlendingar.… Žeir hlķta settum lögum en eru ķ einkalķfi sķnu hafnir yfir žau.… Guš hefur fališ žeim žessa miklu stöšu og er žaš žeim ólögmętt aš hlaupast frį henni. [46] Postulinn įminnir okkur aš bera fram bęnir og žakkargjörš fyrir konunga og alla žį sem fara meš völd, "til žess aš vér fįum lifaš frišsamlegu og rólegu lķfi ķ allri gušhręšslu og sišprżši." [47]

2241. Velstęšari žjóšir eru skyldugar, aš žvķ marki sem žeim er unnt, aš taka viš śtlendingnum sem leitar öryggis og lķfsafkomu sem hann fęr ekki ķ sķnu heimalandi. Opinber yfirvöld eiga aš sjį til žess aš žau nįttśrulegu réttindi séu virt er setja gestinn undir verndarvęng žeirra sem taka viš honum. Meš hlišsjón af almannaheill sem pólitķsk yfirvöld bera įbyrgš į, mega gera réttindi til bśferlaflutninga hįš żmsum lagaskilyršum einkum hvaš varšar skyldur innflytjendanna gagnvart hinu nżja landi. Innflytjendur eru skyldugir aš virša af žakklęti efnislega og andlega arfleifš žess lands sem tekur viš žeim, hlķta lögum žess og axla sķnar borgaralegu skyldur.

2242. Žegninn er bundinn af samvisku sinni aš fylgja ekki tilskipunum borgaralegra yfirvalda žegar žęr strķša gegn sišferšilegri skipan, grundvallarréttindum mannsins eša kenningum gušspjallsins. Aš neita hlżšni viš borgaraleg yfirvöld žegar kröfur žeirra strķša gegn réttri samvisku, réttlętist af muninum į milli žess aš žjóna Guši og žjóna hinu pólitķska samfélagi. "Gjaldiš žį keisaranum žaš sem keisarans er og Guši žaš sem Gušs er." [48] "Framar ber aš hlżša Guši en mönnum": [49] Ef almenn stjórnvöld fara śt fyrir valdsviš sitt og kśga žegnana skulu žeir engu aš sķšur halda įfram aš gera žaš sem almannaheill krefst af žeim; en žaš er lögmętt fyrir žį aš verja réttindi sķn og samborgara sinna gegn misbeitingu žessara stjórnvalda haldi žeir sig innan žeirra marka sem nįttśrulögmįliš og lögmįl gušspjallsins setja. [50]

2243. Vopnuš andstaša gegn kśgun pólitķskra yfirvalda er ekki lögmęt nema eftirfarandi skilyrši séu fyrir hendi: 1) aš įtt hafi sér staš ótvķręš, alvarleg og višvarandi brot į grundvallarréttindum; 2) aš allar ašrar leišir til śrbóta hafi veriš reyndar til žrautar; 3) aš slķk andstaša muni ekki valda meiri glundroša; 4) aš žaš sé rökstudd von um įrangur; 5) aš žaš sé ekki meš nokkru móti hęgt aš sjį aš betri lausn sé fyrir hendi.

Hiš pólitķska samfélag og kirkjan

2244. Sérhver stofnun einkennist, aš minnsta kosti meš óbeinum hętti, af sżn mannsins og hlutskipti hans og er žaš henni višmišun ķ dómum hennar, viš aš koma į stigskiptingu gilda og ķ atferli hennar. Flest samfélög byggja stofnanir sķnar į višurkenningu į žvķ aš mašurinn hafi vissa yfirburši yfir hluti. Einungis trśin sem opinberuš hefur veriš af gušlegum mętti hefur jįtaš meš skżrum hętti aš Guš, skaparinn og endurlausnarinn, sé upphaf mannsins og hlutskipti hans. Kirkjan bżšur pólitķskum stjórnvöldum aš bera śrskurši sķna og įkvaršanir sama viš žennan innblįsna sannleika um Guš og manninn: Samfélög sem višurkenna ekki žessa sżn eša hafna henni ķ nafni sjįlfstęšis sķns gagnvart Guši verša aš leita aš višmišunargrundvelli og markmiši hjį sjįlfum sér eša tileinka sér žetta śr einhverri hugmyndafręši. Žar sem žau neita aš višurkenna aš mašurinn geti variš hlutlęga višmišun góšs og ills, heimta žau sér til handa skżrt eša óbeint alręšisvald yfir manninum og hlutskipti hans, eins og sagan ber vott um. [51]

2245. Vegna umbošs sķns og valdsvišs mį ekki rugla kirkjunni į nokkurn hįtt viš hiš pólitķska samfélag. Hśn er ķ senn tįkn og vernd yfirskilvitslegs ešlis hinnar mannlegu persónu. "Kirkjan viršir og hvetur til pólitķsks frelsis og įbyrgšar borgaranna." [52]

2246. Ķ hlutverki kirkjunnar felst aš "fella sišferšisdóma, jafnvel ķ mįlefnum er varša stjórnmįl, žegar grundvallarréttindi mannsins eša hjįlpręši sįlar krefst žess. Žęr leišir, žęr einu leišir, sem hśn mį nota eru žęr sem eru ķ samręmi viš gušspjalliš og velferš allra manna į sérhverjum tķmum og viš sérhverjar kringumstęšum." [53]

Ķ STUTTU MĮLI

2247. "Heišra föšur žinn og móšur žķna" (5M 5:16; Mk 7:10).

2248. Samkvęmt fjórša bošoršinu er žaš vilji Gušs aš į eftir honum heišrum viš foreldra okkar og žį sem hann hefur veitt vald meš hag okkar ķ huga.

2249. Hjśskapurinn er grundvallašur į sįttmįla og jįyrši makanna. Hjónabandiš og fjölskyldan er heillavęnlegt fyrirkomulag fyrir makana, fyrir getnaš og uppfręšslu barnanna.

2250. "Velferš einstakrar persónu og bęši veraldlegs og kristilegs samfélags er hįš meš nįnum hętti heilnęmu įstandi hjśskapar- og fjölskyldulķfsins" (GS 47 § 1).

2251. Börnin skulda foreldrum sķnum viršingu, žakklęti, sanngjarna hlżšni og ašstoš. Viršing barns fyrir foreldrum sķnum styrkir einingu fjölskyldulķfsins.

2252. Foreldrarnir bera meginįbyrgš į žvķ aš uppfręša börnin ķ trś, bęn og öllum dyggšum. Žeir hafa žį skyldu aš męta eftir bestu getu žörfum barnanna, lķkamlegum og andlegum.

2253. Foreldrar eiga aš virša og żta undir köllun barna sinna. Žeir eiga aš muna og kenna aš fyrsta köllun kristins manns er aš fylgja Jesś.

2254. Opinber yfirvöld eru skyldug aš virša grundvallarréttindi mannsins og žau skilyrši sem hann žarf til aš iška frelsi sitt.

2255. Žegnarnir eru skyldugir aš vinna meš borgaralegum yfirvöldum aš uppbyggingu samfélagsins og gera žaš ķ anda sannleika, réttlętis, samstöšu og frelsis.

2256. Žegnarnir eru bundnir af samvisku sinni til aš fylgja ekki tilskipunum borgaralegra yfirvalda žegar žęr strķša gegn sišferšilegri skipan. "Framar ber aš hlżša Guši en mönnum" (P 5:29).

2257. Įkvöršun og atferli sérhvers samfélags endurspegla sżn mannsins og hlutskipti hans. Įn žess ljóss sem gušspjalliš varpar į Guš og manninn getur samfélagiš aušveldlega oršiš hįš alręšisvaldi.

« 5. GREIN - FIMMTA BOŠORŠIŠ

Žś skalt ekki morš fremja. [54] Žér hafiš heyrt aš sagt var viš forfešurna: "Žś skalt ekki morš fremja. Sį sem morš fremur skal svara til saka fyrir dómi." En ég segi yšur: Hver sem reišist bróšur sķnum, skal svara til saka fyrir dómi. [55]

2258. "Mannlegt lķf er heilagt vegna žess aš strax frį byrjun er žaš snert sköpunarmętti Gušs og hefur aš eilķfu sérstök tengsl viš skaparann, en hann einn er takmark žess. Ašeins Guš er Drottinn lķfsins frį žvķ žaš hefst og žar til žvķ lżkur. Enginn mašur getur undir neinum kringumstęšum tekiš sér žann rétt aš drepa meš beinum hętti saklausa mannveru." [56]

I. VIRŠING FYRIR MANNLEGU LĶFI

Vitnisburšur helgrar sögu mannsins

2259. Ķ frįsögninni af morši Kains į bróšur sķnum Abel [57] opinberar Ritningin aš fyrir frumsyndina hafi reiši og öfund komiš ķ manninn strax ķ upphafi mannkynssögunnar. Mašurinn veršur óvinur mešbróšur sķns. Guš lżsir yfir illsku bróšurmoršsins žegar hann segir: "Hvaš hefir žś gjört? Heyr, blóš bróšur žķns hrópar til mķn af jöršinni! Og skalt žś nś vera bölvašur og burt rekinn af akurlendinu, sem opnaši munn sinn til aš taka į móti blóši bróšur žķns af žinni hendi". [58]

2260. Sįttmįli Gušs og mannanna er samofinn upprifjun į gjöf Gušs, mannlegu lķfi, og drįpsofsa mannsins: En yšar eigin blóšs mun ég hins vegar krefjast.… Hver sem śthellir mannsblóši, hans blóši skal af manni śthellt verša. Žvķ aš eftir Gušs mynd gjörši hann manninn. [59] Ķ Gamla testamentinu var įvallt litiš į blóš sem heilagt tįkn um lķf. [60] Naušsynlegt er aš minnast žessarar kenningar į öllum tķmum.

2261. Ritningin gerir nįnari grein fyrir banninu sem felst ķ fimmta bošoršinu: "Ver eigi valdur aš dauša saklauss manns og réttlįts". [61] Drįp aš yfirlögšu rįši į saklausum manni er alvarlegt brot gegn viršingu mannsins, gegn Gullnu reglunni og gegn heilagleika skaparans. Lögmįliš sem bannar žetta er algilt: Žaš skuldbindur hvern og einn įvallt og alls stašar.

2262. Ķ fjallręšunni rifjar Drottinn upp bošoršiš "Žś skalt ekki morš fremja" [62] og bętir viš žaš fordęmingu į reiši, hatri og hefnd. Kristur gengur enn lengra og bišur lęrisveina sķna aš bjóša hina kinnina, aš elska óvini sķna. [63] Hann varši sig ekki og sagši Pétri aš slķšra sveršiš. [64]

Lögmęt vörn

2263. Lögmęt vörn mannsins eša samfélagsins er ekki frįvik frį banninu aš myrša žį saklausu sem er einkenni vķsvitandi manndrįps. "Sjįlfsvörn getur haft tvennt ķ för meš sér: Varšveislu eigin lķfs og drįp į įrįsarmanninum.… Annaš er fyrirhugaš, hitt ekki". [65]

2264. Aš elska sjįlfan sig er grundvallarregla sišferšis. Žvķ er žaš lögmętt aš krefjast žess aš eigin réttur til lķfs sé virtur. Sį sem ver sitt eigiš lķf er ekki sekur um morš jafnvel žótt hann neyšist til aš sęra įrįsarmanninn til ólķfis: Žaš telst ólögmętt aš mašur ķ sjįlfsvörn sżni meira ofbeldi en naušsynlegt er. Aftur į móti er vörn hans lögmęt ef hann stillir afli sķnu viš aš bęla nišur ofbeldi gegn sér.… Ekki er heldur naušsynlegt manninum til sįlubótar aš hann sleppi leyfilegri sjįlfsvörn til aš forša žvķ aš bana hinum manninum, žvķ mašurinn er bundinn žvķ aš varšveita eigiš lķf betur en annarra. [66]

2265. Ķ vissum tilfellum er lögmęt vörn ekki einungis réttur heldur alvarleg skylda žess sem ber įbyrgš į lķfi annarra. Varšveisla almannaheilla krefst žess aš óréttmętur įrįsarašili sé geršur skašlaus. Žetta er įstęša žess aš žeir sem sitja viš völd meš lögmętum hętti hafa rétt til aš beita vopnum ķ žvķ skyni aš vernda žaš borgaralega samfélag sem žeim hefur veriš treyst fyrir og hrekja į brott žann įrįsarašila sem rįšist hefur gegn žvķ.

2266. Višleitni rķkisins aš stemma stigu viš atferli sem skašlegt er réttindum fólks og grundvallarreglum žjóšfélagsins samsvarar naušsyn žess aš vernda almannaheill. Lögmęt yfirvöld hafa žann rétt og žį skyldu aš innleiša refsingar ķ réttu hlutfalli viš alvarleika afbrots. Refsing hefur fyrst og fremst žann tilgang aš lagfęra žį röskun sem afbrotiš hefur valdiš. Gangist hinn seki fśslega viš broti sķnu jafngildir žaš frišžęgingu. Til višbótar žvķ aš višhalda friši ķ žjóšfélaginu og vernda öryggi borgaranna liggja lęknisleg markmiš aš baki refsingunni: Sé žess nokkur kostur į hśn į aš stušla aš betrun žess sem afbrotiš fremur. [67]

2267. Aš žvķ tilteknu aš kennsl hafi veriš borin į žann sem sekur er og įbyrgš hans aš fullu įkvöršuš, hefur hefšbundin kenning kirkjunnar ekki śtilokaš daušarefsingu ef hśn er eina mögulega leišin til aš verja meš įrangursrķkum hętti mannlegt lķf gegn óréttmętum įrįsarašila. Ef hins vegar óbanvęnar ašferšir nęgja til aš vernda öryggi borgaranna og verja žį gegn įrįsarašila, ber yfirvöldum aš halda sig viš žęr ašferšir žar sem žęr eru betur ķ samręmi viš raunhęf skilyrši almannaheilla og samręmast öllu heldur viršingu mannsins. Nś į tķmum er mįliš žannig vaxiš aš žar sem rķkiš hefur żmsar įrangursrķkar leišir til aš koma ķ veg fyrir glępi meš žvķ aš gera afbrotamanninn ófęran um aš valda tjóni - įn žess aš svipta hann algjörlega žvķ tękifęri aš betrumbęta sig - eru žau tilfelli žar sem aftaka afbrotamanns er talin algjör naušsyn "mjög sjaldgęf ef ekki beinlķnis śr sögunni". [68]

Vķsvitandi manndrįp

2268. Fimmta bošoršiš bannar beint og vķsvitandi drįp sem er stórsynd. Drįpsmašurinn og žeir sem ótilneyddir eiga ašild aš morši drżgja synd sem hrópar į hefnd frį himnum. [69] Morš į barni, [70] systkini, foreldri eša maka eru sérlega alvarlegir glępir vegna žeirra nįttśrulegu tengsla sem rofin eru. Enda žótt varšveisla kynžįttar eša almennt heilbrigšisįstand kunni aš vera mönnum įhyggjuefni réttlętir žaš ekki morš jafnvel ekki žótt almenn yfirvöld skipi svo fyrir.

2269. Fimmta bošoršiš bannar aš nokkuš sé gert sem vķsvitandi veldur dauša manns meš óbeinum hętti. Óheimilt er samkvęmt sišalögmįlinu aš stofna nokkrum manni ķ lķfshęttu įn žess aš gildar įstęšur liggi žar aš baki sem og aš neita manni sem er ķ hęttu staddur um ašstoš. Žaš er hróplegt óréttlęti og alvarleg misgerš ef samfélag mannanna sęttir sig viš manndauša af völdum hungursneyšar įn žess aš gera neitt til aš lagfęra žaš įstand. Žeir sem meš okurstarfsemi og fégirnd valda hungri og dauša hjį mešbręšrum sķnum ķ fjölskyldu mannsins, eru meš óbeinum hętti valdir aš manndrįpi sem žeir verša aš svara fyrir. [71] Sišferšilega žarf ekki aš svara til saka fyrir manndrįp sem er óviljaverk. En mašurinn er ekki leystur undan įbyrgš į alvarlegri misgerš ef hann, įn žess aš hafa fyrir žvķ gildar įstęšur, hefur haft ķ frammi hįtterni sem valdiš hefur dauša annars manns, jafnvel žótt žaš hafi ekki veriš įsetningur hans.

Fóstureyšing

2270. Mannlegt lķf veršur aš virša og vernda meš öllum rįšum frį žvķ andartaki aš getnašur į sér staš. Žaš ber aš višurkenna aš mannsbarninu ber réttur einstaklings frį fyrsta andartaki tilveru žess - žar į mešal órjśfanlegur réttur hverrar saklausrar mannveru til lķfs. [72] "Įšur en ég myndaši žig ķ móšurlķfi, śtvaldi ég žig, og įšur en žś komst af móšurkviši, helgaši ég žig." [73] "Beinin ķ mér voru žér eigi hulin žegar ég var gjöršur ķ leyni, myndašur ķ djśpum jaršar." [74]

2271. Alveg frį fyrstu öld hefur kirkjan lżst žvķ yfir aš allar fóstureyšingar vęru sišferšisbrot. Žessi kenning hefur ekkert breyst og er hśn eftir sem įšur óbreytanleg. Bein fóstureyšing, žaš er aš segja fóstureyšing sem annašhvort er markmiš ašgeršar eša leiš aš žvķ, brżtur meš alvarlegum hętti gegn sišalögmįlinu: Nżtt lķf skalt žś ekki drepa meš fóstureyšingu og ekki skaltu stušla aš žvķ aš nżfęddu barni sé eytt. [75] Guš, Drottinn lķfsins, hefur fališ mönnunum žaš göfuga hlutverk aš vernda lķf og mennirnir verša aš inna žaš af hendi eins og žeim sęmir. Lķf veršur aš vernda af fremsta megni frį žvķ andartaki aš getnašur į sér staš: Fóstureyšing og barnsmorš eru višurstyggilegir glępir. [76]

2272. Allt formlegt samstarf sem mišar aš žvķ aš eyša fóstri er alvarlegt afbrot. Ķ samręmi viš įkvęši kirkjuréttar beitir kirkjan bannfęringu sem refsingu fyrir žennan glęp gegn mennsku lķfi. "Sś persóna sem stušlar aš žvķ aš fóstureyšing er fullgerš kallar yfir sig bannfęringu latę sententię," [77] "vegna žess sem ķ afbrotinu felst". [78] Žetta er hįš fyrirvara ķ skilmįlum kirkjuréttar. [79] Žannig er žaš ekki ętlun kirkjunnar aš miskunninni séu takmörk sett. Öllu heldur er hśn aš gera ljósan alvarleika glępsins sem framinn er, óbętanlegan skašann gegn hinum saklausa sem er lķflįtinn, sem og gegn foreldrum og öllu samfélaginu.

2273. Žaš er grundvallaržįttur ķ borgaralegu samfélagi og löggjöf žess aš hver saklaus einstaklingur eigi sér óafsalanlegan rétt til lķfs: "Óafsalanleg réttindi hverrar persónu verša žjóšfélagiš og pólitķsk stjórnvöld aš višurkenna og virša. Žessi mannréttindi byggja hvorki į tilteknum einstaklingum eša foreldrum. Og ekki eru žau til merkis um ķvilnun af hįlfu samfélagsins eša rķkisins. Žau eru hluti af nįttśru mannsins og eru ešlisbundin honum fyrir mįtt sköpunarinnar žašan sem mašurinn sękir uppruna sinn. Mešal žeirra grundvallarréttinda sem ber aš geta ķ žessu sambandi er réttur mannsins til lķfs og lķkamlegs heilleika frį andartaki getnašar til daušadags". [80] "Žegar lögin svipta flokk manna žeirri vernd sem borgaraleg löggjöf ętti aš veita žeim, er rķkiš aš hafna žvķ aš allir séu jafnir fyrir lögunum. Žegar rķkiš kostar ekki kapps um aš hlśa aš réttindum sérhvers borgara og einkum žeirra sem eru berskjaldašir, žį grefur žaš undan žeim lagalega grundvelli sem žaš byggir į.… Sś viršing og vernd sem tryggja ber hinu ófędda barni frį fyrsta andartaki getnašar, hefur žaš ķ för meš sér aš lögin verša aš kveša į um tiltekin višurlög viš öllum vķsvitandi brotum gegn réttindum barnsins". [81]

2274. Žar sem lķta ber į fósturvķsi sem persónu frį getnaši veršur aš vernda hann ķ heilleika sķnum, annast hann og gręša eins og kostur er lķkt og hverja ašra mannlega veru. Sjśkdómsgreining į fósturstigi er sišferšilega lögleg, "ef ašgeršin viršir lķf og heilleika fósturvķsisins og fóstursins og beinist aš žvķ aš vernda žį eša gręša sem um einstakling vęri aš ręša.… Žaš er algjörlega andstętt sišalögmįlinu ef žetta er gert meš žeim fyrirvara aš fóstureyšingu megi framkalla allt eftir žvķ hverjar nišurstöšurnar verša: Sjśkdómsgreining mį aldrei jafngilda daušadómi". [82]

2275. "Telja veršur žęr ašgeršir į mannlegum fósturvķsi lögmętar er virša lķf og heilleika hans og fela ekki ķ sér of mikla įhęttu fyrir hann heldur beinast aš lękningu hans, aš žvķ aš bęta heilsu hans eša aš einstaklingsbundiš lķf hans fįi žrifist". [83] "Žaš er sišferšisbrot aš framleiša mannlega fósturvķsa ķ žeim tilgangi aš nżta žį sem einnota lķffręšileg efni". [84] "Vissar tilraunir til aš hafa įhrif į arfgenga litninga eša erfšavķsa beinast ekki aš žvķ aš rįša bót į sjśkdómum heldur er markmiš žeirra aš framleiša śtvaldar mannverur samkvęmt kyni eša öšrum fyrirframįkvešnum eiginleikum. Slķk misnotkun gengur žvert gegn persónulegri reisn mannsins, heilleika hans og sérešli" [85] sem eru einstök og ekki hęgt aš framkalla į nż.

Lķknardrįp

2276. Sżna ber žeim sem bśa viš skertan eša veikan lķfsžrótt sérstaka viršingu. Ašstoša ber žį sem eru sjśkir eša fatlašir til aš lifa lķfinu eins ešlilega og kostur er.

2277. Hverjar sem leišir eša įstęšur lķknardrįps eru, felur žaš ķ sér aš endir er bundinn į lķf fatlašs, sjśks eša deyjandi fólks. Žaš er sišferšilega óréttlętanlegt. Verknašur eša hiršuleysi sem beint eša óbeint veldur dauša ķ žvķ skyni aš afmį žjįningar, jafngildir morši og brżtur meš alvarlegum hętti gegn reisn mannsins og žeirri viršingu sem hinum lifanda Guši ber, skapara mannsins. Žį dómgreindarvillu sem hér um ręšir hafa menn stundum öšlast ķ góšri trś en žaš breytir ekki ešli slķks manndrįpsverks sem ber jafnan aš banna og śtiloka.

2278. Stöšvun į lyfjamešferš sem er žungbęr, hęttuleg, óvenjuleg eša ekki ķ samręmi viš žann įrangur sem vęnst er, getur veriš lögmęt; žaš er žį höfnum į "of metnašarfullri" mešferš. Ķ žvķ tilfelli er ekki sį vilji fyrir hendi aš orsaka dauša; einungis er veriš aš višurkenna eigin vangetu til aš hindra hann. Žį įkvöršun į sjśklingurinn sjįlfur aš taka ef hann er hęfur og hefur getu til žess. Ef ekki žį verša žeir aš taka žį įkvöršun sem lögum samkvęmt hafa rétt til aš koma fram fyrir hans hönd. Įvallt ber aš virša heilbrigša skynsemi sjśklingsins og lagalega hagsmuni hans.

2279. Jafnvel žótt daušinn sé talinn yfirvofandi mį ekki meš neinum hętti gera hlé į reglubundinni umönnun sjśklingsins. Notkun verkjalyfja til aš lina žjįningar hins deyjandi sjśklings, jafnvel žótt ķ žvķ felist hętta į aš lķftķmi hans styttist, getur veriš sišferšilega ķ samręmi viš mannlega reisn ef daušinn er hvorki markmiš ašgeršarinnar né leiš aš žvķ, heldur einungis fyrirsjįanlegur og hann umborinn sem óumflżjanleg stašreynd. Į lķknardeildum er stundašur sérstakur og óeigingjarn nįungakęrleikur. Hvetja į til slķkrar umönnunar.

Sjįlfsvķg

2280. Sérhver mašur ber įbyrgš į lķfi sķnu gagnvart Guši sem hefur gefiš manninum lķf sitt. Guš einn er eftir sem įšur herra lķfsins. Okkur ber skylda til aš taka lķfinu opnum örmum og varšveita žaš honum til dżršar og okkur til sįluhjįlpar. Viš erum rįšsmenn, ekki eigendur, žess lķfs sem Guš hefur treyst okkur fyrir. Žaš er ekki okkar aš losa okkur viš žaš.

2281. Sjįlfsvķg stangast į viš nįttśrulega tilhneigingu mannsins aš varšveita og višhalda lķfi sķnu. Žaš brżtur meš alvarlegum hętti gegn réttmętri įst mannsins į sjįlfum sér. Ennfremur er žaš brot gegn kęrleikanum til nįungans vegna žess aš žaš rżfur į óréttmętan hįtt tengsl einingar viš fjölskyldu, žjóš og önnur samfélög mannanna en gagnvart žeim höfum viš stöšugt skyldum aš gegna. Sjįlfsvķg gengur gegn kęrleikanum til hins lifanda Gušs.

2282. Ef sjįlfsvķg er framiš ķ žvķ skyni aš gefa fordęmi, sérstaklega hinum ungu, žį felur žaš einnig ķ sér alvarlega hneykslun. Sį sem tekur ótilneyddur žįtt ķ sjįlfsvķgi brżtur gegn sišalögmįlinu. Alvarlegt sįlarstrķš, angist eša mikill ótti viš žrautir, žjįningar eša pyndingar geta minnkaš įbyrgš žess sem fremur sjįlfsvķg.

2283. Viš ęttum ekki aš örvęnta um eilķfa sįluhjįlp žeirra manna sem hafa tekiš sitt eigiš lķf. Eftir leišum sem Guš einn žekkir getur hann veitt žeim tękifęri til gagnlegrar išrunar. Kirkjan bišur fyrir žeim sem hafa tekiš sitt eigiš lķf.

II. VIRŠING FYRIR REISN MANNSINS

Viršing fyrir sįlum annarra: aš foršast hneykslun

2284. Hneykslun er višhorf eša hegšun sem fęr ašra til aš gera illt af sér. Sį mašur sem hneykslar er freistari nįunga sķns. Hann vinnur spjöll į dyggš og rįšvendni og sś hętta er jafnvel fyrir hendi aš hann leiši bróšur sinn til andlegs dauša. Hneykslun er alvarleg misgerš ef einhver veldur žvķ vķsvitandi meš athöfn sinni eša hiršuleysi aš annar mašur brżtur alvarlega af sér.

2285. Hneykslun er žeim mun alvarlegri ef sį er žvķ veldur ber meš sér myndugleika, eša ef sį sem fyrir žvķ veršur hefur lķtiš mótstöšuafl. Žaš var žetta sem fékk Drottin til aš męla žessa formęlingu: "Hverjum žeim sem tęlir til falls einn af žessum smęlingjum, sem į mig trśa, vęri betra aš vera sökkt ķ sjįvardjśp meš mylnustein hengdan um hįls". [86] Hneykslun er alvarleg žegar ķ hlut eiga žeir sem fyrir eiginleika sķna eša embętti ber skylda til aš kenna öšrum. Jesśs įlasaši fręšimönnunum og farķseunum fyrir žetta: Hann lķkti žeim viš ślfa ķ saušaklęšum. [87]

2286. Lög eša stofnanir, tķska eša skošanir geta valdiš hneykslun. Žannig eru žeir sekir um hneykslun sem koma į lögum eša félagslegu skipulagi sem leišir til hnignunar ķ sišferši eša spillir trśariškunum; eša ef žaš veldur "félagslegum ašstęšum sem, annaš hvort vķsvitandi eša ekki, gera mönnum erfitt fyrir og nįnast ómögulegt aš įstunda kristilega breytni og hlżšni viš bošoršin". [88] Žetta į einnig viš um forystumenn į višskiptasvišinu sem koma į reglum er hvetja til fjįrsvika, kennara sem reita börn sķn til reiši [89] eša žį sem móta almenningsįlitiš og leiša almenning af vegi sišferšilegra dyggša.

2287. Hver sį sem notar žau völd er honum eru falin į žann hįtt aš žaš leišir ašra til aš gera rangt, er sekur um hneykslun og er įbyrgur fyrir žeim illskuverkum sem hann hefur beint eša óbeint hvatt til. "Eigi veršur umflśiš aš til ginninga komi, en vei žeim er veldur". [90]

Viršing fyrir heilsu

2288. Lķf og lķkamleg heilsa eru dżrmętar gjafir sem Guš hefur treyst okkur fyrir og viš eigum aš varšveita af skynsemd meš tilliti til žarfa annarra og almannaheilla. Umhyggja fyrir heilbrigši žegnanna krefst žess aš samfélagiš hjįlpi žeim aš skapa sér lķfsskilyrši sem geri žeim kleift aš vaxa og komast til fulls žroska: Mat og klęši, hśsnęši, heilsugęslu, grundvallarmenntun, vinnu og félagslega ašstoš.

2289. Enda žótt sišalögmįliš krefjist žess aš viršing sé borin fyrir lķkamlegu lķfi žį merkir žaš ekki aš lķkaminn sé hafinn yfir allt. Sišalögmįliš hafnar žeirri hugmynd nż-heišni sem stefnir aš žvķ aš efla dżrkun į lķkamanum, aš fórna öllu ķ hans žįgu og hafa lķkamlega fullkomnun og įrangur ķ ķžróttum aš hjįgušum. Hętt er viš aš hugmyndafręši sem hefur sérstakt dįlęti į hinum sterku yfir hinum veiku leiši til žess aš mannleg samskipti spillist.

2290. Sś dyggš aš įstunda hófsemi fęr okkur til aš foršast allt hófleysi: Misnotkun į mat, įfengi, tóbaki og lyfjum. Sekt žeirra er alvarleg sem setja sjįlfa sig og ašra ķ hęttu į vegum, sjó eša lofti sökum drykkjuskapar eša hrašaksturs.

2291. Notkun vķmuefna veldur alvarlegum skaša į heilsu mannsins og lķfi hans. Notkun žeirra er alvarlegt brot nema žaš sé gert eingöngu ķ mešferšarskyni. Ólögleg framleišsla vķmuefna er sišlaus sem og dreifing žeirra og sala. Slķk išja er lķtiš annaš en beint samstarf um žaš sem illt er, žar sem hśn żtir undir aš fólk įstundi žaš sem strķšir alvarlega į móti sišalögmįlinu.

Viršing fyrir manninum og vķsindalegar rannsóknir

2292. Vķsindalegar, lęknislegar eša sįlfręšilegar prófanir į einstaklingum eša hópum geta stušlaš aš lękningu sjśkra og eflt almenna heilbrigši.

2293. Vķsindalegar grunnrannsóknir sem og nytjarannsóknir eru tįknręnar um yfirrįš mannsins yfir sköpuninni. Ķ vķsindum og tękni felst dżrmętur aušur sem nżtist til žjónustu viš manninn og eflir heildaržróun hans svo allir hafi hag af. Engu aš sķšur geta žau ein og sér ekki leitt ķ ljós merkingu lķfsins og framžróun mannsins. Vķsindi og tękni eru falin manninum en frį honum eru žau komin og hjį honum hafa žau žróast. Žannig er aš finna ķ manninum og sišgęši hans vķsbendingu um markmiš žeirra og skilning į takmörkun žeirra.

2294. Žaš er fįsinna aš krefjast sišferšilegs hlutleysis ķ vķsindarannsóknum og nżtingu žeirra. Hins vegar er ekki hęgt aš draga upp višmišunarreglur sem byggja į hreinręktašri tęknigetu eša į notagildi sem nżtist sumum į kostnaš annarra, eša, sem er jafnvel enn verra, į einhverri rįšandi hugmyndafręši. Skilyršislaus viršing fyrir grunnreglum sišferšis er sérkenni vķsinda og tękni. Žau verša aš vera til žjónustu viš manninn, viš óafsalanleg réttindi hans, viš sanna og naušsynlega velferš hans og ķ samręmi viš fyrirętlun Gušs og vilja hans.

2295. Rannsóknir og tilraunir į manninum geta ekki löggilt verknaš sem ķ ešli sķnu brżtur gegn reisn mannsins og sišalögmįlinu. Vęntanlegt samžykki žess sem slķkur verknašur beinist aš, réttlętir hann ekki. Tilraunir į manninum eru ekki sišferšilega lögmętar ef žęr stofna lķfi hans ķ hęttu eša hafa ķ för meš sér hlutfallslega eša óžarfa įhęttu fyrir lķkamlegan og sįlfręšilegan heilleika hans. Žaš samręmist ekki reisn mannsins aš geršar séu tilraunir į honum įn žess aš hann hafi veriš upplżstur um žęr og fyrir liggi samžykki hans eša žeirra sem lögum samkvęmt geta talaš fyrir munn hans.

2296. Lķffęraflutningar samręmast sišalögmįlinu ef lķkamleg og sįlfręšileg įhętta gefandans er ķ hlutfallslegu samręmi viš žann įbata sem vištakandinn vęntir. Gjöf į lķffęri viš andlįt er göfug og lofsverš breytni sem ber aš żta undir sem tįkn um örlęti og einhug. Žaš er sišferšilega óįsęttanlegt hafi gefandinn eša umbošsmašur hans ekki gefiš ótvķrętt samžykki sitt. Ennfremur er žaš sišferšilega ólögmętt aš valda manni meš beinum hętti óbętanlegri limlestingu eša dauša, jafnvel žótt žaš sé gert ķ žvķ skyni aš slį į frest dauša annars manns.

Viršing fyrir lķkamlegum heilleika

2297. Mannrįn og gķslatökur valda skelfingu; fórnarlömbunum er hótaš og žau beitt óbęrilegum žvingunum. Žessar ašgeršir eru sišferšilega rangar. Hryšjuverkastarfsemi ógnar, sęrir og drepur af handahófi - hśn brżtur meš alvarlegum hętti gegn réttlęti og nįungakęrleika. Pyndingar žar sem notaš er lķkamlegt eša andlegt ofbeldi til aš žvinga fram jįtningu, refsa hinum seka, hręša andstęšinga eša fullnęgja hatri, brżtur gegn žeirri viršingu sem hverjum manni ber sem og gegn mannlegri reisn. Beinar aflimanir, limlestingar og ófrjósemisašgeršir į saklausum mönnum brjóta gegn sišalögmįlinu nema aš lęknisfręšilegar įstęšur liggi žar aš baki. [91]

2298. Į lišnum öldum notušu lögmęt stjórnvöld grimmilegar ašfarir viš aš halda uppi lögum og reglu. Sįlnahiršar kirkjunnar létu žaš išulega įtölulaust og tóku žeir sjįlfir upp ķ dómstólum sķnum įkvęši rómverskra laga varšandi pyndingar. Svo hörmulegar sem žessar stašreyndir eru hefur kirkjan įvallt kennt žį skyldu aš sżna beri mildi og miskunn. Hśn bannaši klerkum aš śthella blóši. Į sķšari įrum hefur žaš oršiš ljóst aš žessar grimmilegu ašfarir voru hvorki naušsynlegar til aš halda friši ķ žjóšfélaginu né ķ samręmi viš lögmęt réttindi mannsins. Žessar ašfarir ollu žvert į móti enn meiri nišurlęgingu. Naušsynlegt er aš vinna aš afnįmi žeirra. Viš veršum aš bišja fyrir fórnarlömbunum og kvölurum žeirra.

Viršing fyrir hinum lįtnu

2299. Hinum deyjandi manni į aš veita umönnun og athygli til aš hjįlpa honum aš njóta sķšustu stunda sinna ķ friši og af reisn. Bęnir ęttingja munu hjįlpa honum og žeim ber aš sjį til žess aš hinn sjśki meštaki į réttum tķma sakramentin sem bśa hann undir aš ganga fyrir hinn lifanda Guš.

2300. Lķta ber į lķkama hinna lįtnu af viršingu og nįungakęrleika ķ trś og von um upprisu. Greftrun hinna lįtnu er lķkamlegt miskunnarverk. [92] Hśn er til heišurs Gušs börnum sem eru musteri Heilags Anda.

2301. Krufning getur veriš sišferšilega réttlętanleg sakir réttarrannsóknar eša vķsindalegra rannsókna. Gjöf lķffęra eftir dauša er lögmęt og getur veriš lofsverš. Kirkjan leyfir bįlför aš žvķ tilskyldu aš hśn feli ekki ķ sér trśarhöfnun į upprisu holdsins. [93]

III. AŠ VARŠVEITA FRIŠINN

Frišur

2302. Žegar Drottinn minntist į bošoršiš "Žś skalt ekki morš fremja", [94] baš hann um friš hjartans og sagši manndrįpsofsa og hatur vera sišferšisbrot. Reiši er žrį eftir hefnd. "Žaš er ekki lögmętt aš leita hefndar og valda žeim böli sem veršskuldar refsingu" en žaš er lofsvert aš krefjast skašabóta "til aš leišrétta ódyggširnar og višhalda réttlętinu". [95] Reiši sem kemst į žaš stig aš vera vķsvitandi žrį eftir aš drepa eša sęra alvarlega nįunga sinn er alvarlegt brot gegn nįungakęrleikanum; slķkt er daušasynd. Drottinn segir: "Hver sem reišist bróšur sķnum, skal svara til saka fyrir dómi". [96]

2303. Vķsvitandi hatur er ķ beinni andstöšu viš nįungakęrleikann. Hatur į nįunganum er synd žegar honum er vķsvitandi óskaš böls. Hatur į nįunganum er alvarleg synd žegar žess er óskaš aš hans bķši mikill skaši. "En ég segi yšur: Elskiš óvini yšar og bišjiš fyrir žeim sem ofsękja yšur svo aš žér reynist börn Föšur yšar į himnum". [97]

2304. Til aš mannlegt lķf njóti viršingar og žroskist žarf žaš į friši aš halda. Frišur felst ekki einungis ķ žvķ aš strķšsįtökum linni og ekki takmarkast hann viš aš valdajafnvęgi sé višhaldiš milli andstęšinga. Engan friš er aš fį nema hagur mannsins sé varšveittur sem og frjįls samskipti manna į mešal, viršing fyrir reisn manna og žjóša og virk įstundun bręšralags. Frišurinn er "rósemi skipulagsins". [98] Frišurinn er verk réttlętisins og įrangur nįungakęrleika. [99]

2305. Jaršneskur frišur er eftirmynd og įvöxtur frišar Krists, hins frelsandi "Frišarhöfšingja". [100] Meš blóši sķnu į krossinum "deyddi hann fjandskapinn ķ eigin persónu", [101] hann sętti mennina viš Guš og gerši kirkju sķna aš sakramenti einingar fyrir mannkyniš og einingar žess viš Guš. "Hann er vor frišur". [102] Hann segir: "Sęlir eru frišflytjendur". [103]

2306. Žeir sem hafna ofbeldi og blóšsśthellingum og varšveita réttindi mannsins meš žvķ aš fęra sér ķ nyt žęr varnarleišir sem eru tiltękar hinum minnstu, žeir bera vitni um evangelķskan nįungakęrleika aš žvķ tilskildu aš žeir geri žaš įn žess aš skaša réttindi og skyldur annarra manna og samfélagsins. Žeir stašfesta į lögmętan hįtt hversu alvarleg įhęttan er, lķkamlega og sišferšilega, sé gripiš til ofbeldis meš allri eyšileggingu žess og dauša. [104]

Komist hjį strķši

2307. Fimmta bošoršiš bannar aš mannlegu lķfi sé eytt af įsettu rįši. Vegna žess böls og óréttlętis sem eru fylgifiskar allra strķša hvetur kirkjan įkaft alla menn til bęna og verka til aš góšvild Gušs megi frelsa okkur undan fornum fjötrum hernašar. [105]

2308. Žaš er skylda allra borgara og allra stjórnvalda aš vinna gegn žvķ aš strķš brjótist śt. Hins vegar "svo lengi sem strķšshętta varir og ekkert alžjóšlegt vald er fyrir hendi meš naušsynlega getu og mįtt, er ekki hęgt aš neita rķkisstjórnum um rétt til lögmętra sjįlfsvarna, eftir aš allar frišarumleitanir hafa fariš śt um žśfur". [106]

2309. Hin ströngu skilyrši fyrir lögmętum vörnum meš beitingu herafla krefjast žess aš žau séu vandlega skošuš. Vegna žess hversu mikiš er ķ hśfi meš slķkri įkvaršanatöku veršur aš uppfylla mjög nįkvęm skilyrši įšur en hśn telst sišferšilega lögmęt. Allt veršur aš liggja fyrir ķ einu:
- tjóniš sem įrįsarašilinn veldur žjóš eša samfélagi žjóša veršur aš vera varanlegt, alvarlegt og liggja fyrir meš vissu;
- sżnt er aš allar ašrar leišir til aš stöšva žaš hafi reynst óframkvęmanlegar eša įrangurslausar;
- horfur į įrangri verša aš vera mjög góšar;
- notkun vopna mį ekki fęra meira böl og upplausn en žaš böl sem veriš er aš śtrżma. Mįttur nśtķma gjöreyšingarvopna er mjög mikilvęgur žįttur ķ aš meta žetta skilyrši. Žetta eru hinir hefšbundnu žęttir sem taldir eru upp ķ žvķ sem nefnt hefur veriš kenningin um "réttlįtt strķš". Mat į žessum skilyršum, meš sišferšilegt lögmęti ķ huga, ber žeim aš gera af góšri skynsemi sem įbyrgir eru fyrir žjóšarheill.

2310. Almenn yfirvöld hafa ķ slķku tilfelli rétt og skyldu til žess aš koma į žeirri žegnskyldu sem er naušsynleg žjóšarvörnum. Žeir sem hafa gefiš heit sitt aš žjóna landi sķnu sem hermenn eru til žjónustu viš öryggi og frelsi žjóša. Ef žeir inna starf sitt af hendi meš sóma žį leggja žeir sannarlega sitt af mörkum til žjóšarheilla og varšveislu frišar. [107]

2311. Almenn yfirvöld skulu į sanngjarnan hįtt taka tillit til žeirra sem vegna samvisku sinnar neita aš bera vopn. Žeir sem žaš gera eru engu aš sķšur skyldugir aš žjóna samfélagi mannanna meš einhverjum öšrum hętti. [108]

2312. Kirkjan kennir og mannleg skynsemi segir okkur aš sišalögmįliš haldi eftir sem įšur gildi sķnu viš hernašarįtök. "Ekki er allt leyfilegt milli strķšandi afla einungis fyrir žį stašreynd aš strķš hafi žvķ mišur brotist śt". [109]

2313. Žeir sem starfa óvopnašir, sęršir hermenn og fangar eiga rétt į viršingu og mannśšlegri mešferš. Žęr ašgeršir eru glępir sem brjóta vķsvitandi gegn alžjóšarétti og algildum meginreglum hans. Fyrirskipanir sem męla fyrir um aš slķkar ašgeršir skuli geršar eru einnig glępir. Žaš er ekki tališ žeim til afsökunar sem hlżša ķ blindni og framkvęma žessar fyrirskipanir. Žannig ber aš fordęma sem daušasynd śtrżmingu į fólki, žjóšum eša minnihlutahópum. Manninum ber sišferšileg skylda til aš standa į móti fyrirskipunum sem męla fyrir um žjóšarmorš.

2314. "Allar strķšsašgeršir sem beinast aš eyšileggingu heilla borga af handahófi eša stórra landsvęša įsamt ķbśum žeirra, eru glępir gegn Guši og mönnum. Žęr ber aš fordęma alveg skilyršislaust". [110] Hęttan ķ nśtķma hernaši er sś aš hann veitir žeim tękifęri aš fremja slķka glępi sem rįša yfir hįtęknivopnum nśtķmans, sérstaklega kjarnorku-, sżkla- eša efnavopnum.

2315. Margir lķta į stękkun vopnabśra sem žversagnarkennda leiš til aš fęla hugsanlegan andstęšing frį žvķ aš grķpa til vopna. Žeir telja hana įrangursrķkustu leišina til aš tryggja friš mešal žjóša. Slķkur fęlingarmįttur vekur upp sterkar sišferšilegar spurningar. Vķgbśnašarkapphlaupiš tryggir ekki friš. Ķ staš žess aš śtrżma orsökum strķšs getur žaš aukiš vį žeirra. Grķšarlegum upphęšum er eytt ķ framleišslu sķfellt nżrri gerša vopna og stendur žaš ķ vegi žess aš žjóšir er lķša skort fįi ašstoš; [111] žaš hindrar žróun žjóšarhópa. Takmarkalaus hervęšing margfaldar įstęšur til įtaka og veldur hęttu į stigmögnun.

2316. Framleišsla og sala hergagna hefur įhrif į sameiginlega hagsmuni žjóša og hins alžjóšlega samfélags. Žess vegna hafa almenn yfirvöld rétt og skyldu til aš stjórna žeim. Skammtķmahagsmunir, hvort sem žeir eru persónulegir eša sameiginlegir, geta ekki gert lögmętar skuldbindingar sem żta undir ofbeldi og įtök milli žjóša og stofna ķ hęttu alžjóšlegri réttarfarsskipan.

2317. Óréttlęti, of mikiš efnahagslegt og félagslegt misrétti, öfund, tortryggni og drambsemi sem veldur upplausn mešal manna og žjóša stofnar frišinum stöšugt ķ hęttu og orsakar styrjaldir. Allt sem gert er til aš lagfęra žetta umrót stušlar aš uppbyggingu frišar og kemur ķ veg fyrir strķš: Aš žvķ leyti sem mennirnir eru syndarar vofir strķšshęttan yfir žeim og mun gera žaš uns Kristur kemur aftur; en aš žvķ leyti sem žeir geta yfirbugaš syndina meš žvķ aš koma saman ķ nįungakęrleika, mun ofbeldiš sjįlft verša yfirbugaš og žessi orš munu rętast: "Žęr munu smķša plógjįrn śr sveršum sķnum og snišla śr spjótum sķnum. Engin žjóš skal sverš reiša aš annarri žjóš, og ekki skulu žęr temja sér hernaš framar". [112]

Ķ STUTTU MĮLI

2318. "Ķ [Gušs] hendi er lķf alls hins lifanda og andi sérhvers mannslķkama" (Jb. 12:10).

2319. Sérhvert mannlegt lķf er heilagt frį andartaki getnašar til dauša žvķ mašurinn fęr tilurš ķ eigin žįgu ķ mynd og lķkingu hins lifanda og heilaga Gušs.

2320. Mannsmorš brżtur meš alvarlegum hętti gegn reisn mannsins og heilagleika skaparans.

2321. Bann viš aš fremja morš afnemur ekki réttinn til aš gera óréttmętan įrįrarašila ófęran um aš valda skaša. Lögmęt vörn er alvarleg skylda žeirra sem eru įbyrgir fyrir lķfi annarra eša almannaheill.

2322. Frį getnaši sķnum hefur barniš rétt til lķfs. Bein fóstureyšing, žaš er aš segja fóstureyšing sem annašhvort er markmiš ašgeršar eša leiš aš žvķ er "glępsamleg" framkvęmd (GS 27 § 3) og gengur meš alvarlegum hętti gegn sišalögmįlinu. Ķ samręmi viš įkvęši kirkjuréttar beitir kirkjan bannfęringu sem refsingu fyrir žennan glęp gegn mennsku lķfi.

2323. Žar sem lķta ber į fósturvķsi sem manneskju frį getnaši veršur aš verja hann ķ heilleika sķnum, annast hann og gręša lķkt og hverja ašra mannlega veru.

2324. Vķsvitandi lķknardrįp, hverjar sem įstęšur eru eša leišir, er morš. Žaš brżtur meš alvarlegum hętti gegn reisn mannsins og žeirri viršingu sem hinum lifanda Guši ber, skapara mannsins.

2325. Sjįlfsvķg gengur meš alvarlegum hętti gegn réttlęti, von og nįungakęrleika. Fimmta bošoršiš bannar sjįlfsvķg.

2326. Hneykslun er alvarleg misgerš ef einhver veldur žvķ vķsvitandi meš athöfn sinni eša hiršuleysi aš annar mašur syndgar alvarlega.

2327. Vegna žess böls og óréttlętis sem eru fylgifiskar allra strķša veršum viš aš gera allt sem mögulegt er til aš koma ķ veg fyrir strķš. "Frelsa oss, ó Drottinn, frį hungursneyš, plįgu og strķši."

2328. Kirkjan og mannleg skynsemi skera śr um aš sišalögmįliš heldur gildi sķnu mešan hernašarįtök standa yfir. Žęr ašgeršir eru glępir sem vķsvitandi brjóta gegn alžjóšarétti og algildum meginreglum hans.

2329. "Vķgbśnašarkapphlaupiš er einn mesti bölvaldur mannkynsins og veldur hinum fįtęku meira meini en žeir fį žolaš" (GS 81 § 3).

2330. "Sęlir eru frišflytjendur žvķ aš žeir munu Gušs börn kallašir verša" (Mt. 5:9).

« 6. GREIN - SJÖTTA BOŠORŠIŠ

Žś skalt ekki drżgja hór. [113]

Žér hafiš heyrt, aš sagt var: "Žś skalt ekki drżgja hór." En ég segi yšur: Hver sem horfir į konu ķ girndarhug, hefur žegar drżgt hór meš henni ķ hjarta sķnu. [114]

I. "HANN SKAPAŠI ŽAU KARL OG KONU"

2331. "Guš er kęrleikur og lifir ķ sér sjįlfum leyndardómi persónulegs kęrleikssamfélags. Meš žvķ aš skapa mannkyniš ķ sinni eigin mynd… ritaši Guš ķ ešli karls og konu köllunina, og žar meš getuna og įbyrgšina, til kęrleika og samfélags." [115] "Og Guš skapaši manninn eftir sinni mynd… hann skapaši žau karl og konu"; [116] hann blessaši žau og sagši: "Veriš frjósöm [og] margfaldist"; [117] "Žegar Guš skapaši [manninn] gjörši Guš hann sér lķkan. Hann skóp žau [karl] og konu og blessaši žau og nefndi žau menn, er žau voru sköpuš." [118]

2332. Kynferšiš hefur įhrif į alla žętti mannlegrar persónu ķ einingu sįlar og lķkama. Žaš snertir sérstaklega tilfinningalķfiš, getuna til aš elska og auka kyn sitt, og meš almennari hętti, hneigšina til aš stofna til samfélags viš ašra.

2333. Hver og einn, karl og kona, į aš višurkenna og fella sig viš sitt sérstaka kynferši. Lķkamlegur, sišferšilegur og andlegur mismunur og gagnkvęm uppfylling eru hjónabandinu til góša og efla žroska fjölskyldulķfsins. Samlyndi ķ samfélaginu og milli makanna er aš hluta til hįš žvķ hvernig gagnkvęm uppfylling kynjanna, hagur žeirra og gagnkvęmur stušningur er ķ reynd.

2334. "Meš žvķ aš skapa manninn "karl og konu" gefur Guš karli og konu jafna persónulega reisn." [119] "Mašurinn er persóna og eru karl og kona žaš meš jöfnum hętti žvķ bęši voru žau sköpuš ķ mynd og lķkingu hins persónulega Gušs." [120]

2335. Bęši kynin bera meš jafnri reisn mynd af mętti og blķšu Gušs enda žótt žaš sé meš ólķkum hętti. Eining karls og konu ķ hjónabandinu er leiš til aš breyta ķ holdi eftir örlęti og frjósemi skaparans: "Žess vegna yfirgefur mašur föšur sinn og móšur sķna og bżr viš eiginkonu sķna, svo aš žau verši eitt hold." [121] Af žessari einingu koma allar mannlegar kynslóšir. [122]

2336. Jesśs kom til aš gefa sköpuninni aftur sinn upprunalega hreinleika. Ķ fjallręšunni tślkar hann fyrirętlun Gušs meš ströngum hętti: "Žér hafiš heyrt, aš sagt var: "Žś skalt ekki drżgja hór." En ég segi yšur: Hver sem horfir į konu ķ girndarhug, hefur žegar drżgt hór meš henni ķ hjarta sķnu." [123] Žaš sem Guš hefur tengt saman mį eigi mašur sundur skilja. [124] Erfikenning kirkjunnar hefur skiliš sjötta bošoršiš į žį leiš aš žaš nįi til alls mannlegs kynferšis.

II. KÖLLUN TIL HREINLĶFIS

2337. Hreinlķfi merkir farsęlt jafnvęgi kynferšis ķ persónunni og žannig innri einingu mannsins sem lķkamlegrar og andlegrar veru. Kynferši mannsins, sem hluti af lķkamlegum og lķffręšilegum heimi, veršur persónulegt og aš sönnu mannlegt žegar žaš fellur inn ķ samband tveggja persóna ķ fullkominni gjöf karls og konu sem er gagnkvęm og til lķfstķšar. Dyggš hreinlķfisins snertir žvķ einnig heildarleika persónunnar og fullkomleika gjafarinnar.

Heildarleiki persónunnar

2338. Hreinlķf persóna višheldur öllum lķfs- og kęrleiksžrótti sem henni er gefinn. Žessi heilleiki tryggir einingu persónunnar og spornar viš sérhverri hegšun sem gęti skašaš hana. Hann umber hvorki tvöfalt lķferni eša tvöfeldni ķ tali. [125]

2339. Hreinlķfi felur žaš ķ sér aš įstunda sjįlfsögun en žaš er žjįlfun ķ mannlegu frelsi. Valkostirnir eru ljósir: Annaš hvort stjórnar mašurinn įstrķšum sķnum og finnur friš eša hann lętur žęr stjórna sér og bżr viš óhamingju. [126] "Reisn mannsins krefst žess af honum aš hann starfi samkvęmt mešvitušu og frjįlsu vali, eins og hann sé hreyfšur meš persónulegum hętti innan frį, en ekki af blindri hvöt er hann geymir meš sér eša af einhverri ytri naušung. Slķka reisn öšlast mašurinn žegar hann losar sig viš alla įnauš įstrķšnanna og sękir fram ķ įtt aš takmarki sķnu meš žvķ aš velja fśslega žaš sem rétt er og tryggir sér af kostgęfni og kunnįttu varanlega leiš sem best hęfir žessu markmiši." [127]

2340. Hver sį sem vill vera trśr skķrnarheiti sķnu og verjast freistingum mun tileinka sér žęr leišir sem žarf til aš gera žaš: Sjįlfsžekkingu, iškun meinlętis sem er ašlagaš fyrirliggjandi ašstęšum, hlżšni viš bošorš Gušs, įstundun sišferšilegra dyggša og trśfesti ķ bęn. "Žaš er sannarlega vegna hreinlķfis aš viš söfnumst saman og erum leiddir aftur til žeirrar einingar sem viš glötušum er viš féllum ķ marga hluta." [128]

2341. Dyggš hreinlķfisins fellur undir hófsemi, eina af höfušdyggšunum, en hśn leitar žess aš įstrķšur og langanir skilningarvitanna verši alteknar skynseminni.

2342. Sjįlfsögun er langt og krefjandi verk. Aldrei er hęgt aš lķta svo į aš žvķ marki sé nįš ķ eitt skipti fyrir öll. Hśn gerir rįš fyrir endurtekinni višleitni į öllum stigum lķfsins. [129] Į vissum tķmabilum geta menn žurft aš hafa sig alla viš eins og žegar persónuleikinn er aš mótast ķ barnęsku og į gelgjuskeišinu.

2343. Hreinlķfi lżtur vaxtarlögmįli sem žróast ķ žrepum er einkennast af ófullkomleika og allt of oft af synd. "Mašurinn… er daglega aš betrumbęta sig meš sķnu margvķslega frjįlsu vali og žannig žekkir hann, lętur sér annt um og fęr tamiš sér gott sišferši ķ vexti sķnum." [130]

2344. Hreinlķfi stendur fyrir verkefni sem er göfugt og persónulegt. Žaš felur einnig ķ sér menningarlegt įtak žvķ aš "framfarir einstaklingsins og endurbętur ķ samfélaginu haldast ķ hendur." [131] Hreinlķfi gerir rįš fyrir aš réttindi mannsins séu virt, einkum rétturinn til aš fį upplżsingar og uppfręšslu sem virša sišferšilega og andlega žętti mannlegs lķfs.

2345. Hreinlķfi er sišferšileg dyggš. Žaš er einnig gjöf frį Guši, nįšargjöf, įvöxtur andlegs įtaks. [132] Heilagur Andi gerir žeim kleift aš breyta eftir hreinleika Krists sem hafa endurfęšst fyrir skķrnarvatniš. [133]

Aš gefa sig ķ einu og öllu

2346. Kęrleikurinn er umgjörš allra dyggšanna. Undir įhrifum hans birtist hreinlķfi sem skólun ķ sjįlfsgjöf. Sjįlfsögun er leiš aš sjįlfsgjöf. Hreinlķfi fęr žann sem žaš iškar til aš vera nįunganum vitni um trśfesti Gušs og įstśš.

2347. Dyggš hreinlķfisins žrķfst vel ķ vinįttunni. Hśn sżnir lęrisveinunum hvernig žeir eiga aš fylgja og breyta eftir honum sem hefur vališ okkur aš vera vini sķna, [134] sem gaf okkur sjįlfan sig aš öllu leyti og hefur eftirlįtiš okkur hlutdeild ķ gušlegum högum sķnum. Hreinlķfi er fyrirheit um ódaušleika. Hreinlķfi veršur einkum sżnilegt ķ vinįttu viš nįungann. Hvort sem vinįttan žróast milli persóna af sama eša gagnstęšu kyni, er hśn öllum til mikilla heilla. Hśn leišir til andlegs samfélags.

Hinar mismunandi geršir hreinlķfis

2348. Allir skķršir menn eru kallašir til hreinlķfis. Žeir sem eru kristnir hafa "ķklęšst Kristi," [135] fyrirmynd alls hreinlķfis. Allir trśašir Krists eru kallašir til aš įstunda hreint lķferni ķ samręmi viš stöšu žeirra ķ lķfinu. Frį žeirri stundu aš hann er skķršur er hinn kristni mašur skuldbundinn til aš lifa tilfinningalķfi sķnu af hreinleika.

2349. "Fólk į aš leggja rękt viš [hreinlķfi] į žann hįtt sem hęfir stöšu žeirra ķ lķfinu. Sumir jįtast undir skķrlķfi eša vķgt einlķfi sem gerir žeim fęrt aš gefa sig Guši einum meš óskiptu hjarta óvišjafnanlegs lķfernis. Ašrir lifa į žann hįtt sem sišalögmįliš segir til um hvort sem žeir eru giftir eša ógiftir." [136] Fólk ķ hjónabandi hefur köllun til aš lifa hjśskap sinn ķ hreinlķfi; ašrir įstunda hreinlķfi meš žvķ aš iška sjįlfsstjórn: Dyggš hreinlķfisins tekur į sig žrjįr myndir: sś fyrsta er hjónanna, önnur ekknanna og žrišja meyjanna. Viš lofum ekki neina žeirra umfram ašra.… Žaš er žetta sem aušgar svo reglur kirkjunnar. [137]

2350. Hjónaefni eru kölluš til aš lifa hreinlķfi meš žvķ aš iška sjįlfsstjórn. Į žessum reynslutķma eiga žau aš uppgötva hvaša merkingu gagnkvęm viršing hefur, lęra tryggš og hafa von um aš Guš gefi žeim hvort annaš. Žau eiga aš geyma žaš til hjónabandsins aš tjį žį įst sem tilheyrir kęrleika hjónabandsins. Žau eiga aš ašstoša hvort annaš aš vaxa ķ hreinlķfi.

Brot gegn hreinlķfi

2351. Losti er óešlileg löngun eftir kynferšislegri unun eša aš hafa gegndarlausa nautn af henni. Kynferšisleg unun veldur röskun į sišferši ef hśn er eina markmišiš įn samhengis viš tilgang hennar, sem er getnašur og sameining.

2352. Meš sjįlfsfróun er įtt viš viljandi örvun kynfęranna ķ žeim tilgangi aš fį kynferšislega unun. "Bęši kennsluvald kirkjunnar, meš hlišsjón af óslitinni erfikenningu, og sišferšisvitund hinna trśušu hafa ekki tališ nokkurn vafa į, og haldiš žvķ stašfastlega fram, aš sjįlfsfróun sé aš ešli og alvöru brengluš athöfn." [138] "Viljandi not kynferšislegra eiginleika, hver sem įstęšan er, utan hjónabands er ķ grundvallaratrišum andstętt tilgangi žeirra." Žvķ žį er kynferšislegrar ununar leitaš utan žess "kynferšislega sambands sem hin sišferšilega skipan krefst og žar sem ķ ljósi sannrar įstar hinni fullkomnu merkingu sjįlfsgjafar og mannlegs getnašar er nįš." [139] Til aš leggja sanngjarnt mat į sišferšilega įbyrgš viškomandi og hvert skal stefnt ķ sįlgęslu veršur aš taka til greina tilfinningalegan vanžroska, mįtt vanans, kvķšni eša önnur sįlręn eša félagsleg atriši sem geta dregiš śr eša jafnvel valdiš žvķ aš sišferšilegt saknęmi er ķ lįgmarki.

2353. Óskķrlķfi er lķkamlegt samneyti milli ógifts karls og ógiftrar konu. Žaš strķšir meš alvarlegum hętti gegn reisn persóna og mannlegu kynferši sem beinist meš nįttśrulegum hętti aš velferš hjóna og getnaši og uppfręšslu barna. Ennfremur er žaš alvarleg hneykslun žegar į sér staš spilling žeirra sem ungir eru.

2354. Klįm felst ķ žvķ aš raunverulegur eša svišsettur kynferšislegur verknašur er slitinn frį žvķ aš vera persónulegt samneyti hluttakenda og hann sżndur af įsetningi žrišja ašila. Klįm brżtur gegn hreinlķfi vegna žess aš žaš afbakar hjśskaparfariš, hina nįnu samkennd sem hjónin gefa hvort öšru. Žaš skašar alvarlega reisn žeirra sem žar koma nęrri (leikendur, söluašilar og almenningur) žar sem hver žeirra veršur öšrum tilefni lķtilmótlegrar skemmtunar og ólöglegs hagnašar. Žaš fęr alla sem žaš eru višrišnir til aš sökkva sér ķ heim draumóra og tįlsżnar. Žaš er alvarleg synd. Opinber yfirvöld eiga aš koma ķ veg fyrir framleišslu og dreifingu klįms.

2355. Vęndi skašar reisn žeirra sem žaš stunda og dregur žį nišur į žaš stig aš vera verkfęri kynferšislegrar nautnar. Sį sem greišir, syndgar alvarlega į móti sjįlfum sér: Hann vanhelgar hreinlķfiš sem skķrnin skuldbindur hann til aš virša og hann saurgar lķkama sinn, musteri Heilags Anda. [140] Vęndi er félagsleg plįga. Venjulega snertir žaš konur en einnig karla, börn og unglinga (ķ sķšustu tveimur tilfellunum veršur syndin meiri viš žaš aš hśn felur ķ sér hneyksli). Enda žótt žaš sé įvallt alvarleg synd aš stunda vęndi getur fįtękt, fjįrkśgun eša félagslegur žrżstingur minnkaš sök syndarinnar.

2356. Naušgun er aš beita valdi og žvinga sér leiš til kynferšislegs samneytis viš ašra persónu. Hśn brżtur gegn réttlętinu og nįungakęrleikanum. Naušgun sęrir djśpt viršingu, frelsi og lķkamlegan og sišferšilegan heilleika sem sérhver persóna hefur rétt į. Hśn veldur alvarlegum skaša sem getur sett mark sitt į fórnarlambiš allt lķfiš. Hśn er ķ ešli sķnu įvallt illur verknašur. Enn alvarlegra er naušgun barna sem foreldrar eru valdir aš (blóšskömm) eša žeir sem įbyrgir eru fyrir uppfręšslu žeirra og žeim hefur veriš trśaš fyrir.

Hreinlķfi og samkynhneigš

2357. Samkynhneigš vķsar til sambands milli karla og milli kvenna sem meš algjörum eša rįšandi hętti lašast kynferšislega aš persónum af sama kyni. Žaš hefur tekiš į sig żmsar myndir ķ aldanna rįs og į hinum mismunandi menningarsvęšum. Sįlręn tilurš žess hefur aš mestu leyti veriš óśtskżrš. Meš žvķ aš styšjast viš heilaga Ritningu, er lżsir samkynhneigšum athöfnum sem alvarlegri sišspillingu, [141] hefur erfikenningin įvallt lżst žvķ yfir aš "samkynhneigš athöfn feli ķ sér ešlislęga röskun." [142] Hśn strķšir gegn nįttśrulögmįlinu. Hśn śtilokar aš kynlķfiš kveiki nżtt lķf. Hśn sprettur ekki af sannri gagnkvęmri fyllingu, tilfinningalegri og kynferšislegri. Hana mį ekki undir nokkrum kringumstęšum višurkenna.

2358. Žeir karlar og konur sem hafa djśpstęša samkynhneigš er ekki lķtill hópur. Žessi tilhneiging, sem į hlutlęgan hįtt er röskun, er fyrir flest žeirra erfiš raun. Žau ber aš umgangast af viršingu, samśš og nęrgętni. Sérhverja tilhneigingu til óréttmętrar mismununar gagnvart žeim ber aš foršast. Žau eru kölluš til aš uppfylla vilja Gušs ķ lķfi sķnu og, ef žau eru kristin, aš sameina žį erfišleika, sem skapast vegna įstands žeirra, fórn Drottins į krossinum.

2359. Samkynhneigšar persónur eru kallašar til hreinlķfis. Meš dyggš sjįlfsögunar, sem kennir žeim innra frelsi, og stundum meš stušningi ósérplęginnar vinįttu, meš bęnum og sakramentislegri nįš, geta žęr og eiga žęr aš nį smįm saman og af öllum hug tökum į kristinni fullkomnun.

III. KĘRLEIKUR EIGINMANNS OG EIGINKONU

2360. Kynferšislķf beinist aš hjśskaparkęrleika karls og konu. Ķ hjśskap veršur lķkamlegt samband hjónanna aš tįkni og fyrirheiti um andlega einingu. Hjónaband milli skķršra persóna er helgaš af sakramentinu.

2361. "Kynferšislķf, žegar karl og kona gefa sig hvort öšru viš athöfn sem er eiginleg mökunum og er einungis žeirra, er ekki ašeins eitthvaš sem er lķffręšilegs ešlis heldur snertir žaš allra innstu verund mannlegrar persónu. Žaš nęr einungis tilgangi sķnum į sannan mannlegan hįtt ef žaš er óašskiljanlegur žįttur žess kęrleika žar sem karl og kona binda sig hvort öšru alla ęvidaga sķna." [143] Tóbķas reis śr rekkjunni og sagši viš Söru: "Systir, stattu upp. Viš skulum įkalla og bišja Drottin okkar aš hann veiti okkur miskunn og vernd." Hśn stóš upp og žau tóku aš įkalla Guš og bišja um hjįlp og hóf Tóbķas bęnina meš žessum oršum: "Lofašur sért žś, Guš fešra vorra.… Žś skapašir Adam og Evu konu hans honum til hjįlpar og stušnings. Frį žeim bįšum er allt mannkyn komiš. Žś sagšir: "Eigi er žaš gott aš mašurinn sé einsamall. Lįtum oss gjöra hjįlp honum lķka." Žś veist, aš žaš er ekki af girnd sem ég tek mér žessa systur mķna fyrir eiginkonu, heldur af einlęgni. Ég biš žig, miskunna mér og henni, gef okkur aš verša öldruš saman." Einum rómi sögšu žau: "Amen, amen" og lögšust sķšan til nęturhvķldar. [144]

2362. "Žęr athafnir hjónabandsins žegar nįin og hreinlķf eining makanna į sér staš, eru göfugar og heišviršar. Žegar žęr eru geršar meš sönnum mannlegum hętti hlśa žęr aš og styrkja žį sjįlfsgjöf sem žęr standa fyrir og gera makana aušugri af fögnuš og žakklęti." [145] Kynferšislķf er uppspretta fagnašar og unašar: "Skaparinn sjįlfur… kom žvķ žannig fyrir aš ķ [getnašar]žęttinum skyldu makarnir upplifa unun og įnęgju, lķkamlega og andlega. Žar af leišandi gera makarnir ekkert illt meš žvķ aš leita eftir žessari unun og įnęgju. Žeir taka viš žvķ sem skaparinn hefur fyrirhugaš žeim. Samtķmis eiga makarnir aš vita hvernig žeir skuli gęta mešalhólfs. [146]

2363. Eining makanna kemur til leišar tvöföldu markmiši hjónabandsins: Velferš makanna sjįlfra og aš gefa lķf. Žessar tvęr merkingar eša gildi hjónabandsins er ekki hęgt aš sundurskilja įn žess aš žaš breyti andlegu lķfi makanna og stofni ķ hęttu velferš hjónabandsins og framtķš fjölskyldunnar. Hjśskaparkęrleikur karls og konu er žannig undirstaša tveggja skuldbindinga: tryggšar og frjósemi.

Hjśskapartryggš

2364. Hjónin mynda "hina nįnu sambśš lķfs og kęrleika sem skaparinn setti og lżtur lögmįli hans. Hśn į sér rętur ķ hjśskaparsįttmįlanum, žaš er aš segja, ķ hinu óafturkręfa og persónulega jįyrši." [147] Žau gefa sig hvort öšru aš fullu og öllu. Žau eru ekki lengur tvö; žau eru eitt hold. Sįttmįlinn sem makarnir geršu fśslega meš sér setur žęr skyldur į heršar žeirra aš varšveita hann sem einstakan og órjśfanlegan. [148] "Žaš sem Guš hefur tengt saman, mį mašur eigi sundur skilja." [149]

2365. Tryggš er tįkn um žį stašfestu aš halda gefin orš. Guš er trśfastur. Sakramenti hjónavķgslunnar gerir karli og konu kleift aš eiga žįtttöku ķ tryggš Krists viš kirkju sķna. Fyrir hreinlķfi hjśskaparins bera žau vitni frammi fyrir heiminum um žennan leyndardóm. Heilagur Jóhannes Krżsostomus leggur til aš ungir eiginmenn segi viš konur sķnar: Ég tek žig ķ arma mér og ég elska žig og ég tek žig fram yfir sjįlft lķf mitt. Žvķ žetta lķf er einskisvirši og minn ęšsti draumur er aš eyša žvķ žannig meš žér aš viš öšlumst vissu um aš vera ekki ašskilin ķ lķfinu sem okkur er fyrirhugaš.… Ég set elsku žķna ofar öllu öšru og ekkert yrši mér sįrara eša kvalafyllra en aš vera į öšru mįli en žś. [150]

Frjósemi hjónabandsins

2366. Frjósemi er gjöf, markmiš hjónabandsins, žvķ hjśskaparkęrleikur er ķ ešli sķnu frjósamur. Barniš kemur ekki utan frį eins og einhver višbót viš gagnkvęman kęrleika makanna, heldur sprettur žaš śr sjįlfu hjarta žessarar gagnkvęmu gjafar, sem įvöxtur žess og uppfylling. Žvķ kennir kirkjan, sem "stendur meš lķfinu," [151] aš "hvergi megi hindra nįttśrulegan eiginleika til getnašar ķ neinum athöfnum hjónabandsins." [152] "Žessi tiltekna kenning, sem kennsluvald kirkjunnar išulega gerir ljósa, er byggš į žeirri órjśfanlegu samtengingu sem er milli mikilvęgis samlķfs og mikilvęgis getnašar en hvort tveggja er ešlislęgur hluti hjónabandsins. Žessa órjśfanlegu samtengingu sem Guš hefur komiš į, mį mašurinn ekki rjśfa af eigin frumkvęši." [153]

2367. Meš köllun sinni aš gefa lķf eiga makarnir hlutdeild ķ sköpunarmętti og fašerni Gušs. [154] "Hjón eiga aš lķta į žaš sem sitt eiginlega hlutverk aš mynda mannlegt lķf og uppfręša börn sķn. Žau eiga aš vita aš meš žvķ eiga žau samvinnu viš kęrleika Gušs skaparans og eru aš vissu leyti tślkendur hans. Žessa skyldu eiga žau aš uppfylla af mannlegri og kristinni įbyrgšartilfinningu." [155]

2368. Sérstakur žįttur žessarar įbyrgšar varšar stjórnun getnašar. Sanngjarnar įstęšur geta valdiš žvķ aš makarnir vilji įkvarša lengd milli fęšinga barna sinna. Žaš er skylda žeirra aš sjį til žess aš ósk žeirra stafi ekki af eigingirni heldur aš hśn samręmist žvķ örlyndi sem hęfir įbyrgu foreldrahlutverki. Ennfremur eiga žeir aš samręma breytni sķna hlutlęgum męlikvarša sišferšis: Žegar žaš er spurning um aš samręma kęrleika hjónabandsins og įbyrga myndun lķfs, ręšst sišferši žess sem gert er ekki einungis af einlęgum įsetningi og mati į hvötum, heldur veršur žaš aš įkvaršast af hlutlęgum undirstöšureglum; undirstöšureglum sem taka miš af ešli og atferli persónunnar og virša fulla merkingu gagnkvęmrar sjįlfsgjafar og mannlegs getnašar ķ tengslum viš sanna įst. Žetta er einungis mögulegt ef hreinlķfisdyggš hjónabandsins er įstunduš af einlęgu hjarta. [156]

2369. "Ef hlśš er aš žessum ómissandi žįttum, samlķfi og getnaši, mun hjónalķfiš aš fullu višhalda gagnkvęmum kęrleika sķnum og njóta žeirrar blessunar aš öšlast žį miklu įbyrgš sem mašurinn er kallašur til og felst ķ foreldrahlutverkinu." [157]

2370. Reglubundin sjįlfsstjórn, žaš er, aš hafa stjórn į fęšingum meš žvķ aš fylgjast meš og nota ófrjó tķmabil, er ķ samręmi viš undirstöšureglur sišferšis. [158] Slķk ašferš viršir lķkama makanna, hvetur til įstśšar milli žeirra og styrkir žroskann til sanns frelsis. Aftur į móti er "hver sś ašgerš, sem hefur žaš aš markmiši, eša er leiš aš žvķ, aš hindra getnaš fyrir hjśskaparfar, mešan į žvķ stendur eša eftir aš žróun nįttśrulegrar afleišingar žess er hafin," ķ ešli sķnu syndsamleg:159 Meš getnašarvörnum er žannig breitt yfir hiš nįttśrulega tungumįl, sem tjįir fulla og gagnkvęma sjįlfsgjöf eiginmanns og eiginkonu, meš gagnstęšu tungumįli, žaš er aš segja, meš žvķ aš gefa sig ekki hvort öšru aš fullu og öllu leyti. Žetta leišir ekki einungis til afdrįttarlausrar höfnunar į žvķ aš vera opin fyrir lķfi heldur einnig til fölsunar į innri sannleika hjśskaparkęrleikans sem ętlaš er aš vera heildargjöf persónunnar.… Munurinn, bęši mannfręšilegur og sišferšilegur, į žvķ aš nota getnašarvarnir og aš nżta sér tķšahringinn… leišir af sér ķ endanlegri greiningu tvö ósamrżmanleg hugtök um mannlega persónu og mannlegt kynferšislķf. [160]

2371. "Megi öllum verša žaš ljóst aš mannlegt lķf og skyldan til aš mynda žaš takmarkast ekki einungis viš žetta lķf: Sannarlegt gildi žess og full merking er einungis hęgt aš skilja meš tilvķsun til eilķfs hlutskiptis mannsins." [161]

2372. Rķkiš ber įbyrgš į velferš borgaranna. Innan žeirra marka er lögmętt fyrir žaš aš grķpa inn ķ til aš hafa įhrif į mannfjöldažróun. Žaš mį gera meš hlutlęgum og tilhlżšilegum upplżsingum en vissulega ekki meš valdboši eša meš žvķ aš beita žvingunum. Rķkiš getur ekki meš lögmętum hętti tekiš til sķn frumkvęši makanna, žvķ žeir bera frumįbyrgš į getnaši og uppfręšslu barna sinna. [162] Į žessu sviši er ekki leyfilegt aš leita leiša sem strķša į móti sišalögmįlinu.

Barn er gjöf

2373. Heilög Ritning og erfivenja kirkjunnar telja stórar fjölskyldur vera til merkis um blessun Gušs og örlęti foreldranna. [163]

2374. Hjón sem uppgötva aš žau eru ófrjósöm žjįst mikiš. "Hvaš ętlar žś aš gefa mér?" sagši Abraham viš Guš, "ég fer héšan barnlaus… "164 Og Rakel segir viš Jakob, eiginmann sinn: "Lįttu mig eignast börn, ella mun ég deyja." [165]

2375. Žęr rannsóknir ber aš styšja sem beinast aš žvķ aš rįša bót į ófrjósemi ķ mönnum aš žvķ tilskyldu aš žęr séu til "žjónustu viš manninn, óafsalanleg réttindi hans og sannan heildarhag hans samkvęmt fyrirętlun og vilja Gušs." [166]

2376. Tękni sem gerir kleift aš tengsl hjóna séu rofin og notar til žess ašild žrišja ašila (gjöf į egg- og sęšisfrumum, stašgöngumęšrun) er alvarlegt sišferšisbrot. Žessi tękni (tęknisęšing og tęknifrjóvgun annarrar persónu) brżtur rétt barnsins aš fęšast af föšur og móšur sem žaš žekkir og eru bundin hvort öšru ķ hjónabandi. Hśn er svik viš rétt makanna "aš gerast fašir og móšir einungis fyrir hvort annaš." [167]

2377. Tękni žar sem einungis hjónin eru ašilar (tęknisęšing og tęknifrjóvgun maka) er ef til vill ekki eins įmęlisverš en engu aš sķšur er hśn sišferšilega óįsęttanleg. Hśn rżfur tengsl hjśskaparfars og getnašar. Sś athöfn sem gefur barni tilveru sķna er ekki lengur athöfn žar sem tvęr persónur gefa sig hvor annarri, heldur er hśn athöfn sem "lętur lękna og lķffręšinga um lķf og sérešli fósturvķsisins og leggur grundvöll aš žvķ aš tęknin rįši uppruna og hlutskipti mannlegrar persónu. Slķkt fyrirkomulag strķšir ķ ešli sķnu gegn žeirri reisn og žvķ jafnrétti sem eiga aš vera sameiginleg foreldrum og börnum." [168] "Śt frį sišferšilegu sjónarmiši er getnašur sviptur eiginlegri fullkomnun sinni žegar hann er ekki fyrirhugašur sem įvöxtur hjśskaparfars, žaš er aš segja, hinnar tilteknu athafnar sem felst ķ einingu makanna.… Getnašur getur einungis veriš ķ samręmi viš reisn persónunnar meš žvķ aš virša žau tengsl sem eru į milli merkingar hjśskaparfars og viršingar fyrir einingu mannsins." [169]

2378. Barn er ekki réttur neins, žaš er gjöf. "Ęšsta gjöf hjónabandsins" er mannleg persóna. Ekki mį lķta į barn sem eignarhlut, hugmynd sem meintur "réttur til barns" leišir af sér. Į žessu sviši er žaš einungis barniš sem hefur sönn réttindi: Réttinn "til aš vera įvöxtur hinnar sérstöku athafnar hjśskaparkęrleika foreldra žess," og "réttinn til aš vera virt sem persóna frį andartaki getnašar sķns." [170]

2379. Gušspjalliš leišir ķ ljós aš ófrjósemi er ekki ķ einu og öllu af hinu vonda. Makar sem žjįst af ófrjósemi eftir aš hafa leitaš allra lögmętra leiša til aš lękna hana eiga aš sameinast krossi Drottins, uppsprettu allrar andlegrar frjósemi. Žeir geta tjįš örlęti sitt meš žvķ aš ęttleiša yfirgefin börn eša inna af hendi krefjandi žjónustu ķ žįgu annarra.

IV. BROT GEGN REISN HJÓNABANDSINS

Hjśskaparbrot

2380. Hjśskaparbrot vķsar til ótryggšar ķ hjónabandi. Žegar tveir ašilar - og aš minnsta kosti annar žeirra er giftur - eiga ķ kynferšislegu sambandi, žótt žaš sé skammvinnt, fremja žeir hjśskaparbrot. Kristur fordęmir jafnvel löngunina til hjśskaparbrots. [171] Sjötta bošoršiš og Nżja testamentiš banna hjśskaparbrot skilyršislaust. [172] Spįmennirnir fordęma hjśskaparbrot fyrir alvarleika žess. Žeir sjį žaš sem synd skuršgošadżrkunar. [173]

2381. Hjśskaparbrot veldur óréttlęti. Sį sem drżgir hjśskaparbrot bregst heiti sķnu. Hann skašar žaš sįttmįlstįkn sem hjónabandiš er, brżtur į rétti hins makans og grefur undan hjónabandinu sem stofnunar meš žvķ aš rjśfa samninginn sem žaš hvķlir į. Hann stofnar ķ hęttu žvķ góša sem felst ķ mannlegri ęxlun og einnig velferš barnanna sem žurfa į aš halda traustu hjónabandi foreldra sinna.

Skilnašur

2382. Drottinn Jesśs hélt fram upprunalegri fyrirętlun skaparans sem vildi aš hjónabandiš vęri óuppleysanlegt. [174] Hann nam śr gildi žęr tilslakanir sem höfšu komist inn ķ gamla lögmįliš. [175] Milli hinna skķršu "veršur stašfest og fullnaš hjónaband ekki leyst upp af mannlegum mętti eša af nokkurri annarri įstęšu en dauša. [176]

2383. Skilnašur aš borši og sęng mešan makarnir višhalda hjónabandi sķnu getur veriš lögmętur ķ vissum tilfellum samkvęmt skilyršum kirkjulaga. [177] Hęgt er aš umbera borgaralegan skilnaš ef hann er eina mögulega leišin til aš tryggja viss lagaleg réttindi, umönnun barnanna eša til aš vernda arf og telst hann žį ekki sišferšilegt brot.

2384. Skilnašur er alvarlegt brot gegn nįttśrulögmįlinu. Hann veldur rofi į sįttmįlanum sem hjónin samžykktu af frjįlsum vilja um aš bśa saman alla ęvidaga sķna. Skilnašur veldur skaša į sįttmįlanum um hjįlpręšiš en sakramentislegt hjónabandiš er tįkn um hann. Aš stofna til nżs sambands, jafnvel žótt žaš sé višurkennt samkvęmt borgaralegum lögum, gerir brotiš enn alvarlegra: Endurgifti makinn bżr žį viš opinbert og višvarandi hjśskaparbrot: Ef eiginmašur yfirgefur eiginkonu sķna og sękir sér ašra konu er hann hórkarl vegna žess aš hann fęr konuna til aš drżgja hór og konan sem bżr meš honum er hórkona žvķ hśn hefur lašaš eiginmann annarrar konu til sķn. [178]

2385. Skilnašur er einnig sišferšisbrot vegna žess aš hann veldur fjölskyldunni og samfélaginu spillingu. Žessi spilling hefur mikinn skaša ķ för meš sér: Fyrir yfirgefna makann; fyrir börnin sem verša fyrir įfalli viš ašskilnaš foreldranna og eru oft kvalin ķ afstöšu sinni til žeirra; og vegna smitandi įhrifa hennar sem gerir skilnaši vissulega aš plįgu ķ samfélaginu.

2386. Annar makinn getur hugsanlega veriš saklaust fórnarlamb skilnašar sem borgaraleg lög leyfa; hann hefur žvķ ekki brotiš gegn sišalögmįlinu. Mikill munur er į žeim maka sem hefur af einlęgni reynt aš vera trśr sakramenti hjónabandsins og er yfirgefinn og hinum sem fyrir alvarlega sök sķna eyšileggur hjónaband sem er gilt samkvęmt kirkjurétti. [179]

Önnur brot gegn reisn hjónabandsins

2387. Hęgt er aš skilja kreppu žess sem vill snśa sér aš gušspjallinu en veršur aš segja skiliš viš eina eša fleiri eiginkonur sem hann hefur til fjölda įra bśiš meš ķ hjśskap. Fjölkvęni er hins vegar ekki ķ samręmi viš sišalögmįliš. "Žaš strķšir meš róttękum hętti gegn žvķ samfélagi sem hjśskapurinn stendur fyrir; raunar strķšir žaš gegn fyrirętlun Gušs sem var opinberuš okkur ķ upphafi vegna žess aš žaš vinnur gegn žvķ aš jöfn persónuleg reisn sé meš karli og konu sem ķ hjónabandi gefa sig hvort öšru ķ kęrleika sem er óskorašur og žess vegna einstakur og žeirra einna." [180] Sį sem er kristinn en hefur įšur bśiš viš fjölkvęni ber aš gegna žeirri réttlętisskyldu aš halda ķ heišri žęr skuldbindingar sem hann gerši samning um gagnvart fyrrum eiginkonum sķnum og börnum.

2388. Blóšskömm merkir lķkamlegt samneyti milli ęttingja eša tengdafólks innan žeirra venslamarka sem bannar hjśskap milli žeirra. [181] Heilagur Pįll fordęmir haršlega žetta sérlega alvarlega brot: "Žaš er mér sagt aš saurlifnašur eigi sér staš į mešal yšar… aš mašur heldur viš konu föšur sķns.… Meš krafti Drottins vors Jesś… skal selja slķkan mann Satan į vald til tortķmingar holdinu… "182 Blóšskömm spillir samskiptum ķ fjölskyldunni og er til merkis um hnignun til lęgri hvata.

2389. Tengd blóšskömm er öll kynferšisleg misnotkun fulloršinna į börnum eša unglingum sem žeir hafa ķ sinni umsjį. Slķk brot eru žeim mun alvarlegri fyrir žann hneykslanlega skaša sem žau valda į lķkamlegum og sišferšilegum heilleika hinna ungu, sem fylgir žeim alla ęvi; og fyrir žaš hvernig žeir bregšast sem įbyrgš bera į uppeldi žeirra.

2390. Ķ žvķ sem nefnt hefur veriš frjįls sambśš neita karl og kona aš gefa sambandi, sem felur ķ sér kynferšislegt samneyti, lagalega og opinbera stöšu. Žaš er órökvķsi aš tala um "frjįlsa sambśš". Žvķ hvaš getur "sambśš" merkt žegar žau sem bśa saman gefa hvort öšru enga skuldbindingu - hafa ekki tiltrś hvort į öšru, į sér sjįlfum eša į framtķšinni? Žetta hugtak nęr til margra mismunandi žįtta: Aš bśa saman, aš hafna hjónabandi sem slķku eša vangetu til aš skuldbinda sig til langframa. [183] Allir brjóta žessir žęttir gegn reisn hjónabandsins; žeir eyšileggja sjįlfa hugmyndina um fjölskylduna og žeir veikja merkingu tryggšar. Žeir strķša gegn sišalögmįlinu: Kynlķf į eingöngu aš įstunda innan hjónabands; utan hjónabands felur žaš įvallt ķ sér alvarlega synd og śtilokar viškomandi frį sakramentislegri einingu.

2391. Sumir nś į dögum krefjast "réttar til reynsluhjónabands" og felst ķ žvķ įform um aš ganga ķ hjónaband seinna. En hversu góšur sem įsetningur žeirra er sem gefa sig aš ótķmabęru kynferšislegu sambandi "er stašreyndin engu aš sķšur sś aš slķkt samband getur tęplega tryggt gagnkvęma einlęgni og tryggš ķ samskiptum karls og konu og ekki veršur žaš žeim vörn fyrir afleišingum langana eša duttlunga." [184] Lķkamlegt samneyti er einungis sišferšilega lögmętt žegar endanlegu samfélagi til lķfstķšar hefur veriš komiš į. Mannlegur kęrleikur leyfir ekki "reynsluhjónabönd". Hann krefst žess aš persónurnar gefi sig hvor annarri aš fullu og öllu. [185]

Ķ STUTTU MĮLI

2392. "Kęrleikurinn er grundvallarköllun sérhvers manns og honum ešlisbundin" (FC 11).

2393. Meš žvķ aš skapa manninn karl og konu gefur Guš žeim bįšum sömu persónulegu reisn. Bęši eiga žau, karlinn og konan, aš višurkenna og fella sig viš sitt sérstaka kynferši.

2394. Kristur er fyrirmynd hreinlķfis. Sérhver skķršur mašur hefur köllun til aš vera hreinlķfur samkvęmt stöšu sinni ķ lķfinu.

2395. Hreinlķfi merkir samhęft kynferši ķ manninum. Žaš felur ķ sér aš hann įstundi sjįlfsögun.

2396. Mešal žeirra alvarlegu synda sem strķša gegn hreinlķfi eru sjįlfsfróun, óskķrlķfi, klįm og samkynhneigšar athafnir.

2397. Sįttmįlinn sem hjónin gera af frjįlsum vilja leišir af sér trśfastan kęrleika. Hann skuldbindur žau til aš varšveita órjśfanleika hjónabandsins.

2398. Frjósemi er góš, hśn gjöf og hśn er markmiš hjónabandsins. Meš žvķ aš gefa lķf eiga makarnir hlutdeild ķ fašerni Gušs.

2399. Stjórnun fęšinga er einn hluti af įbyrgu fašerni og móšerni. Lögmętar fyrirętlanir af hįlfu makanna réttlęta ekki aš leitaš sé óvišunandi leiša (til dęmis, ófrjósemisašgeršar eša notkun getnašarvarna).

2400. Hjśskaparbrot, skilnašur, fjölkvęni og frjįls sambśš eru alvarleg brot gegn reisn hjónabandsins.

« 7. GREIN - SJÖUNDA BOŠORŠIŠ

Žś skalt ekki stela. [186]

2401. Sjöunda bošoršiš bannar aš eigur nįungans séu teknar eša geymdar meš óréttmętum hętti eša aš honum sé geršur skaši į nokkurn hįtt žegar eigur hans eru annars vegar. Žaš męlir svo fyrir aš réttlętis og kęrleika skuli gętt viš umgengni jaršneskra gęša og žeirra įvaxta sem erfiši mannsins gefur af sér. Meš tilliti til almannaheilla krefst žaš aš almenn śtdeiling afurša sé virt og aš eignarrétturinn sé virtur. Kristilegt lķferni beinist aš žvķ aš nżta gęši žessa heims samkvęmt Guši og nįungakęrleikanum.

I. ALMENN ŚTDEILING AFURŠA OG EIGNARHALD

2402. Ķ upphafi fól Guš jöršina og aušlindir hennar sameiginlegri rįšsmennsku mannanna svo aš žeir gętu annast žęr, haft stjórn į žeim meš vinnu sinni og notiš įvaxta žeirra. [187] Gęši sköpunarinnar eru ętluš öllum mönnum jaršarinnar. Samt sem įšur er jöršinni skipt mešal mannanna til aš tryggja lķfsöryggi žeirra sem fįtękt stofnar ķ hęttu og ofbeldi ógnar. Eignartaka er lögmęt sé hśn gerš til aš tryggja frelsi og reisn persóna og hjįlpar žeim aš sjį fyrir naušžurftum sķnum og žörfum žeirra sem eru ķ žeirra umsjį. Žaš hefur ķ för meš sér aš sönn eining žróist manna į mešal.

2403. Eignarrétturinn sem er įunninn eša fenginn meš réttmętum hętti gerir ekki aš engu upprunalegu gjöfina, aš jöršin tilheyri öllu mannkyninu. Almenn śtdeiling afurša er eftir sem įšur frumreglan jafnvel žótt almannaheill krefjist žess aš eignarrétturinn og notkun hans sé ķ heišri haft.

2404. "Žegar mašurinn nżtir sér hluti į hann ekki aš lķta į snertanlegar eigur, sem eru hans meš lögmętum hętti, eingöngu sem hans einkaeign heldur į hann einnig aš lķta svo į aš žęr séu sameiginlegar öšrum ķ žeim skilningi aš žęr verši öšrum til hagsbóta engu sķšur en honum sjįlfum." [188] Rįšsmašur Gušs er sį sem ręšur yfir eign, hver sem hśn kann aš vera. Hann hefur žaš hlutverk meš höndum aš lįta hana bera įvöxt og dreifa afrakstrinum til annarra, en fyrst til fjölskyldu sinnar.

2405. Umrįšamenn framleišslužįtta - įžreifanlegra eša ekki - eins og lands, verksmišja, hagnżtra eša listręnna hęfileika, skulu leita žess aš nżta žį meš žeim hętti aš sem flestir njóti góšs af. Žeir sem hafa hlunnindi til nota og neyslu eiga aš gęta hófsemdar viš aš nota žau og geyma bróšurpartinn fyrir gesti, fyrir hina sjśku og fįtęku.

2406. Pólitķsk stjórnvöld hafa rétt og skyldu til aš setja reglur um lögmęta notkun eignarréttar meš tilliti til almannaheilla. [189]

II. VIRŠING FYRIR ÖŠRUM MÖNNUM OG EIGNUM ŽEIRRA

2407. Ķ efnahagsmįlum krefst viršing fyrir mannlegri reisn žess aš dyggš hófseminnar sé įstunduš til aš draga śr eftirsókn ķ gęši žessa heims; aš réttlętisdyggšin sé įstunduš til aš varšveita réttindi nįungans og til aš hann öšlist žaš sem er hans; og aš samstaša verši sżnd ķ samręmi viš Gullnu regluna og ķ samręmi viš örlęti Drottins sem "gjöršist fįtękur yšar vegna, žótt rķkur vęri, til žess aš žér aušgušust af fįtękt hans." [190]

Viršing fyrir eigum annarra

2408. Sjöunda bošoršiš bannar žjófnaš, žaš er aš segja, aš taka til sķn eitthvaš, sem tilheyrir öšrum, žvert gegn réttmętum vilja eigandans. Enginn žjófnašur į sér staš ef įstęša er til aš ętla aš samžykki liggi fyrir töku hlutar eša ef neitun fyrir žvķ strķšir gegn heilbrigšri skynsemi og almennri śtdeilingu afurša. Til grundvallar žvķ liggja augljósar og aškallandi įstęšur žegar eina leišin til aš bęta śr brįšri og brżnni žörf (matur, hśsaskjól, föt… ) er aš leggja hald į eignir annarra og koma žeim ķ žarfir. [191]

2409. Jafnvel žótt žaš stangist ekki į viš įkvęši borgaralegra laga er öll óréttmęt taka og geymsla į eignum annarra andstęš sjöunda bošoršinu. Žetta felur ķ sér vķsvitandi geymslu eigna sem fengnar hafa veriš aš lįni eša hluta sem hafa tżnst; svindl ķ višskiptum; greišslu of lįgra launa; aš žrżsta veršlagi upp meš žvķ aš notfęra sér vanžekkingu eša erfišleika annarra. [192] Eftirfarandi er einnig sišferšilega ólögmętt: Spįkaupmennska žar sem lögš eru į rįšin um aš hagręša vöruverši meš tilbśnum hętti ķ žvķ skyni aš hagnast į kostnaš annarra; spilling žar sem höfš er įhrif į dómgreind žeirra sem verša aš taka įkvaršanir ķ samręmi viš lög; aš gera aš sķnum og nota til einkažarfa almennar eigur fyrirtękja; vinnusvik; undanskot frį skatti; aš falsa įvķsanir og reikninga; aš reikna sér of hį śtgjöld og brušl. Aš valda skaša į einka- eša almannaeignum strķšir gegn sišalögmįlinu og ber aš bęta fyrir žaš.

2410. Loforš ber aš halda og samninga į aš virša ķ einu og öllu aš žvķ marki aš skuldbindingar žeirra séu sišferšilega réttlętanlegar. Stór hluti efnahags- og félagslķfs er hįšur žvķ aš samningar milli manna eša lögpersóna séu ķ heišri hafšir. Žetta į viš um višskiptasamninga, leigusamninga eša samninga į vinnumarkašinum. Alla samninga veršur aš samžykkja og uppfylla ķ góšri trś.

2411. Samningar eru hįšir gagnkvęmu réttlęti sem stjórnar samskiptum milli manna og milli stofnana og gętir žess aš réttindi žeirra séu ķ einu og öllu virt. Gagnkvęmt réttlęti setur ströng skilyrši; žaš krefst verndar eignarréttarins, greišslu skulda og aš stašiš sé viš skuldbindingar sem stofnaš var til af frjįlsum vilja. Ekkert réttlęti er įn gagnkvęms réttlętis. Geršur er greinarmunur į gagnkvęmu réttlęti og annars vegar lögbundnu réttlęti sem varšar žaš sem borgararnir skulda af sanngirni samfélaginu, og hins vegar į réttlęti sem helgast af sanngjarnri skiptingu umbunar sem stjórnar žvķ hvaš samfélagiš skuldar borgurum sķnum ķ samręmi viš framlag žeirra og žarfir.

2412. Vegna gagnkvęms réttlętis verša bętur fyrir žaš óréttlęti sem framiš hefur veriš aš fela ķ sér aš stolnum eigum sé skilaš til eiganda žeirra: Jesśs blessar Sakkeus fyrir heit hans: "Hafi ég haft nokkuš af nokkrum, gef ég honum ferfalt aftur." [193] Žeir sem hafa meš beinum eša óbeinum hętti tekiš traustataki eigur annarra ber skylda til aš skila žeim aftur eša endurgreiša andvirši žeirra ķ vörum eša ķ peningum ef eigurnar hafa horfiš og bęta jafnframt žann hagnaš eša gagn sem eigandi žeirra hefši sannarlega haft af žeim. Meš sama hętti ber öllum žeim, sem hafa meš einhverjum hętti įtt žįtt ķ žjófnaši eša hafa vķsvitandi hagnast af honum, skylda til aš bęta skašann ķ samręmi viš įbyrgš sķna og hlutdeild ķ žvķ sem stoliš var. Žaš eru til dęmis žeir sem hafa įkvaršaš žjófnašinn, ašstošaš viš hann eša hafa tekiš viš stolnum vörum.

2413. Lukkuspil (leikir meš spilum o.s.frv.) eša vešmįl strķša ķ sjįlfu sér ekki gegn réttlętinu. Įstundun žeirra veršur sišferšilega óįsęttanleg žegar einhver glatar žvķ sem honum er naušsynlegt til aš sjį fyrir naušžurftum sķnum og annarra. Spilafķkn getur oršiš aš įnauš. Žaš er alvarleg sök aš stunda óheišarlegt vešmįl og aš hafa rangt viš ķ spilum nema skašinn sem žaš veldur sé žaš óverulegur aš sį sem fyrir honum veršur geti ekki meš nokkrum hętti tališ hann skipta mįli.

2414. Sjöunda bošoršiš bannar ašgeršir eša framkvęmdir, hvort sem žeim veldur eigingirni, hugmyndafręši, višskipti eša alręši, sem leiša til žess aš mašurinn sé geršur aš žręli; aš hann, af skeytingarleysi viš persónulega reisn hans, sé keyptur, seldur eša hafšur ķ skiptum eins og hver annar varningur. Žaš er synd gegn reisn mannsins og grundvallarréttindum hans aš hann sé lķtillękkašur meš valdi til aš hęgt sé aš meta notagildi hans eša hversu mikil hagnašarvon sé ķ honum. Heilagur Pįll bauš kristnum hśsbónda aš hann skyldi halda kristnum žręli sķnum "ekki lengur eins og žręli, heldur žręli fremri, eins og elskušum bróšur… bęši sem mašur og kristinn." [194]

Viršing fyrir heildarleika sköpunarinnar

2415. Sjöunda bošoršiš fyrirskipar aš viršing sé borin fyrir heildarleika sköpunarinnar. Dżr, einnig plöntur og lķflausar verur, eru aš nįttśrulegri skipan sett mannkyninu öllu til heilla ķ fortķš, nśtķš og framtķš. [195] Notkun į aušlindum heimsins, steinefnum, jurtum og dżrum, er ekki hęgt aš ašskilja frį kröfum sišferšis. Yfirrįš mannsins yfir lķflausum verum og öšru žvķ sem lifir og skaparinn veitti honum, eru ekki įn skilyrša; žau eru bundin umhyggju fyrir lķfsgęšum nįungans og er žį jafnframt įtt viš komandi kynslóšir; žau krefjast žess aš borin sé trśarleg viršing fyrir heildarleika sköpunarinnar. [196]

2416. Dżrin eru sköpun Gušs. Hann umlykur žau forsjįrlegri umönnun sinni. Meš žvķ einungis aš eiga sér tilveru fęra žau honum blessun og dżrš. [197] Žvķ ber manninum aš sżna žeim góšvild. Viš eigum aš minnast žess aš dżrlingar eins og heilagur Frans frį Assisi eša heilagur Filippus Neri umgengust dżrin af mildi.

2417. Guš fól dżrin rįšsmennsku žeirra sem hann skapaši ķ sinni mynd. [198] Žess vegna er žaš lögmętt aš nżta dżrin til matar og klęšnašar. Žau mį temja til aš ašstoša manninn viš verk hans og tómstundir. Lęknisfręšilegar og vķsindalegar tilraunir į dżrum eru sišferšilega įsęttanlegar séu žęr innan sanngjarnra marka og stušli aš heilbrigši eša björgun mannslķfa.

2418. Aš verša valdur aš žvķ aš dżr žjįist eša deyi aš naušsynjalausu strķšir gegn mannlegri reisn. Žaš er sömuleišis ósęmilegt aš eyša peningum ķ žau er ęttu öllu fremur aš fara ķ žaš aš lina mannlega neyš. Hęgt er aš lįta sér annt um dżrin; ekki į aš gefa žeim žį įstśš sem manninum einum ber.

III. FÉLAGSLEG KENNING KIRKJUNNAR

2419. "Hin kristna opinberun… kemur į framfęri dżpri skilningi į lögmįli samfélagsins." [199] Kirkjan fęr frį gušspjallinu alla opinberunina į sannleikanum um manninn. Žegar hśn uppfyllir hlutverk sitt aš boša gušspjalliš ber hśn manninum vitni, ķ nafni Krists, um reisn hans og um köllun hans til samfélags viš mennina. Hśn kennir honum kröfur réttlętis og frišar ķ samręmi viš hina gušdómlegu visku.

2420. Kirkjan leggur sišferšilegt mat į efnahagsleg og félagsleg mįlefni "žegar grundvallarréttindi mannsins eša frelsun sįlna kalla į aš žaš sé gert." [200] Ķ hinni sišferšilegu skipan gegnir hśn hlutverki sem er ašskiliš frį pólitķskum stjórnvöldum: Kirkjan lętur sig varša stundlega žętti almannaheilla vegna žess aš žeir falla undir alvald žess góša, okkar endanlega takmarks. Hśn reynir aš hvetja til réttra višhorfa hvaš varšar jaršnesk gęši og ķ félagshagfręšilegu sambandi.

2421. Félagsleg kenning kirkjunnar žróašist į nķtjįndu öld žegar gušspjalliš stóš frammi fyrir nśtķma išnašarsamfélögum sem höfšu nżja hętti viš framleišslu į neysluvörum, nżjan skilning į samfélaginu, rķkinu og stjórnvaldinu og nżtt skipulag varšandi vinnuafl og eignarhald. Žróunin į kenningu kirkjunnar varšandi efnahagsleg og félagsleg mįlefni ber vott um varanlegt gildi kenningar kirkjunnar į sama tķma og hśn ber vott um sanna merkingu erfikenningar kirkjunnar sem ętķš er lifandi og virk. [201]

2422. Félagsleg kenning kirkjunnar er safn kenninga sem komiš er į framfęri žegar kirkjan tślkar atburši ķ rįs sögunnar meš ašstoš Heilags Anda, ķ ljósi alls žess sem opinberaš hefur veriš af Jesś Kristi. [202] Žvķ meir sem žessi kenning fęr mótaš framferši hinna trśušu veršur aušveldara fyrir menn meš góšan vilja aš višurkenna hana.

2423. Félagsleg kenning kirkjunnar setur fram meginreglur til umhugsunar; hśn leggur til męlikvarša til aš dęma eftir; hśn gefur višmišunarreglur um atferli: Žaš kerfi sem lętur félagsleg samskipti rįšast ķ einu og öllu af efnahagslegum žįttum strķšir gegn nįttśru mannlegrar persónu og athöfnum hennar. [203]

2424. Sś kenning er sišferšilega óvišunandi sem hefur hagnaš af atvinnustarfsemi aš algjörri reglu og endanlegu takmarki. Gegndarlaus fégirnd getur aldrei haft annaš en sišspillandi įhrif. Hśn er ein af orsökum žeirra mörgu įrekstra sem valda óróa ķ samfélaginu. [204] Kerfi sem "lętur grundvallarréttindi manna og félaga lśta heildarskipulagi framleišslunnar" strķšir gegn mannlegri reisn. [205] Allt žaš sem gerir manninn aš litlu meira en tęki til hagnašar hneppir hann ķ žręldóm, leišir til skuršgošadżrkunar į peningum og stušlar aš śtbreišslu gušleysis. "Žér getiš ekki žjónaš Guši og mammón." [206]

2425. Kirkjan hefur hafnaš hugmyndafręši alręšis og gušleysis sem nś į tķmum tengjast "kommśnisma" eša "sósķalisma". Kirkjan hefur sömuleišis neitaš aš višurkenna einstaklingshyggjuna, eins og hśn birtist ķ "kapķtalisma", og algjöran forgang markašsaflanna yfir vinnu mannsins. [207] Aš byggja efnahaginn eingöngu į mišstżršum įętlunarbśskap spillir félagslegum samskiptum; aš byggja hann eingöngu į markašsöflunum er aš bregšast félagslegu réttlęti žvķ "margar eru žęr mannsins žarfir sem markašurinn getur ekki fullnęgt." [208] Męla į meš skynsamlegri stjórnun markašsaflanna og į efnahagslegu frumkvęši er byggist į réttlįtri stigskiptingu gilda og hefur almannaheill aš leišarljósi.

IV. ATVINNUSTARFSEMI OG FÉLAGSLEGT RÉTTLĘTI

2426. Žróun atvinnustarfsemi og framleišsluaukning eiga aš sjį manninum fyrir lķfsvišurvęri. Atvinnulķfinu er ekki eingöngu ętlaš aš framleiša stöšugt meira og auka hagnaš eša völd; žaš į fyrst og fremst aš žjóna manninum, manninum ķ heild sinni og öllu samfélagi mannsins. Atvinnustarfsemin, sem hefur sķnar eigin ašferšir, veršur aš halda sig innan ramma sišferšis meš hlišsjón af félagslegu réttlęti til aš vera ķ samręmi viš fyrirętlun Gušs um manninn. [209]

2427. Vinna mannsins er verk persóna sem skapašar eru ķ mynd Gušs og eru kallašar til aš halda įfram sköpunarverkinu meš žvķ aš gera jöršina sér undirgefna. Žaš gera žęr ķ innbyršis samstarfi. [210] Žannig er vinna skylda: "Ef einhver vill ekki vinna, žį į hann heldur ekki mat aš fį." [211] Vinnan viršir žęr gjafir og gįfur skaparans sem žegnar eru frį honum. Hśn getur einnig fališ ķ sér endurlausn. Meš žvķ aš žola žrautir vinnunnar [212] ķ einingu viš Jesśm, smišinn frį Nasaret og žann sem var krossfestur į Kalvarķfjalli, į mašurinn meš vissum hętti samstarf meš Syni Gušs ķ endurlausnarverki hans. Mašurinn sżnir aš hann er lęrisveinn Krists meš žvķ aš bera kross sinn daglega ķ žeirri vinnu sem hann er kallašur til aš inna af hendi. [213] Vinnan getur veriš leiš aš heilagleika og til aš lķfga jaršneskan veruleika meš Anda Krists.

2428. Meš vinnu sinni notar mašurinn og uppfyllir aš hluta žį hęfileika sem hann hefur ķ ešli sér. Grunngildi vinnunnar liggur hjį manninum sjįlfum. Hann er upphaf hennar og žiggjandi afraksturs hennar. Vinnan er fyrir manninn, ekki mašurinn fyrir vinnuna. [214] Allir eiga aš geta haft višurvęri af vinnunni fyrir sig og fjölskyldu sķna, og til žjónustu viš hiš mannlega samfélag.

2429. Allir hafa rétt į aš eiga efnahagslegt frumkvęši. Allir ęttu aš nota hęfileika sķna til aš leggja sitt af mörkum til žeirrar aušlegšar sem kemur öllum til góša og til aš uppskera réttmętan įvöxt erfišis sķns. Mašurinn į aš gęta žess aš virša reglur sem lögmęt yfirvöld setja ķ žįgu almannaheilla. [215]

2430. Ķ atvinnulķfinu eru margir ólķkir hagsmunir aš verki sem oft eru andstęšir hver öšrum. Žaš skżrir įtök sem upp koma og einkennir žaš. [216] Leita veršur leiša til aš draga śr žessum įtökum meš samningavišręšum sem virša réttindi og skyldur félagslegra ašila: Atvinnurekenda, fulltrśa launžega (til dęmis verkalżšsfélaga) og opinberra yfirvalda žegar žaš į viš.

2431. Įbyrgš rķkisins. "Ekki er hęgt aš starfrękja atvinnustarfsemi, sérstaklega markašsbśskap, ķ stofnanalegu, lagalegu eša pólitķsku tómarśmi. Žar er žvert į móti gert rįš fyrir aš einstaklingsfrelsi og eignarréttur séu tryggš aš ekki sé minnst į aš gjaldmišill sé stöšugur og opinber žjónusta skilvirk. Žannig er žaš meginverkefni rķkisins aš tryggja žetta til aš žeir sem vinna og framleiša geti notiš įvaxta vinnu sinnar og fundiš til hvatningar aš sżna dugnaš og heišarleika viš vinnu sķna.… Annaš hlutverk rķkisins er aš hafa umsjón meš og leita žess aš mannréttindi séu virt į sviši efnahagsmįla. Meginįbyrgin į žessum vettvangi er hins vegar ekki hjį rķkinu heldur hjį einstaklingum og hinum żmsu hópum og samtökum sem mynda samfélagiš." [217]

2432. Žeir sem bera įbyrgš į atvinnurekstri eru įbyrgir gagnvart samfélaginu hvaš varšar efnahagsleg og vistfręšileg įhrif starfsemi žeirra. [218] Žeir eru skyldugir aš gęta hagsmuna mannsins en ekki einungis aš auka hagnašinn. Hagnašur er engu aš sķšur naušsynlegur. Hann gerir fjįrfestingar mögulegar og tryggir framtķš fyrirtękja. Hann tryggir atvinnu.

2433. Allir eiga aš hafa ašgang aš störfum og starfsgreinum įn óréttmętrar mismununar: Karlar og konur, heilbrigšir og fatlašir, innfęddir og innflytjendur. [219] Hvaš višvķkur samfélaginu žį į žaš, eftir žvķ sem kringumstęšur leyfa, aš hjįlpa borgurunum aš finna sér starf og atvinnu. [220]

2434. Sanngjarnt kaup er lögmętur įvöxtur vinnu. Aš greiša ekki laun eša neita aš lįta žau af hendi, er alvarlegt ranglęti. [221] Žegar sanngjörn laun eru įkvöršuš veršur aš taka tillit til žarfa og framlags hvers og eins. "Launagreišslur eiga aš tryggja aš mašurinn hafi tękifęri til aš afla sér og fjölskyldu sinni lķfsvišurvęris sem hęfir reisn žeirra į efnislegu, félagslegu, menningarlegu og andlegu sviši. Žaš į aš gera meš hlišsjón af stöšu og framleišni hvers og eins, įstandi atvinnufyrirtękja og almannaheilla." [222] Samkomulag milli ašila réttlętir ekki meš sišferšilegum hętti upphęš vinnulauna.

2435. Verkföll eru sišferšilega lögmęt žegar žau verša ekki umflśin eša ef žau eru naušsynleg til aš öšlast réttlįtan heildarhlut. Žau eru sišferšilega óįsęttanleg ef ofbeldi er fylgifiskur žeirra eša žegar žau fela ķ sér markmiš sem eru ekki beint tengd vinnuskilyršum eša strķša gegn almannaheill.

2436. Žaš er óréttlęti aš greiša ekki tillag til almannatrygginga sem lögmęt yfirvöld hafa įkvešiš. Atvinnuleysi sęrir nįnast alltaf reisn fórnarlamba žess og ógnar lķfsjafnvęgi žeirra. Fyrir utan žann skaša sem žaš veldur žeim persónulega hefur žaš margar hęttur ķ för meš sér fyrir fjölskyldur žeirra. [223]

V. RÉTTLĘTI OG SAMSTAŠA MILLI ŽJÓŠA

2437. Į alžjóšavettvangi er ójöfnušur slķkur hvaš varšar aušlindir og efnahagslega getu aš žaš skapar raunverulegt "bil" milli žjóša. [224] Annars vegar eru žęr žjóšir sem hafa yfir aš rįša og nżta sér getuna til aš vaxa og hins vegar žęr žjóšir sem safna skuldum.

2438. Żmsar įstęšur af trśarlegum, pólitķskum, efnahagslegum og fjįrmįlalegum toga valda žvķ aš nś į tķmum er "hin félagslega spurning sett ķ alžjóšlegt samhengi." [225] Žaš veršur aš vera samstaša meš žjóšum sem žegar eru meš pólitķskum hętti hįšar hver annarri. Žetta er jafnvel enn brżnna žegar žaš snżst um aš rķfa nišur hiš "sišlausa gangverk" sem hindrar umbętur ķ minna žróašri löndum. [226] Ķ staš fjįrmįlakerfa sem eru ķžyngjandi og byggjast jafnvel į okri, óréttlįtra višskiptatengsla milli žjóša og vopnakapphlaupsins, veršur aš stofna til sameiginlegs įtaks og virkja śrręši meš sišferšis-, menningar- og efnahagsžróun aš markmiši, "endurmeta forgangsröš og stigskiptingu gilda." [227]

2439. Rķkar žjóšir hafa alvarlega sišferšilega įbyrgš gagnvart žeim žjóšum sem sjįlfar hafa engin rįš til aš stušla aš žróun sinni eša ef sögulegir og hörmulegir atburšir hafa komiš ķ veg fyrir žaš. Žetta er skylda sem helgast af samstöšu og nįungakęrleika; žetta er einnig réttlętisskylda ef velmegun rķkra žjóša byggir į aušlindum sem ekki hefur veriš greitt réttlįtlega fyrir.

2440. Bein ašstoš eru rétt višbrögš viš brįšri og sérstakri neyš sem nįttśruhamfarir, farsóttir og žess hįttar veldur. En ekki nęgir aš bęta upp žann alvarlega skaša sem örbirgš hefur valdiš eša aš afla lausna viš aš bęta śr žörfum einstaka lands. Einnig er naušsynlegt aš koma į umbótum ķ alžjóšlegum efnahags- og fjįrmįlastofnunum til aš žęr geti betur styrkt réttlįt samskipti viš minna žróašri lönd. [228] Styšja veršur višleitni fįtękari landa sem vinna aš vexti og frelsi. [229] Žessari kenningu veršur aš beita sérstaklega hvaš varšar žį sem vinna aš landbśnaši. Smįbęndur, sérstaklega ķ žrišja heiminum, mynda yfirgnęfandi meirihluta žeirra sem fįtękir eru.

2441. Aukin žekking į Guši og aukin sjįlfsvitund eru grundvallaržęttir allrar heildaržróunar mannlegs samfélags. Žessi žróun margfaldar efnisleg gęši og setur žau til žjónustu viš manninn og frelsi hans. Hśn dregur śr sįrri fįtękt og efnahagslegu aršrįni. Hśn eykur viršingu fyrir menningarlegum sérkennum og einlęgni gagnvart hinu yfirskilvitlega. [230]

2442. Ekki er žaš hlutverk hirša kirkjunnar aš hafa bein afskipti af hinu pólitķska fyrirkomulagi og skipulagi félagslegs lķfs. Žaš verkefni er hluti af köllun hinna trśušu mešal leikmanna sem eiga žar frumkvęši meš samborgurum sķnum. Félagslegar ašgeršir geta tekiš į sig żmsar raunhęfar myndir. Žęr eiga įvallt aš beinast aš almannaheill og vera ķ samręmi viš bošskap gušspjallsins og kenningar kirkjunnar. Žaš er hlutverk leikmanna "aš fjörga stundlegan veruleika meš kristinni einurš og sżna meš henni aš žeir bera vitni og eru flytjendur frišar og réttlętis." [231]

VI. KĘRLEIKUR GAGNVART HINUM FĮTĘKU

2443. Guš blessar žį sem koma hinum fįtęku til ašstošar og įvķtar žį sem snśa baki viš žeim: "Gef žeim sem bišur žig, og snś ekki baki viš žeim sem vill fį lįn hjį žér"; "Gefins hafiš žér fengiš, gefins skuluš žér lįta ķ té." [232] Jesśs Kristur mun žekkja sķna śtvöldu eftir žvķ hvaš žeir hafa gert fyrir hina fįtęku. [233] Žegar "fįtękum er flutt fagnašarerindiš" er žaš tįkn um nęrveru Krists. [234]

2444. "Kęrleikur kirkjunnar gagnvart hinum fįtęku… er hluti af ęvarandi arfleifš hennar." Žessi kęrleikur į uppsprettu sķna ķ sęlubošum gušspjallsins, fįtękt Jesś og umhyggju hans fyrir hinum fįtęku. [235] Kęrleikurinn gagnvart hinum fįtęku er einnig ein af įstęšum skyldunnar aš vinna og "hafa eitthvaš aš mišla žeim, sem žurfandi eru." [236] Hann nęr ekki einungis til efnislegrar fįtęktar heldur einnig til margvķslegrar menningarlegrar og trśarlegrar fįtęktar. [237]

2445. Kęrleikurinn gagnvart hinum fįtęku er ósamrżmanlegur elsku til rķkidęmis eša eigingjarnri notkun žess: Hlustiš į, žér aušmenn, grįtiš og kveiniš yfir žeim bįgindum, sem yfir yšur munu koma. Aušur yšar er oršinn fśinn og klęši yšar eru oršin möletin, gull yšar og silfur er oršiš ryšbrunniš og ryšiš į žvķ mun verša yšur til vitnis og eta hold yšar eins og eldur. Žér hafiš fjįrsjóšum safnaš į sķšustu dögunum. Launin hrópa, žau sem žér hafiš haft af verkamönnunum, sem slógu lönd yšar, og köll kornskuršarmannanna eru komin til eyrna Drottins hersveitanna. Žér hafiš lifaš ķ sęllķfi į jöršinni og ķ óhófi. Žér hafiš ališ hjörtu yšar į slįtrunardegi. Žér hafiš sakfellt og drepiš hinn réttlįta. Hann veitir yšur ekki višnįm. [238]

2446. Heilagur Jóhannes Krżsostomus minnir kröftuglega į žetta: "Aš gefa hinum fįtęku ekki kost į aš eiga hlutdeild ķ gęšum okkar er aš stela frį žeim og svipta žį lķfinu. Ekki eru žaš okkar gęši sem viš höfum heldur žeirra." [239] "Fyrst af öllu veršur aš uppfylla kröfu réttlętisins; žaš sem žegar er įfalliš ķ réttlęti į ekki aš bjóša fram sem gjöf kęrleikans": [240] Žegar viš sjįum fyrir naušsynjum hinna fįtęku, gefum viš žeim žaš sem er žeirra en ekki okkar. Viš erum ekki aš vinna lķknarstörf, viš erum aš greiša skuld sem helgast af réttlęti. [241]

2447. Lķknarstörf eru verk kęrleikans en meš žeim komum viš nįunganum til hjįlpar ķ andlegri og lķkamlegri neyš hans. [242] Aš kenna, rįšleggja, hugga og styrkja eru andleg lķknarstörf sem og aš fyrirgefa og lķša illt af žolinmęši. Lķkamleg lķknarstörf felast einkum ķ žvķ aš fęša hina hungrušu, veita heimilislausum skjól, klęša hina nöktu, heimsękja hina sjśku og žį sem eru ķ fangelsi og jaršsetja hina dįnu. [243] Mešal alls žessa er ölmusugjöf til hinna fįtęku einn besti vitnisburšurinn um bróšurkęrleika: Hśn er einnig réttlętisverk sem er Guši velžóknanlegt:244 Sį sem į tvo kyrtla, gefi žeim, er engan į, og eins gjöri sį er matföng hefur. [245] En gefiš fįtękum žaš, sem ķ er lįtiš, og žį er allt yšur hreint. [246] Ef bróšir eša systir eru nakin og vantar daglegt višurvęri og einhver yšar segši viš žau: "Fariš ķ friši, vermiš yšur og mettiš!" en žér gefiš žeim ekki žaš, sem lķkaminn žarfnast, hvaš stošar žaš? [247]

2448. "Mannleg eymd ķ sinni margvķslegu mynd - efnislegur skortur, óréttmęt undirokun, sjśkdómar af lķkamlegum og sįlręnum toga og dauši - er nęrtękasta dęmiš um arftekiš įstand mannsins eftir frumsyndina og birtist ķ breyskleika og žörfinni į aš frelsast. Žessi eymd kallaši fram mešaumkun hjį Kristi frelsaranum, sem sjįlfviljugur tók hana į sig og lagši sig aš jöfnu viš sķna minnstu bręšur. Žess vegna fį žeir sem žjakašir eru af fįtękt fyrstir kęrleika kirkjunnar žvķ frį upphafi og žrįtt fyrir aš margir mešlimir hennar hafi brugšist, hefur hśn stöšugt unniš aš lausn žeirra, vörn og frelsi meš fjölmörgum lķknarstörfum sem eru eftir sem įšur įvallt og alls stašar lķfsnaušsynleg." [248]

2449. Žegar ķ Gamla testamentinu eru fyrir hendi alls kyns lagaįkvęši (fagnašarįr til aš veita umlķšun skulda, bann viš lįnum meš vöxtum og gegn veši, skylda aš greiša tķund, dagleg greišsla daglaunamanns, réttur til aš tķna vķnviši og akra) sem eru ķ samręmi viš brżningu fimmtu Mósebókar (Devteronomium): "Žvķ aš aldrei mun fįtękra vant verša ķ landinu. Fyrir žvķ bżš ég žér og segi: Žś skalt fśslega upp ljśka hendi žinni fyrir bróšur žķnum, fyrir žurfamanninum og hinum fįtęka ķ landi žķnu." [249] Jesśs gerir žessi orš aš sķnum žegar hann segir: "Fįtęka hafiš žér ętķš hjį yšur, en mig hafiš žér ekki įvallt." [250] Meš žvķ er hann ekki aš draga śr žungum įherslum fyrri véfrétta "[žér] kaupiš hina snaušu fyrir silfur og fįtęklinginn fyrir eina ilskó… ", heldur bżšur hann okkur aš greina nęrveru sķna ķ hinum fįtęku sem eru bręšur hans: [251] Žegar móšir hennar įvķtaši hana fyrir aš annast hina fįtęku og sjśku heima viš, sagši heilög Rósa frį Lima viš hana: "Žegar viš žjónum hinum fįtęku og hinum sjśku, žjónum viš Jesś. Viš megum ekki bregšast žvķ aš hjįlpa nįunganum žvķ ķ honum žjónum viš Jesś. [252]

Ķ STUTTU MĮLI

2450. "Žś skalt ekki stela" (2M 20:15; 5M 5:19). "[Hvorki] žjófar né įsęlnir… né ręningjar [munu] Gušs rķki erfa" (1Kor 6:10).

2451. Sjöunda bošoršiš fyrirskipar iškun réttlętis og kęrleika viš stjórnun jaršneskra gęša og įvaxta af vinnu mannsins.

2452. Afuršir sköpunarinnar eru ętlašar öllu mannkyni. Eignarrétturinn nemur ekki śr gildi almenna śtdeilingu afurša.

2453. Sjöunda bošoršiš bannar žjófnaš. Žjófnašur er aš sölsa undir sig eigur annarra gegn sannarlegum vilja eigandans.

2454. Allar ašferšir viš aš taka og nota eigur annarra meš óréttmętum hętti strķša gegn sjöunda bošoršinu. Žaš óréttlęti sem framiš er krefst bóta. Gagnkvęmt réttlęti krefst skila į stolnum munum.

2455. Sišalögmįliš bannar verknaši, hvort sem žeim valda višskipti eša alręši, sem leiša til žręldóms manna eša aš žeir séu keyptir, seldir eša žeim skipt eins og varningur vęri.

2456. Yfirrįšin, sem skaparinn hefur veitt yfir aušlindum heimsins, steinefnum, jurtum og dżrum, er ekki hęgt aš ašskilja frį viršingu fyrir sišferšilegum skyldum og er žį jafnframt įtt viš skyldur gagnvart komandi kynslóšum.

2457. Dżrin eru falin rįšsmennsku mannsins; hann į aš sżna žeim góšvild. Žau mį nota til aš uppfylla réttmętar žarfir mannsins.

2458. Kirkjan lętur ķ ljós skošun sķna varšandi efnahagsleg og félagsleg mįlefni žegar grundvallarréttindi mannsins eša frelsun sįlna kalla į aš žaš sé gert. Hśn lętur sig varša stundlega žętti sameiginlegrar gęfu mannanna vegna žess aš žeir falla undir alvald žess góša, endanlegs takmarks žeirra.

2459. Mašurinn sjįlfur er höfundur, mišdepill og takmark alls efnahags- og félagslķfs. Ótvķrętt atriši hinnar félagslegu spurningar er aš žau gęši sem Guš hefur skapaš öllum til handa skuli sannarlega nį til allra ķ samręmi viš réttlęti og meš ašstoš nįungakęrleikans.

2460. Grunngildi vinnunnar er hjį manninum sjįlfum, frį honum er hśn komin og til hans rennur aršur hennar. Fyrir vinnu sķna į mašurinn hlutdeild ķ sköpunarverkinu. Verk sameinaš Kristi getur fališ ķ sér endurlausn.

2461. Sönn žróun snertir manninn ķ heild sinni. Hśn snżst um aš auka getu hvers og eins til aš bregšast viš köllun sinni og žannig viš kalli Gušs (sbr. CA 29).

2462. Ölmusugjafir til hinna fįtęku er vitnisburšur um bróšurkęrleika; žęr eru einnig réttlętisverk sem Guši er velžóknanlegt.

2463. Hvernig getum viš annaš en žekkt Lasarus, hungraša beiningamanninn ķ dęmisögunni (sbr. Lk 16:19-31), ķ žeim mikla fjölda manna sem eru įn braušs og įn žaks yfir höfušiš? Hvernig getum viš komist hjį žvķ aš heyra Jesśm segja: "Žaš allt sem žér gjöršuš ekki einum hinna minnstu bręšra minna, žaš hafiš žér ekki heldur gjört mér" (Mt 25:45)?

« 8. GREIN - ĮTTUNDA BOŠORŠIŠ

Žś skalt ekki bera ljśgvitni gegn nįunga žķnum. [253] Enn hafiš žér heyrt aš sagt var viš forfešurna: "Žś skalt ekki vinna rangan eiš, en halda skaltu eiša žķna viš Drottin." [254]

2464. Įttunda bošoršiš bannar aš viš rangfęrum sannleikann ķ samskiptum viš ašra. Žessi sišferšilegi bošskapur stafar af kalli heilagra manna aš bera Guši sķnum vitni sem er sannleikurinn og vill sannleikann. Žegar brotiš er gegn sannleikanum meš oršum eša gjöršum er žaš höfnun į žvķ aš skuldbinda sig til sišferšilegrar rįšvendni. Ķ undirstöšuatrišum žżšir žaš ótryggš gagnvart Guši og aš žvķ leyti grefur žaš undan grundvelli sįttmįlans.

I. AŠ LIFA Ķ SANNLEIKANUM

2465. Gamla testamentiš vottar aš Guš er uppspretta alls sannleika. Orš hans eru sannleikur. Lögmįl hans er sannleikur. "Frį kyni til kyns varir trśfesti" hans. [255] Žar sem Guš er "sannoršur" eru mešlimir lżšs hans kallašir til aš lifa ķ sannleikanum. [256]

2466. Ķ Jesś Kristi hefur allur sannleikur Gušs veriš opinberašur. "Fullur nįšar og sannleika", kom hann sem "ljós heimsins", hann er sannleikurinn. [257] "… svo aš enginn sem į mig trśir sé įfram ķ myrkri." [258] Lęrisveinar Jesś eru stöšugir ķ orši hans til aš žekkja sannleikann sem "mun gjöra yšur frjįlsa" og sem helgar. [259] Aš fylgja Jesś er aš lifa ķ "Anda sannleikans" sem Faširinn sendir ķ sķnu nafni og sem leišir "ķ allan sannleikann". [260] Jesśs kennir lęrisveinum sķnum skilyršislausan kęrleika sannleikans: "Žegar žér tališ, sé jį yšar jį og nei sé nei." [261]

2467. Manninum er žaš ešlilegt aš stefna aš sannleikanum. Honum ber skylda til aš halda hann ķ heišri og bera honum vitni: "Žaš er ķ samręmi viš reisn allra manna, žvķ žeir eru persónur… aš žeir séu bęši knśšir af nįttśru sinni og bundnir af sišferšisskyldum aš leita sannleikans, sérstaklega sannleika trśarinnar. Žeir eru einnig bundnir af žvķ aš halda sig fast viš sannleikann frį žeirri stundu sem žeir komast til žekkingar į honum og stjórna öllu lķfi sķnu ķ samręmi viš kröfur sannleikans." [262]

2468. Sannleikur, sem réttvķsi ķ athöfnum mannsins og tali hans, kallast sannsögli, einlęgni eša hreinskilni. Sannleikur eša sannsögli er sś dyggš aš vera sannur ķ gjöršum og sannsögull ķ oršum og foršast óhreinlyndi, lįtalęti og hręsni.

2469. "Menn gętu ekki lifaš hver meš öšrum ef ekki vęri fyrir hendi gagnkvęmt traust um aš žeir vęru sannsöglir hver viš annan." [263] Dyggš sannleikans lętur öšrum žaš ķ té sem hann į réttmęta kröfu til. Sannsögli fer hinn gullna mešalveg milli žess sem segja ber og žess sem halda į leyndu: Hśn leišir af sér heišarleika og žagmęlsku. Aš kröfu réttlętisins "er hver mašur skyldugur aš lįta öšrum ķ ljós sannleikann." [264]

2470. Lęrisveini Krists bera aš "lifa ķ sannleika", žaš er aš segja, einföldu lķfi aš fordęmi Drottins, aš vera stöšugur ķ sannleika hans. "Ef vér segjum: "Vér höfum samfélag viš hann," og göngum žó ķ myrkrinu, žį ljśgum vér og iškum ekki sannleikann." [265]

II. AŠ BERA SANNLEIKANUM VITNI

2471. Frammi fyrir Pķlatusi segir Kristur: "Og til žess er ég kominn ķ heiminn aš ég beri sannleikanum vitni." [266] Hinn kristni mašur į žvķ ekki aš fyrirverša sig "fyrir vitnisburšinn um Drottin vorn." [267] Viš ašstęšur sem krefjast vitnisburšar um trś veršur hinn kristni mašur aš jįta hana ótvķtętt og gera žaš aš fordęmi heilags Pįls frammi fyrir dómurunum. Hann veršur aš "hafa jafnan hreina samvisku fyrir Guši og mönnum." [268]

2472. Skylda kristinna manna aš taka žįtt ķ lķfi kirkjunnar knżr žį til aš vera votta gušspjallsins og žeirra skuldbindinga sem žaš bżšur. Slķkur vitnisburšur er til śtbreišslu trśarinnar ķ oršum og gjöršum. Vitnisburšur er réttlętisverk sem stašfestir sannleikann eša gerir hann kunnan. [269] Meš fordęmi lķfs sķns og vitnisburši oršs sķns eiga allir kristnir menn, hvar sem žeir bśa, aš lįta ķ ljós hinn nżja mann sem žeir hafa ķklęšst meš skķrninni og opinbera mįtt Heilags Anda sem styrkti žį ķ fermingunni. [270]

2473. Pķslarvętti er ęšsti vitnisburšurinn um sannleika trśarinnar: Žaš aš bera vitni jafnvel allt til daušans. Pķslarvotturinn ber vitni um Krist sem dó og reis upp og er sameinašur honum ķ kęrleika. Hann ber vitni um sannleika trśarinnar og kristna kenningu. Hann žolir daušann fyrir sįlaržrek sitt. "Ķ öllum bęnum leyfiš mér aš verša aš ęti fyrir óargadżrin žvķ aš žau geta opnaš mér leiš til Gušs." [271]

2474. Kirkjan hefur vandlega haldiš til haga minningunni um žį sem sżndu žolgęši žar til yfir lauk ķ vitnisburši um trś sķna. Žetta eru pķslarvottarnir. Žeir mynda skjalasafn sannleikans žar sem stafirnir eru skrifašir meš blóši: Öll endimörk jaršar, öll konungdęmi heimsins eru mér einskis virši; heldur vildi ég deyja ķ Jesś Kristi en aš vera konungur yfir mestu vķšlendum jaršar. Ég leita einungis hans sem dó fyrir okkur; mķn eina žrį er hann sem reis upp aftur fyrir okkur. Ég er ķ fęšingarhrķšum. [272] Ég vegsama žig fyrir aš veita mér žennan dag og žessa stund til einingar meš pķslarvottunum.… Megi mér aušnast aš fį aš vera ķ nęrveru žinni į žessum degi ķ žeirra hópi; žér gjöful fórn og nįšug eins og žś hafšir įkvaršaš og sagt til um og hefur nś gjört, žvķ žś ert Guš sannleika og ķ žér eru engin ósannindi. Fyrir žaš og allt žar aš auki, lofa ég žig, blessa ég žig, vegsama ég žig, fyrir eilķfan ęšsta prest vorn į himnum, elskašan Son žinn Jesśm Krist, fyrir hann og meš honum sé žér dżršin og Heilögum Anda nś og um aldir alda. Amen. [273]

III. BROT GEGN SANNLEIKANUM

2475. Lęrisveinar Krists hafa "ķklęšst hinum nżja manni sem skapašur er eftir Guši ķ réttlęti og heilagleika sannleikans." [274] Meš žvķ "aš leggja af lygina" eiga žeir aš "leggja af alla vonsku og alla pretti, hręsni og öfund og allt baktal." [275]

2476. Falskur vitnisburšur og meinsęri. Yfirlżsing sem strķšir gegn sannleikanum er sérstaklega alvarleg žegar hśn er gerš meš opinberlegum hętti. Fyrir dómstólum veršur hśn falskur vitnisburšur. [276] Sé hśn eišsvarin er žaš meinsęri. Athafnir sem žessar stušla aš sakfellingu hinna saklausu, hreinsun hina seku eša žyngingu į refsingu sakborninga. [277] Žęr stofna réttarreglum ķ hęttu og aš dómsśrskuršir verši sanngjarnir.

2477. Viršing fyrir mannorši annarra bannar sérhverja žį athöfn eša žaš orš sem getur valdiš žeim óréttmętum skaša. [278] Sį sem žvķ veldur gerir sig sekan um:
- Fljótręšisdóm, žótt meš žögninni sé, sem telur sišferšilega bresti nįungans sanna įn žess aš byggja žaš į traustum grundvelli;
- Lastmęli sem, įn nęgilegrar įstęšu, segir frį brestum og veikleikum annars manns viš einhvern sem vissi ekki um žį; [278]
- Rógburš sem meš ummęlum, sem ganga gegn sannleikanum, skašar mannorš annarra og gefur įstęšu til rangrar skošunar į žeim.

2478. Til aš foršast fljótręšisdóm eiga allir aš gęta žess aš tślka eins og viš veršur komiš hugsanir nįungans, orš og verk hans meš jįkvęšum hętti: Sérhver góšur kristinn mašur ętti įvallt aš vera reišubśinn aš gefa vinsamlega tślkun į yfirlżsingu annars manns en ekki aš fordęma hana. En geti hann ekki gert svo skal hann spyrja hann hvernig beri aš skilja hana. Og ef hśn var illa meint skal hann leišrétta hann af kęrleika. Nęgir žaš ekki skal hinn kristni mašur leita allra višeigandi leiša til aš koma hinum til rétts skilnings til aš honum verši bjargaš. [280]

2479. Lastmęli og rógburšur eyšileggja mannorš og heišur nįungans. Heišur er félagslegur vitnisburšur sem gefinn er mannlegri reisn og hver og einn hefur nįttśrulegan rétt til aš nafn hans og mannorš njóti heišurs og hann viršingar. Žvķ brjóta lastmęli og rógburšur gegn dyggš réttlętis og kęrleika.

2480. Öll orš eša athafnir eru bannašar sem meš skjalli, smjašri eša eftirlįtssemi hvetur og stašfestir annan ķ illgjörnum verknaši og sišspillandi hegšun. Smjašur er alvarleg synd ef žaš fęr einhvern til aš vera samsekan ķ löstum eša alvarlegum syndum annars manns. Hvorki löngunin eftir žvķ aš vera til žjónustu eša aš stofna til vinįttu réttlętir tvöfeldni ķ orši. Smjašur er smįsynd žegar žaš er einungis ķ žeim tilgangi aš vera öšrum til gešs eša foršast hiš illa, žegar žaš stafar af naušsyn eša hefur lögmęta kosti ķ för meš sér.

2481. Grobb eša mont er brot gegn sannleikanum. Žaš er einnig hįš sem beinist aš žvķ aš smįna einhvern meš meinfżsnum skopstęlingum į einhverju ķ fari hans.

2482. "Lygi felst ķ žvķ aš segja ósannindi til aš stunda blekkingu." [281] Drottinn fordęmir lygina sem verk djöfulsins: "Žér eigiš djöfulinn aš föšur… ķ honum finnst enginn sannleikur. Žegar hann lżgur fer hann aš ešli sķnu, žvķ hann er lygari og lyginnar fašir." [282]

2483. Lygin brżtur meš skżrustum hętti gegn sannleikanum. Aš ljśga er aš tala eša hegša sér gegn sannleikanum ķ žvķ skyni aš leiša einhvern ķ villu. Meš žvķ aš lygin skašar samskipti mannsins viš sannleikann og nįungann er hśn brot gegn grundvallarsambandi mannsins og oršs hans viš Drottin.

2484. Alvarleiki lyginnar er męldur eftir ešli sannleikans sem hann afskręmir, kringumstęšum, įsetningi žess sem lżgur og žeim skaša sem fórnarlamb hennar veršur fyrir. Sś lygi sem er ķ sjįlfu sér einungis smįsynd veršur aš daušasynd žegar hśn skašar meš alvarlegum hętti dyggšir réttlętis og nįungakęrleika.

2485. Žaš ber aš fordęma lygina fyrir hvers ešlis hśn er. Hśn er saurgun į tölušu mįli žar eš markmiš talašs mįls er aš koma til skila til annarra sannleikanum eins og hann er kunnur. Vķsvitandi įsetningur um aš leiša nįungann ķ villu meš žvķ aš segja hluti sem strķša gegn sannleikanum er brot į réttlęti og nįungakęrleika. Saknęmiš er meira žegar įsetningnum um aš blekkja fylgir įhętta um alvarlegar afleišingar fyrir žann sem villt er um fyrir.

2486. Žar sem lygin er brot gegn dyggšinni um sannsögli hefur hśn ķ för meš sér raunverulegt ofbeldi gegn öšrum. Hśn hefur įhrif į skilningsgįfu viškomandi en hśn er skilyrši hverrar dómgreindar og įkvöršunar. Hśn geymir sęši misklķšar og alls žess illa sem hśn hefur ķ för meš sér. Lygin er hverju samfélagi eyšilegging; hśn grefur undan trausti milli manna og brżtur nišur félagsleg samskipti.

2487. Sérhver misgjörš gegn réttlęti og sannleika hefur ķ för meš sér bótaskyldu jafnvel žótt upphafsmanninum hafi veriš fyrirgefiš. Žegar žvķ veršur ekki viš komiš aš bęta fyrir órétti opinberlega veršur aš gera žaš meš leynilegum hętti. Ef ekki er hęgt aš bęta žeim sem hefur oršiš fyrir skaša meš beinum hętti veršur aš veita honum sišferšilegar bętur ķ nafni nįungakęrleikans. Bótaskyldan nęr einnig til misgjörša gegn mannorši annarra. Žęr bętur, sišferšilegar og stundum efnislegar, veršur aš meta til samręmis viš umfang skašans. Žetta er samviskuskylda.

IV. VIRŠING FYRIR SANNLEIKANUM

2488. Rétturinn til aš segja sannleikann er ekki įn skilyrša. Allir verša aš lifa samkvęmt bošum gušspjallsins um bróšurkęrleikann. Žetta gerir žęr kröfur til okkur aš dęma viš vissar ašstęšur hvort žaš sé višeigandi eša ekki aš segja einhverjum sannleikann sem vill vita hann.

2489. Nįungakęrleikurinn og viršing fyrir sannleikanum eiga aš stżra višbrögšum viš hverri ósk um upplżsingar eša fréttir. Hagur og öryggi annarra, viršing fyrir einkalķfinu og almannaheill eru nęgar įstęšur fyrir žvķ aš žegja um žaš, sem ętti ekki aš vera žekkt, eša aš vera oršvar. Skyldan aš foršast hneykslun bżšur oft aš algjör žagmęlska sé įstunduš. Enginn er skyldugur til žess aš segja einhverjum sannleikann sem hefur engan rétt til aš vita hann. [283]

2490. Žagnarskylda skriftasakramentisins er heilög og hana mį ekki undir nokkrum kringumstęšum rjśfa. "Hiš sakramentislega innsigli er órjśfanlegt; žvķ er žaš glępur hjį skriftaföšur aš svķkja į nokkurn hįtt skriftabarn, ķ orši eša į einhvern annan hįtt eša af neinni įstęšu." [284]

2491. Žagnarskyldu fagstétta eins og til dęmis hjį pólitķskum embęttismönnum, hermönnum, lęknum og lögmönnum eša trśnašarupplżsingar sem falla undir žagnarskylduna ber aš virša nema ķ undantekningartilfellum žegar žagnarskyldan er vķs meš aš valda žeim mjög alvarlegum skaša sem gaf trśnašinn, žeim sem fékk trśnašinn eša žrišja ašila og žegar hinum mjög alvarlega skaša er einungis hęgt aš afstżra meš žvķ aš skżra frį sannleikanum. Jafnvel žótt trśnašarupplżsingar um einkahagi skašlegar öšrum vęru ekki hįšar žagnarskyldu mį ekki skżra frį žeim įn alvarlegrar og gildrar įstęšu.

2492. Hver og einn į aš sżna fyllstu ašgętni žegar kemur aš einkalķfi fólks. Žeir sem stjórna fréttamišlum eiga aš višhalda góšu jafnvęgi milli kröfunnar um almannaheill og viršingar fyrir rétti einstaklingsins. Žaš ber aš fordęma afskipti fjölmišla af einkalķfi žeirra manna sem taka žįtt ķ stjórnmįlum eša eru ķ opinberu starfi aš žvķ leyti sem žau ganga į rétt žeirra til einkalķfs og frelsis.

V. NOTKUN FÉLAGSLEGRA FJÖLMIŠLA

2493. Ķ nśtķmasamfélagi gegna fjölmišlar meginhlutverki ķ upplżsingastarfsemi, menningarlķfi og menntun. Žetta hlutverk fer vaxandi vegna tęknilegra framfara, umfangs og fjölbreytileika frétta sem fluttar eru og įhrifa į almenningsįlitiš.

2494. Žęr upplżsingar sem fjölmišlar koma į framfęri eru ķ žįgu almannaheilla. [285] Samfélagiš į rétt į upplżsingum sem byggšar eru į sannleika, frelsi, réttlęti og samstöšu: Tilhlżšileg notkun žessa réttar krefst žess aš žaš sem komiš er į framfęri sé satt og - innan marka sem réttlęti og nįungakęrleikur setur - ķtarlegt. Ennfremur į aš koma žvķ į framfęri heišarlega og eins og tilhlżšilegt er. Žetta žżšir aš viš öflun og flutning frétta veršur aš halda ķ heišri sišalögmįliš og lögmęt réttindi og reisn mannsins. [286]

2495. "Žaš er naušsynlegt aš allir samfélagsžegnar uppfylli kröfur réttlętis og nįungakęrleika į žessum vettvangi. Žeir eiga aš ašstoša, eftir leišum félagslegrar mišlunar, viš aš móta og śtbreiša heilbrigt almenningsįlit." [287] Samstaša er afleišing af sannri og réttri mišlun og af skošanaskiptum sem eykur žekkingu og viršingu fyrir öšrum.

2496. Leišir félagslegrar mišlunar (sérstaklega fjölmišla) geta valdiš vissri óvirkni mešal notenda, dregiš śr įrvekni žeirra um žaš sem sagt er eša sżnt. Notendur eiga aš įstunda hófsemi og ögun ķ umgengni sinni viš fjölmišla. Žeir eiga aš įsetja sér aš móta upplżsta og rétta samvisku til aš aušvelda sér aš veita óheilnęmum įhrifum višnįm.

2497. Blašamenn hafa, samkvęmt ešli starfsgreinar sinnar, skyldu til aš žjóna sannleikanum og mega ekki brjóta gegn nįungakęrleikanum viš dreifingu upplżsinga. Žeir eiga aš leitast viš aš virša meš jöfnum hętti ešli stašreynda og hvar draga į mörkin ķ gagnrżnu įliti į einstaklingum. Žeim ber aš varast ófręgingu.

2498. "Borgaraleg yfirvöld bera sérstaka įbyrgš į žessu sviši vegna almannaheilla.… Borgaralegum yfirvöldum ber… aš verja og tryggja raunverulegt og réttlįtt upplżsingafrelsi." [288] Meš žvķ aš kunngera lög og hafa eftirlit meš žvķ aš žeim sé framfylgt eiga almenn yfirvöld aš tryggja aš "almennt sišferši og félagslegar framfarir skašist ekki meš alvarlegum hętti" vegna misnotkunar į fjölmišlum. [289] Borgaraleg yfirvöld eiga aš refsa fyrir sérhvert brot gegn rétti einstaklingsins til góšs mannoršs og einkalķfs. Žau eiga aš gefa tķmanlegar og įreišanlegar skżrslur um almenna velferš eša bregšast viš rökstuddum įhyggjum fólksins. Ekkert getur réttlętt aš veittar séu rangar upplżsingar til aš rįšskast meš almenningsįlitiš ķ gegnum fjölmišla. Ķhlutun almennra yfirvalda mį ekki valda skaša į frelsi einstaklinga eša hópa.

2499. Sišferšisvitundinni ber aš fordęma böl alręšisrķkjanna sem falsa sannleikann kerfisbundiš, hafa pólitķska stjórn į skošunum ķ gegnum fjölmišla, rįšskast meš sakborninga og vitni viš opinber réttarhöld og halda aš žeir festi ķ sessi haršstjórn sķna meš žvķ aš kęfa og kśga allt žaš sem žeir telja vera "hugsanaglęp".

VI. SANNLEIKUR, FEGURŠ OG KIRKJULIST

2500. Aš įstunda gęsku leišir sjįlfkrafa af sér andlegan fögnuš og sišferšilega fegurš. Žannig ber sannleikurinn meš sér fögnuš og dżrš andlegrar feguršar. Sjįlfur er sannleikurinn fagur. Sannleikur ķ oršum, tjįning skynseminnar um skapašan og óskapašan veruleika, er naušsynlegur manninum sem er gęddur vitsmunum. En sannleikurinn getur einnig fundiš ašrar lofsveršar leišir til mannlegrar tjįningar sérstaklega žegar žaš snżst um aš kalla fram žaš sem orš fį ekki lżst: Dżptir mannlegs hjarta, upphefš sįlarinnar og leyndardóm Gušs. Jafnvel įšur en Guš opinberaši sig manninum meš oršum sannleikans hafši hann opinberaš sig honum meš hinu almenna tungumįli sköpunarinnar, verki Oršs hans og speki hans: skipun og samhljómi alheimsins - sem bęši barniš og vķsindamašurinn uppgötva - "žvķ af mikilfengleik og fegurš sköpunarinnar mį geta sér til um höfundinn," "žvķ höfundur allrar feguršar skóp žau." [290] [Spekin] er andblęr almįttugs Gušs og streymir tęr frį dżrš hins alvalda. Žess vegna kemst ekkert óhreint aš henni. Hśn er endurskin hins eilķfa ljóss, nįkvęm eftirmynd verka Gušs og ķmynd gęsku hans. [291] Hśn er dżrlegri en sólin og ber af hverri stjörnu. Skin hennar er bjartara en dagsbirtan. Žvķ aš nóttin tekur viš af dagsbirtunni en viš spekinni mį hiš illa sķn einskis. [292] Ég varš hugfanginn af fegurš hennar. [293]

2501. Skapašur "eftir Gušs mynd"294 sżnir mašurinn einnig fram į sannleika sambands sķns viš Guš meš fegurš listręnna verka sinna. Listin er vissulega sérstakt mannlegt tjįningarform; fram yfir žaš aš leita sér lķfsnaušsynja, sem er sameiginlegt öllum sköpušum verum, er listin gefin fśslega af nęgtum innri aušlegšar mannsins. Listin hlżst af gįfum sem skaparinn hefur gefiš og af eigin višleitni mannsins og er hśn einskonar hagnżt speki žar sem žekking og fagkunnįtta sameinast [295] til aš gefa raunveruleikanum sannveršugt tungumįl sem er ašgengilegt sjón og heyrn. Listin ber vissa lķkingu viš athafnir Gušs ķ žvķ sem hann hefur skapaš aš žvķ leyti aš hśn er innblįsin sannleika og kęrleika til žess sem į sér tilveru. Eins og hver önnur mannleg athöfn er listin ekki endanlegt takmark ķ sjįlfri sér heldur įkvaršast hśn og göfgast af lokamarki mannsins. [296]

2502. Kirkjulist er sönn og fögur žegar gerš hennar samsvarar žvķ sem hśn er kölluš til: leiša fram og gera dżrlegan, ķ trś og tilbeišslu, yfirskilvitlegan leyndardóm Gušs - hina framśrskarandi og ósżnilega fegurš sannleika og kęrleika, sżnilegri ķ Kristi sem "ljómi dżršar [Gušs] og ķmynd veru hans" "žvķ aš ķ honum bżr öll fylling gušdómsins lķkamlega." [297] Andleg fegurš Gušs endurspeglast ķ hinni alsęlu jómfrś, móšur Gušs, englunum og dżrlingunum. Sönn kirkjulist leišir manninn til dżrkunar, til bęnar og kęrleika til Gušs, skapara og frelsara, hins heilaga og helgandi.

2503. Af žessari įstęšu eiga biskupar, eša fulltrśar žeirra, aš sjį til žess aš kirkjulist eflist, gömul og nż, ķ öllum sķnum geršum og žaš eiga žeir aš gera meš sömu trśarlegri umhyggju, fjarlęgja śr helgihaldinu og śr byggingum ętlušum til gušsžjónustu allt žaš sem ekki er ķ samręmi viš sannleika trśarinnar og sanna fegurš kirkjulistar. [298]

Ķ STUTTU MĮLI

2504. "Žś skalt ekki bera ljśgvitni gegn nįunga žķnum" (2M 20:16). Lęrisveinar Krists "hafa ķklęšst hinum nżja manni, sem skapašur er eftir Guši ķ réttlęti og heilagleika sannleikans" (Ef 4:24).

2505. Sannleikur eša sannsögli er dyggš sem er fólgin ķ žvķ aš vera sannur ķ orši og verki og foršast tvöfeldni, tilgerš og hręsni.

2506. Hinn kristni mašur į ekki aš fyrirverša sig "fyrir vitnisburšinn um Drottin vorn" (2Tm 1:8) hvorki ķ orši né verki. Pķslarvętti er ęšsti vitnisburšurinn um sannleika trśarinnar.

2507. Viršing fyrir oršstķr og ęru annarra bannar öll lastmęli og rógburš ķ orši eša athöfnum.

2508. Lygi felst ķ žvķ aš segja ósatt ķ žvķ augnamiši aš blekkja nįunga sinn.

2509. Sé brotiš gegn sannleikanum krefst žaš bóta.

2510. Viš vissar ašstęšur hjįlpar Gullna reglan aš greina hvort žaš sé višeigandi eša ekki aš upplżsa žann sem spyr, um sannleikann.

2511. "Hiš sakramentislega innsigli er órjśfanlegt" (CIC, grein 983 § 1). Žagnarskyldu fagstétta ber aš virša. Ekki mį segja frį trśnašarmįlum sem eru skašleg öšrum.

2512. Samfélagiš hefur rétt į upplżsingum sem byggja į sannleika, frelsi og réttlęti. Gęta ber hófsemdar og aga viš notkun į félagslegri fjölmišlun.

2513. Fagrar listir, en umfram allt kirkjulist, "einkennast af žvķ aš žęr tjį meš einhverjum hętti hina óendanlegu fegurš Gušs ķ verkum sem mannlegar hendur hafa gert. Įhersla žeirra aš Guši sé lof og dżrš veršur žeim mun fullkomnari sem žęr einskorša sig viš aš beina huga mannsins ķ trśrękni til Gušs" (SC 122).

« 9. GREIN - NĶUNDA BOŠORŠIŠ

Žś skalt ekki girnast hśs nįunga žķns. Žś skalt ekki girnast konu nįunga žķns, ekki žręl hans eša ambįtt, ekki uxa hans eša asna, né nokkuš žaš, sem nįungi žinn į. [299] Hver sem horfir į konu ķ girndarhug, hefur žegar drżgt hór meš henni ķ hjarta sķnu. [300]

2514. Heilagur Jóhannes auškennir žrjįr geršir įgirndar eša fżsnar: Fżsn holdsins, fżsn augnanna og aušęfa-oflęti. [301] Samkvęmt kažólskri trśfręšsluhefš bannar nķunda bošoršiš holdlega fżsn en žaš tķunda aš įgirnast eigur nįungans.

2515. Samkvęmt oršsifjafręši getur "fżsn" (concupiscientia) vķsaš til allra įkafra mannlegra kennda. Kristin gušfręši hefur gefiš henni sérstaka merkingu: Vakningu į tilfinninganęmri löngun sem hindrar ręktun mannlegrar skynsemi. Heilagur Pįll postuli lķkir henni viš uppreisn "holdsins" gegn "andanum". [302] Fżsnin į rętur sķnar aš rekja til óhlżšni frumsyndarinnar. Hśn truflar sišferšiskenndir mannsins og, įn žess aš vera synd ķ sjįlfri sér, fęr hśn manninn til aš syndga. [303]

2516. Žar eš mašurinn er vera samsett af lķkama og anda er žegar fyrir hendi ķ honum viss spenna, viss togstreita milli ólķkra tilhneiginga, milli "anda" og "holds". En ķ raun og veru er žessi togstreita hluti af arfleifš syndarinnar. Hśn er afleišing syndar og jafnframt er hśn stašfesting į henni. Hśn er hluti daglegrar reynslu hinnar andlegu barįttu: Hjį postulanum er žaš ekki spurning um aš fyrirlķta og fordęma lķkamann sem įsamt hinni andlegu sįl myndar ešli mannsins og huglęga persónu hans. Hann staldrar fremur viš sišferšileg verk, góš eša slęm, eša sem betra er, varanlegt innręti - dyggšir og lesti - sem eru afrakstur hlżšni (ķ fyrra tilfellinu) eša mótspyrnu ( ķ seinna tilfellinu) viš lausnarstarfi Heilags Anda. Žvķ skrifar postulinn: "Fyrst Andinn er lķf vort skulum vér lifa ķ Andanum." [304]

I. HREINSUN HJARTANS

2517. Ķ hjartanu bżr hinn sišferšilegi persónuleiki: "Žvķ aš frį hjartanu koma illar hugsanir, manndrįp, hórdómur, saurlifnašur…" [305] Barįttan gegn holdlegri įgirnd leišir af sér hreinsun hjartans og aš hófsemi sé gętt: Veriš einfaldir og saklausir og žį veršiš žiš eins og lķtil börn sem žekkja ekki illskuna er eyšileggur lķf mannsins. [306]

2518. Ķ sjötta sęlubošinu segir: "Sęlir eru hjartahreinir, žvķ aš žeir munu Guš sjį." [307] "Hjartahreinir" er tilvķsun til žeirra sem hafa stillt vilja sinn og gįfur eftir kröfum heilagleika Gušs, sérstaklega į žremur svišum: Nįungakęrleika, [308] hreinlķfis eša kynferšislegrar rįšvendni [309] og kęrleikans til sannleikans og réttrar trśar. [310] Žaš eru tengsl milli hreinleika hjartans, lķkamans og trśar: Hinir trśušu verša aš trśa greinum trśarjįtningarinnar "til aš meš žvķ aš trśa megi žeir hlżša Guši; fįi lifaš vel meš hlżšni sinni; fįi hreinsaš hjarta sitt meš žvķ aš lifa vel og aš hjartahreinir fįi žeir skiliš žaš sem žeir trśa." [311]

2519. Hinum "hjartahreinu" er lofaš aš žeir muni lķta Guš augliti til auglitis og verša honum lķkir. [312] Hreinleiki hjartans er forsenda žess aš sjį Guš. Jafnvel nś aušveldar hann okkur aš sjį meš sama hętti og Guš, aš meštaka ašra sem "nįunga"; hann gefur okkur aš skynja hinn mannlega lķkama - okkar og nįungans - sem musteri Heilags Anda, sem opinberun į gušlegri fegurš.

II. BARĮTTAN FYRIR HREINLEIKA

2520. Skķrnin gefur hinum skķrša žį nįš aš vera hreinsašur af öllum syndum. En hinn skķrši veršur aš halda įfram barįttu sinni gegn fżsn holdsins og taumlausum löngunum. Meš nįš Gušs mun hann hafa betur,
- fyrir dyggš og nįšargjöf hreinlķfis, žvķ hreinlķfi fęr okkur til aš elska meš réttsżnu og óskiptu hjarta;
- fyrir hreinan įsetning sem felst ķ žvķ aš leita aš sönnu markmiši mannsins: Af einlęgri hugsjón leitar hinn skķrši mašur vilja Gušs og uppfyllir hann ķ öllum hlutum; [313]
- fyrir hreinleika ytri og innri sżnar; fyrir sjįlfsstjórn į tilfinningum og ķmyndunarafli; fyrir aš žvertaka fyrir aš dvelja viš óhreinar hugsanir sem leiša okkur af vegi bošorša Gušs: "[fįvķsir] fį ofurįst į lķflausu sköpulagi daušrar myndar"; [314]
- fyrir bęnir: Ég trśši žvķ aš manninum hlotnašist sjįlfsstjórn į lķkamlegum kenndum fyrir eigin kraft, kraft sem ég hafši ekki til aš bera. Ég var žaš mikill kjįni aš vita ekki… aš enginn getur haft slķka sjįlfsstjórn nema hann öšlist hana frį žér. Žvķ sannarlega hefšir žś veitt mér hana ef innra andvarp mitt hefši nįš eyrum žķnum og ég af óbilandi trś hefši varpaš öllum mķnum įhyggjum yfir į žig. [315]

2521. Hreinleiki žarfnast hęversku sem er óašskiljanlegur hluti hófsemi. Hęverskan verndar žaš allra nįnasta ķ manninum. Hśn afhjśpar ekki žaš sem į aš vera huliš. Hśn er ķ beinum tengslum viš hreinlķfi og ber vitni um nęrgętni žess. Hśn stjórnar žvķ hvernig mašurinn horfir į ašra menn og aš hegšun hans gagnvart žeim sé ķ samręmi viš reisn persóna og einingu žeirra.

2522. Hęverskan verndar leyndardóm persóna og kęrleika žeirra. Hśn żtir undir aš gętt sé žolinmęši og mešalhófs ķ kęrleikssamböndum; hśn krefst žess aš skilyršum til afdrįttarlausrar gjafar og skuldbindinga karls og konu gagnvart hvort öšru sé fullnęgt. Hęverskan er velsęmiskennd. Hśn er leišbeinandi viš klęšaval. Hśn er fįmįl eša hlédręg žegar augljós hętt er fyrir hendi um óheilbrigša forvitni. Hśn stušlar aš žagmęlsku.

2523. Hęverskan gildir jafnt um tilfinningar og lķkamann. Til dęmis andmęlir hśn aš sumar auglżsingar séu til žess geršar aš mannslķkaminn verši vettvangur sjónfróunar eša snżst gegn tilhneigingu vissra mišla aš ganga of langt ķ aš sżna nįna lķkamlega hluti. Hęverskan hvetur til lķfsmįta sem gerir žaš mögulegt aš standast tķskustrauma og žrżsting rķkjandi hugmyndafręša.

2524. Hęverskan tekur į sig żmsar myndir frį einu menningarsvęši til annars. Hins vegar er hśn alls stašar skynjun hinnar andlegu reisnar sem hęfir manninum. Hśn kviknar žegar mašurinn kemst til vits og įra. Žegar börnum og unglingum er kennd hęverska er vakin ķ žeim viršing fyrir persónu mannsins.

2525. Kristinn hreinleiki krefst hreinsunar į hinu félagslega umhverfi. Hann krefst žess af fjölmišlum aš žeir sżni tillitssemi og hafi hemil į žvķ sem žeir koma į framfęri. Hreinleiki hjartans veitir manninum frelsi undan kynnautn sem er śtbreidd og heldur honum frį skemmtun sem hneigist aš sjónfróun og skynvillu.

2526. Frjįlslynt sišferši, sem svo er nefnt, hvķlir į röngum skilningi į frelsi mannsins; til aš raunverulegt frelsi megi žróast veršur mašurinn aš leita fręšslu um sišalögmįliš. Žess ber aš vęnta aš žeir sem bera įbyrgš į uppfręšslu, veiti hinum ungu fręšslu sem viršir sannleikann, hreinleika hjartans og sišferšilega og andlega reisn mannsins.

2527. "Fagnašarerindi Krists endurnżjar stöšugt lķf og menningu hins fallna manns. Žaš berst gegn og fjarlęgir žęr villur og žaš illa sem ęvarandi ašdrįttarafl syndarinnar veldur. Žaš hreinsar og upphefur įn aflįts sišferši žjóšanna. Žaš örvar til fulls innanfrį andlega eiginleika og aušlegš hvers tķmaskeišs og hverrar žjóšar samtķmis sem žaš styrkir, uppfyllir og endurreisir ķ Kristi žessi andlegu veršmęti." [316]

Ķ STUTTU MĮLI

2528. "Hver sem horfir į konu ķ girndarhug, hefur žegar drżgt hór meš henni ķ hjarta sķnu" (Mt 5:28).

2529. Nķunda bošoršiš varar viš losta og holdlegri fżsn.

2530. Barįttan gegn holdlegri frygš felur ķ sér hreinsun hjartans og aš hófsemi sé gętt.

2531. Hreinleiki hjartans mun gera okkur kleift aš sjį Guš: Jafnvel nś gerir hann okkur kleift aš lķta į allt meš sama hętti og Guš.

2532. Hreinsun hjartans krefst bęna, įstundunar hreinlķfis, hreinan įsetning og hreina sżn.

2533. Hreinleiki hjartans žarfnast hęversku sem felst ķ žolinmęši, velsęmiskennd og žagmęlsku. Hęverskan verndar žaš allra nįnasta ķ manninum.

« 10. GREIN - TĶUNDA BOŠORŠIŠ

Žś skalt ekki girnast… nokkuš žaš, sem nįungi žinn į. Žś skalt ekki… įgirnast hśs nįunga žķns, ekki land hans, ekki žręl hans eša ambįtt, ekki uxa hans eša asna, né nokkuš žaš, sem nįungi žinn į. [317] Žvķ hvar sem fjįrsjóšur žinn er, žar mun og hjarta žitt vera. [318]

2534. Tķunda bošoršiš myndar samstęšu meš og uppfyllir nķunda bošoršiš sem fjallar um fżsnir holdsins. Žaš bannar aš įgirnast eigur annarra, nokkuš sem er rótin aš žjófnaši, rįni og svikum sem sjöunda bošoršiš bannar. "Fżsn augnanna" leišir til ofbeldis og óréttlętis sem fimmta bošoršiš bannar. [319] Įgirnd, lķkt og saurlifnašur, į upphaf sitt ķ skuršgošadżrkun sem fyrstu žrjś įkvęši lögmįlsins banna. [320] Tķunda bošoršiš varšar įsetning hjartans; įsamt žvķ nķunda dregur žaš saman allar lķfsreglur lögmįlsins.

I. MEIN ĮGIRNDARINNAR

2535. Löngunin er nęm og fęr okkur til aš žrį notalega hluti sem okkur skortir. Žannig er til komin löngunin aš borša žegar viš erum svöng eša ylja okkur žegar okkur er kalt. Slķkar langanir eru ķ sjįlfu sér góšar en stundum ganga žęr śt fyrir skynsemismörk og knżja okkur til aš girnast meš óréttmętum hętti eitthvaš sem ekki er okkar, sem tilheyrir öšrum eša žeir eiga tilkall til.

2536. Tķunda bošoršiš bannar žį gręšgi og žrį aš safna hömlulaust aš sér jaršneskum gęšum. Žaš bannar įgirnd sem sprettur af įstrķšu eftir aušęfum og žvķ valdi sem žeim fylgja. Einnig bannar žaš löngunina til aš valda ójöfnuši meš žvķ aš skaša veraldlegur eigur nįungans: Žegar lögmįliš segir: "Žś skalt ekki girnast", žį žżšir žaš meš öšrum oršum aš viš eigum aš gera śtlęgar langanir okkar ķ žaš sem ekki er okkar. Hungriš eftir eigum annarra er gķfurlegt, takmarkalaust og ósešjanlegt. Žvķ stendur skrifaš: "Sį sem elskar peninga, veršur aldrei saddur af peningum." [321]

2537. Žaš brżtur ekki gegn žessu bošorši aš vilja eignast hluti sem tilheyra nįunganum svo fremi sem žaš gerist eftir réttmętum leišum. Ķ hefšbundinni trśfręšslu er minnst af raunsęi į "žį sem eiga erfišara meš aš berjast gegn glępsamlegum löngunum sķnum" og sem "į aš brżna enn frekar fyrir aš halda žetta bošorš": [Žetta eru]… kaupmenn sem óska sér vöružurršar og hękkandi veršlags og geta ekki sętt sig viš aš sitja ekki einir aš žvķ aš kaupa og selja til aš žeir sjįlfir geti selt dżrara og keypt ódżrara; žeir sem vona aš starfsfélagar žeirra lķši skort til aš hagnast annaš hvort meš žvķ aš selja žeim eša kaupa af žeim… lęknar sem óska žess aš sjśkdómar breišist śt; lögmenn sem leita įkaft eftir sem flestum mikilvęgum mįlum og réttarhöldum. [322]

2538. Tķunda bošoršiš krefst žess aš öfundin verši gerš śtlęg śr mannlegu hjarta. Žegar Natan spįmašur reyndi aš fį Davķš konung til aš išrast, sagši hann honum sögu af fįtęka manninum er įtti einungis eitt gimbrarlamb, sem hann umgekkst eins og dóttir vęri, og af rķka manninum sem, žrįtt fyrir aš eiga stóra og mikla hjörš, öfundaši fįtęka manninn og stal lambi hans aš lokum. [323] Öfund getur leitt til verstu glępa. [324] "Öfund djöfulsins leiddi daušann inn ķ heiminn": [325] Viš berjumst hvert gegn öšru og žaš er öfundin sem hervęšir okkur hvert gegn öšru .…Ef allir kappkosta aš sundra lķkama Krists, hvar endum viš žį? Viš erum ķ žann veginn aš gera lķkama Krists aš lišnu lķki.… Viš fullyršum aš viš séum öll limir į sama lķkama, engu aš sķšur rķfum viš hvert annaš ķ okkur lķkt og villidżr. [326]

2539. Öfundin er höfušsynd. Hśn vķsar til leišinda yfir žvķ aš sjį eigur annars manns og hóflausrar löngunar til aš komast yfir žęr, jafnvel meš óréttmętum hętti. Hśn er daušasynd žegar hśn veldur žvķ aš nįunganum er óskaš skaša: Heilagur Įgśstķnus leit į öfundina sem "fremstu synd djöfulsins". [327] "Af öfundinni fęšist hatur, lastmęli, rógburšur, fögnušur yfir óförum nįungans og óįnęgja yfir velgengni hans." [328]

2540. Öfundin er viss gerš leišinda og žannig er hśn höfnun į nįungakęrleikanum; sį sem er skķršur veršur aš berjast gegn henni meš žvķ aš temja sér góšan vilja. Öfundin stafar oft af hroka; hinn skķrši į aš žjįlfa sig ķ aš lifa ķ aušmżkt: Vilt žś sjį Guš geršan dżrlegan fyrir žitt tilstilli? Fagnašu framförum bróšur žķns og žį žegar hefur žś gefiš Guši dżrš. Fyrir žvķ aš žjónn hans gat sigraš öfundina meš fögnuši yfir veršleikum annarra, mun Guš lofašur verša. [329]

II. LANGANIR ANDANS

2541. Žaš felst ķ lögmįlinu og nįšinni aš snśa hjarta mannsins frį įgirnd og öfund. Žannig hefst löngun žeirra eftir žvķ algóša; žannig lęra žeir langanir Heilags Anda sem mettir mannsins hjarta. Guš fyrirheitanna hefur įvallt varaš manninn viš ginningum žess sem frį upphafi hefur virst "gott aš eta af, fagurt į aš lķta og girnilegt til fróšleiks." [330]

2542. Lögmįliš sem gefiš var Ķsrael nęgši aldrei til aš žeir yršu réttlęttir er bjuggu viš žaš; žaš varš jafnvel aš verkfęri "girndarinnar". [331] Biliš milli žess aš vilja og gera sżnir aš žaš eru įtök milli lögmįls Gušs sem er "lögmįl hugar mķns" og annars lögmįls sem "hertekur mig undir lögmįl syndarinnar ķ limum mķnum". [332]

2543. "En nś hefur réttlęti Gušs, sem lögmįliš og spįmennirnir vitna um, veriš opinberaš įn lögmįls. Žaš er: Réttlęti Gušs fyrir trś į Jesśm Krist öllum žeim til handa, sem trśa." [333] Framvegis hafa allir sem trśa į Krist "krossfest holdiš meš įstrķšum žess og girndum"; žeir leišast af Andanum og fylgja löngunum Andans. [334]

III. FĮTĘKT HJARTANS

2544. Jesśs leggur rķkt į viš lęrisveina sķna aš taka hann fram yfir allt og alla og aš segja "skiliš viš allt" sem žeir eiga vegna hans og gušspjallsins. [335] Skömmu įšur en hann leiš pķslir sķnar gaf hann žeim fordęmi um fįtęku ekkjuna ķ Jerśsalem sem af skorti sķnu gaf alla björg sķna. [336] Lķfsregluna aš segja skiliš viš aušęfi veršur aš uppfylla til aš komast ķ himnarķki.

2545. Allir sem trśa į Krist eiga aš "beina hjarta sķnu ķ rétta įtt til aš žeir bindi sig ekki viš stundlega hluti į žann hįtt aš žaš strķši gegn fįtęktaranda gušspjallsins og hindri žį ķ leit aš fullkomnum kęrleika". [337]

2546. "Sęlir eru fįtękir ķ anda." [338] Sęlubošin leiša ķ ljós hvernig hamingju og nįš, fegurš og friš er hįttaš. Jesśs lofsyngur fögnuš hinna fįtęku žvķ žeirra er Gušs rķki: [339] Oršiš segir aš sjįlfviljug aušmżkt sé "fįtękt ķ anda"; postulinn gefur dęmi um fįtękt Gušs žegar hann segir: "Hann gjöršist fįtękur yšar vegna". [340]

2547. Drottinn grętur yfir aušmönnum žvķ žeir leita huggunar ķ miklum eigum sķnum. [341] "Lįtum žį drambsömu leita eftir og elska jaršnesk veldi, en sęlir eru fįtękir ķ anda žvķ žeirra er himnarķki." [342] Aš gefa sig į hönd forsjį Föšurins į himnum léttir af okkur įhyggjum morgundagsins. [343] Traust į Guši er undirbśningur fyrir blessun hinna fįtęku. Žeir munu Guš sjį.

IV. "ÉG VIL SJĮ GUŠ"

2548. Löngunin eftir sannri hamingju leysir manninn undan hóflausri vęntumžykju fyrir gęšum žessa heims žannig aš hann geti fundiš fullnustu sķna ķ sżn į Guši og sęlu hans. "Fyrirheitiš aš sjį Guš tekur allri sęlu fram.… Ķ Ritningunni žżšir aš sjį aš eiga.… Hver sį sem sér Guš hefur öšlast öll žau gęši sem hęgt er aš hugsa sér." [344]

2549. Meš hjįlp nįšarinnar aš ofan heldur barįtta hins heilaga lżšs įfram fyrir žvķ góša sem Guš hefur gefiš fyrirheit um. Til aš eignast Guš og hugleiša hann bęla hinir trśušu Krists įgirnd sķna og yfirvinna meš nįš Gušs freistingar nautnar og valds.

2550. Į žessari leiš til fullkomnunar kalla Andinn og Brśšurin hvern žann sem hlustar į žau [345] til fullkomins samfélags viš Guš: Žar mun sönn dżrš vera, žar mun enginn lof hljóta fyrir mistök eša meš smjašri; sönn ęra veršur ekki neituš žeim sem hennar er veršugur og ei gefin žeim sem er óveršugur; engin óveršugur mun heldur lįtast veršugur žar sem einungis veršugir fį ašgang. Žar mun sannur frišur rķkja og enginn mun žar upplifa andstöšu hvorki frį sjįlfum sér eša öšrum. Sjįlfur Guš veršur laun dyggšarinnar; hann gefur dyggšina og hefur lofaš aš gefa sjįlfan sig sem bestu og mestu veršlaun sem fyrirfinnast.… "[Ég mun] vera Guš yšar og žér skuluš vera mķn žjóš." Žetta er einnig merking orša postulans: "Til žess aš Guš sé allt ķ öllu." Guš sjįlfur mun vera takmark langana okkar; viš munum hugleiša hann įn aflįts, elska hann įn žess aš verša mettašir, lofa hann įn žess aš žreytast. Žessi gjöf, žetta įstand, žessi athöfn, lķkt og hiš eilķfa lķf, mun vissulega vera sameiginleg öllum. [346]

Ķ STUTTU MĮLI

2551. "Hvar sem fjįrsjóšur žinn er, žar mun og hjarta žitt vera" (Mt 6:21).

2552. Tķunda bošoršiš bannar įgirnd sem sprettur af įstrķšu eftir aušęfum og žvķ valdi sem žeim fylgja.

2553. Öfundin er leišindi yfir žvķ aš sjį eigur annars manns og hóflaus löngun aš komast yfir žęr. Hśn er höfušsynd.

2554. Sį sem er skķršur berst gegn öfundinni af góšum vilja og aušmżkt og meš žvķ aš gefa sig į hönd forsjį Gušs.

2555. Krists trśušu "hafa krossfest holdiš meš įstrķšum žess og girndum" (Gl 5:24); žeir eru leiddir af Andanum og fylgja löngunum hans.

2556. Til aš komast ķ himnarķki er naušsynlegt aš segja skiliš viš aušęfi. "Sęlir eru fįtękir ķ anda."

2557. "Ég vil sjį Guš" lżsir sannri löngun mannsins. Žorstanum eftir Guši er svalaš meš vatni eilķfs lķfs (sbr. Jh 4:14).

Nęsti kafli


Óopinber śtgįfa © Reynir K. Gušmundsson žżddi


  1. Jh 13:34.
  2. Mk 12:29-31; sbr. 5M 6:4-5; 3M 19:18; Mt 22:34-40; Lk 10:25-28.
  3. Rm 13:8-10.
  4. 2M 20:12; 5M 5:16.
  5. Lk 2:51.
  6. Mk 7:8-13.
  7. Ef 6:1-3; sbr. 5M 5:16.
  8. 2M 20:12; 5M 5:16.
  9. FC 21; sbr. LG 11.
  10. Sbr. Ef 5:21-6:4; Kól 3:18-21; 1Pt 3:1-7.
  11. GS 52 § 1.
  12. Jk 1:27.
  13. Sbr. GS 47 § 1.
  14. GS 52 § 2.
  15. Sbr. FC 46.
  16. Sbr. Ef 3:14.
  17. Sbr. Ok 1:8; Tb 4:3-4.
  18. Sbr. 2M 20:12.
  19. Sr 7:27-28.
  20. Ok 6:20-22.
  21. Ok 13:1.
  22. Kól 3:20; sbr. Ef 6:1.
  23. Sbr. Mk 7:10-12.
  24. Sr 3:2-6.
  25. Sr 3:12-13, 16.
  26. Ok 17:6.
  27. Ef 4:2.
  28. 2Tm 1:5.
  29. GE 3.
  30. Sbr. FC 36.
  31. CA 36 § 2.
  32. Sr 30:1-2.
  33. Ef 6:4.
  34. LG 11 § 2.
  35. Sbr. LG 11.
  36. Sbr. GS 48 § 4.
  37. Sbr. Mt 18:21-22; Lk 17:4.
  38. Sbr. GE 6.
  39. Mt 10:37, sbr. 16:25.
  40. Mt 12:50.
  41. Mt 20:26.
  42. Sbr. CA 25.
  43. Sbr. Rm 13:1-2.
  44. 1Pt 2:13, 16.
  45. Rm 13:7.
  46. Ad Diognetum 5, 5 og 10; 6, 10: PG 2, 1173 og 1176.
  47. 1Tm 2:2.
  48. Mt 22:21.
  49. P 5:29.
  50. GS 74 § 5.
  51. Sbr. CA 45; 46.
  52. GS 76 § 3.
  53. GS 76 § 5.
  54. 2M 20:13.
  55. Mt 5:21-22.
  56. CDF, tilsögn, Donum vitae, intro. 5.
  57. Sbr. 1M 4:8-12.
  58. 1M 4:10-11.
  59. 1M 9:5-6.
  60. Sbr. 3M 17:14.
  61. 2M 23:7.
  62. Mt 5:21.
  63. Sbr. Mt 5:22-39; 5:44.
  64. Sbr. Mt 26:52.
  65. Hl. Tómas frį Akvķnó STh II-II, 64,7, corp. art.
  66. Hl. Tómas frį Akvķnó STh II-II, 64,7, corp. art.
  67. Sbr. Lk 23:40-43.
  68. Jóhannes Pįll II, Evangelium vitae 56.
  69. Sbr. 1M 4:10.
  70. Sbr. GS 51 § 3.
  71. Sbr. Am 8:4-10.
  72. Sbr. CDF, Donum vitae, I, 1.
  73. Jer 1:5; sbr. Jb 10:8-12; Sl 22:10-11.
  74. Sl 139:15.
  75. Didache 2, 2: SCh 248, 148; sbr. Ep. Barnabae 19, 5: PG 2, 777; Ad Diognetum 5, 6: PG 2, 1173; Tertśllķanus, Apol. 9: PL 1, 319-320.
  76. GS 51 § 3.
  77. CIC, grein 1398.
  78. CIC, grein 1314.
  79. Sbr. CIC, greinar 1323-1324.
  80. CDF, Donum vitae III.
  81. CDF, Donum vitae III.
  82. CDF, Donum vitae I, 2.
  83. CDF, Donum vitae I, 3.
  84. CDF, Donum vitae I, 5.
  85. CDF, Donum vitae I, 6.
  86. Mt 18:6; sbr. 1Kor 8:10-13.
  87. Sbr. Mt 7:15.
  88. Pķus XII, Discourse, 1. jśnķ 1941.
  89. Sbr. Ef 6:4; Kól 3:21.
  90. Lk 17:1.
  91. Sbr. DS 3722.
  92. Sbr. Tb 1:16-18.
  93. Sbr. CIC, grein 1176 § 3.
  94. Mt 5:21.
  95. Hl. Tómas frį Akvķnó, STh II-II, 158, 1 ad 3.
  96. Mt 5:22.
  97. Mt 5:44-45.
  98. Hl. Įgśstķnus De civ. Dei, 19, 13, 1: PL 41, 640.
  99. Sbr. Jes 3:17; sbr. GS 78 §§ 1-2.
  100. Jes 9:6.
  101. Ef 2:16 J.B.; sbr. Kól 1:20-22.
  102. Ef 2:14.
  103. Mt 5:9.
  104. Sbr. GS 78 § 5.
  105. Sbr. GS 81 § 4.
  106. GS 79 § 4.
  107. Sbr. GS 79 § 5.
  108. Sbr. GS 79 § 3.
  109. GS 79 § 4.
  110. GS 80 § 3.
  111. Sbr. Pįll VI, PP 53.
  112. GS 78 § 6; sbr. Jes 2:4.
  113. 2M 20:14; 5M 5:18.
  114. Mt 5:27-28.
  115. FC 11.
  116. 1M 1:27.
  117. 1M 1:28.
  118. 1M 5:1-2.
  119. FC 22; sbr. GS 49 § 2.
  120. MD 6.
  121. 1M 2:24.
  122. Sbr. 1M 4:1-2, 25-26; 5:1.
  123. Mt 5:27-28.
  124. Sbr. Mt 19:6.
  125. Sbr. Mt 5:37.
  126. Sbr. Sr 1:22.
  127. GS 17.
  128. Hl. Įgśstķnus Conf. 10, 29, 40: PL 32, 796.
  129. Sbr. Tt 2:1-6.
  130. FC 34.
  131. GS 25 § 1.
  132. Sbr. Gl 5:22.
  133. Sbr. 1Jh 3:3.
  134. Sbr. Jh 15:15.
  135. Gl 3:27.
  136. CDF, Persona humana 11.
  137. Hl. Ambrósķus, De viduis 4, 23: PL 16, 255A,
  138. CDF, Persona humana 9.
  139. CDF, Persona humana 9.
  140. Sbr. 1Kor 6:15-20.
  141. Sbr. 1M 19:1-29; Rm 1:24-27; 1Kor 6:9; 1Tm 1:10.
  142. CDF, Persona humana 8.
  143. FC 11.
  144. Tb 8:4-9.
  145. GS 49 § 2.
  146. Pķus XII, Discourse, 28. október 1951.
  147. GS 48 § 1.
  148. Sbr. CIC, grein 1056.
  149. Mk 10:9; sbr. Mt 19:1-12; 1Kor 7:10-11.
  150. Hl. Jóhannes Krżsostomus, Hom. in Eph. 20, 8: PG 62, 146-147.
  151. FC 30.
  152. HV 11.
  153. HV 12; sbr. Pķus XI, heimsbréfiš Casti connubii.
  154. Sbr. Ef 3:14; Mt 23:9.
  155. GS 50 § 2.
  156. GS 51 § 3.
  157. HV 12.
  158. Sbr. HV 16.
  159. HV 14.
  160. FC 32.
  161. GS 51 § 4.
  162. Sbr. HV 23; PP 37.
  163. Sbr. GS 50 § 2.
  164. 1M 15:2.
  165. 1M 30:1.
  166. CDF, Donum vitae intro., 2.
  167. CDF, Donum vitae II, 1.
  168. CDF, Donum vitae II, 5.
  169. CDF, Donum vitae II, 4.
  170. CDF, Donum vitae II, 8.
  171. Sbr. Mt 5:27-28.
  172. Sbr. Mt 5:32; 19:6; Mk 10:11; 1Kor 6:9-10.
  173. Sbr. Hs 2:7; Jer 5:7; 13:27.
  174. Sbr. Mt 5:31-32; 19:3-9; Mk 10:9; Lk 16:18; 1Kor 7:10-11.
  175. Sbr. Mt 19:7-9.
  176. CIC, grein 1141.
  177. Sbr. CIC, greinar 1151-1155.
  178. Hl. Basķlķus, Moralia 73, 1: PG 31, 849-852.
  179. Sbr. FC 84.
  180. FC 19; sbr. GS 47 § 2.
  181. Sbr. 3M 18:7-20.
  182. 1Kor 5:1, 4-5.
  183. Sbr. FC 81.
  184. CDF, Persona humana 7.
  185. Sbr. FC 80.
  186. 2M 20:15; 5M 5:19; Mt 19:18.
  187. Sbr. 1M 1:26-29.
  188. GS 69 § 1.
  189. Sbr. GS 71 § 4; SRS 42; CA 40; 48.
  190. 2Kor 8:9.
  191. Sbr. GS 69 § 1.
  192. Sbr. 5M 25:13-16; 24:14-15; Jk 5:4; Am 8:4-6.
  193. Lk 19:8.
  194. Flm 16.
  195. Sbr. 1M 1:28-31.
  196. Sbr. CA 37-38.
  197. Sbr. Mt 6:26; Dn 3:79-81.
  198. Sbr. 1M 2:19-20; 9:1-4.
  199. GS 23 § 1.
  200. GS 76 § 5.
  201. Sbr. CA 3.
  202. Sbr. SRS 1; 41.
  203. Sbr. CA 24.
  204. Sbr. GS 63 § 3; LE 7; 20; CA 35.
  205. GS 65 § 2.
  206. Mt 6:24; Lk 16:13.
  207. Sbr. CA 10; 13; 44.
  208. CA 34.
  209. Sbr. GS 64.
  210. Sbr. 1M 1:28; GS 34; CA 31.
  211. 2Ž 3:10; sbr. 1Ž 4:11.
  212. Sbr. 1M 3:14-19.
  213. Sbr. LE 27.
  214. Sbr. LE 6.
  215. Sbr. CA 32; 34.
  216. Sbr. LE 11.
  217. CA 48.
  218. Sbr. CA 37.
  219. Sbr. LE 19; 22-23.
  220. Sbr. CA 48.
  221. Sbr. 3M 19:13; 5M 24:14-15; Jk 5:4.
  222. GS 67 § 2.
  223. Sbr. LE 18.
  224. Sbr. SRS 14.
  225. SRS 9.
  226. Sbr. SRS 17; 45.
  227. CA 28; sbr. 35.
  228. Sbr. SRS 16.
  229. Sbr. CA 26.
  230. Sbr. SRS 32; CA 51.
  231. SRS 47 § 6; sbr. 42.
  232. Mt 5:42; 10:8.
  233. Sbr. Mt 25:31-36.
  234. Mt 11:5; sbr. Lk 4:18.
  235. CA 57; sbr. Lk 6:20-22; Mt 8:20; Mk 12:41-44.
  236. Ef 4:28.
  237. Sbr. CA 57.
  238. Jk 5:1-6.
  239. Hl. Jóhannes Krżsostomus, Hom. in Lazaro 2, 5: PG 48, 992.
  240. AA 8 § 5.
  241. Hl. Gregorķus mikli, Regula Pastoralis 3, 21: PL 77, 87.
  242. Sbr. Jes 58:6-7; Heb 13:3.
  243. Sbr. Mt 25:31-46.
  244. Sbr. Tb 4:5-11; Sr 17:22; Mt 6:2-4.
  245. Lk 3:11.
  246. Lk 11:41.
  247. Jk 2:15-16; sbr.1Jh 3:17.
  248. CDF, tilsögn, Libertatis conscientia, 68.
  249. 5M 15:11.
  250. Jh 12:8.
  251. Am 8:6; sbr. Mt 25:40.
  252. P. Hansen, Vita mirabilis (Louvain, 1668).
  253. 2M 20:16; sbr. 5M 5:20.
  254. Mt 5:33.
  255. Sl 119.90; sbr. Ok 8:7; 2S 7:28; Sl 119:142; Lk 1:50.
  256. Rm 3:4; sbr. Sl 119:30.
  257. Jh 1:14; 8:12; sbr. 14:6.
  258. Jh 12:46.
  259. Jh 8:32; sbr. 17:17.
  260. Jh 16:13.
  261. Mt 5:37.
  262. DH 2 § 2.
  263. Hl. Tómas frį Akvķnó STh II-II, 109, 3 ad 1.
  264. Hl. Tómas frį Akvķnó STh II-II, 109, 3, corp. art.
  265. 1Jh 1:6.
  266. Jh 18:37.
  267. 2Tm 1:8.
  268. P 24:16.
  269. Sbr. Mt 18:16.
  270. AG 11.
  271. Hl. Ignatķus frį Antķokkķu, Ad Rom. 4, 1: SCh 10, 110.
  272. Hl. Ignatķus frį Antķokkķu, Ad Rom. 6, 1-2: SCh 10, 114.
  273. Martyrium Polycarpi 14, 2-3: PG 5, 1040; SCh 10, 228.
  274. Ef 4:24.
  275. Ef 4:25; 1Pt 2:1.
  276. Sbr. Ok 19:9.
  277. Sbr. Ok 18:5.
  278. Sbr. CIC, grein 220.
  279. Sbr. Sr 21:28.
  280. Hl. Ignatķus frį Loyola, Spiritual Exercises, 22.
  281. Hl. Įgśstķnus, De mendacio 4, 5: PL 40, 491.
  282. Jh 8:44.
  283. Sbr. Sr 27:16; Ok 25:9-10.
  284. CIC, grein 983 § 1.
  285. Sbr. IM 11.
  286. IM 5 § 2.
  287. IM 8.
  288. IM 12.
  289. IM 12 § 2.
  290. SS 13:3, 5.
  291. SS 7:25-26.
  292. SS 7:29-30.
  293. SS 8:2.
  294. 1M 1:26.
  295. Sbr. SS 7:16-17.
  296. Sbr. Pķus XII Musicae sacrae disciplina; fyrirlestrar 3. september og 25. desember 1950.
  297. Heb 1:3. ; Kól 2:9.
  298. Sbr. SC 122-127.
  299. 2M 20:17.
  300. Mt 5:28.
  301. Sbr. 1Jh 2:16.
  302. Sbr. Gl 5:16, 17, 24; Ef 2:3.
  303. Sbr. 1M 3:11; kirkjužingiš ķ Trent: DS 1515.
  304. Jóhannes Pįll II, DeV 55; sbr. Gl 5:25.
  305. Mt 15:19.
  306. Pastor Hermae, mand. 2, 1: PG 2, 916.
  307. Mt 5:8.
  308. Sbr. 1Tm 4:3-9; 2Tm 2:22.
  309. Sbr. 1Ž 4:7; Kól 3:5; Ef 4:19.
  310. Sbr. Tt 1:15; 1Tm 1:3-4; 2Tm 2:23-26.
  311. Hl. Įgśstķnus De fide et symbolo 10, 25: PL 40, 196.
  312. Sbr. 1Kor 13:12; 1Jh 3:2.
  313. Sbr. Rm 12:2; Kól 1:10.
  314. SS 15:5.
  315. Hl. Įgśstķnus Conf. 6, 11, 20: PL 32, 729-730.
  316. GS 58 § 4.
  317. 2M 20:17; 5M 5:21.
  318. Mt 6:21.
  319. Sbr. 1Jh 2:16; Mķk 2:2.
  320. Sbr. SS 14:12.
  321. Rómverska trśfręšsluritiš, III, 37; sbr. Pd 5:9.
  322. Rómverska trśfręšsluritiš, III, 37.
  323. Sbr. 2S 12:1-4.
  324. Sbr. 1M 4:3-7; 1Kon 21:1-29.
  325. SS 2:24.
  326. Hl. Jóhannes Krżsostomus, Hom. in 2Cor. 27, 3-4:PG 61, 588.
  327. Sbr. hl. Įgśstķnus, De catechizandis rudibus 4, 8: PL 40, 315-316.
  328. Hl. Gregorķus mikli, Moralia in Job 31, 45: PL 76, 621.
  329. Hl. Jóhannes Krżsostomus, Hom. in Rom. 71, 5: PG 60, 448.
  330. 1M 3:6.
  331. Sbr. Rm 7:7.
  332. Rm 7:23; sbr. 7:10.
  333. Rm 3:21-22.
  334. Gl 5:24; sbr. Rm 8:14, 27.
  335. Lk 14:33; sbr. Mk 8:35.
  336. Sbr. Lk 21:4.
  337. LG 42 § 3.
  338. Mt 5:3.
  339. Sbr. Lk 6:20.
  340. Hl. Gregorķus frį Nyssa, De beatitudinibus 1: PG 44, 1200D; sbr. 2Kor 8:9.
  341. Lk 6:24.
  342. Hl. Įgśstķnus, De serm. Dom. in monte 1, 1, 3: PL 34, 1232.
  343. Sbr. Mt 6:25-34.
  344. Hl. Gregorķus frį Nyssa, De beatitudinibus 6: PG 44, 1265A.
  345. Sbr. Opb 22:17.
  346. Hl. Įgśstķnus, De civ. Dei, 22, 30: PL 41, 801-802; sbr. 3M 26:12; sbr. 1Kor 15:28.