Maríukirkja

Trúfræðslurit Kaþólsku Kirkjunnar

ÞRIÐJI HLUTI: LÍF Í KRISTI

ANNAR ÞÁTTUR - BOÐORÐIN TÍU

"Meistari, hvað gott á ég að gjöra…?"

2052. "Meistari, hvað gott á ég að gjöra til þess að öðlast eilíft líf?" Þegar Jesús svarar unga manninum sem spyr þessarar spurningar byrjar hann á því að vísa til nauðsynjar þess að viðurkenna að Guð er "einn sá hinn góði", æðstur allrar góðmennsku og uppspretta alls þess sem gott er. Síðan segir Jesús við hann: "Ef þú vilt inn ganga til lífsins, þá haltu boðorðin." Og hann telur upp fyrir spyrjandanum boðin er snerta kærleikann til náungans: "Þú skalt ekki morð fremja, þú skalt ekki drýgja hór, þú skalt ekki stela, þú skalt ekki bera ljúgvitni, heiðra föður þinn og móður." Að lokum dregur Jesús saman þessi boðorð með jákvæðum hætti: "Þú skalt elska náunga þinn eins og sjálfan þig." [1]

2053. Jesús bætir við öðru svari: "Ef þú vilt vera fullkominn, skaltu fara, selja eigur þínar og gefa fátækum, og munt þú fjársjóð eiga á himnum. Kom síðan, og fylg mér." [2] Þetta svar afnemur ekki það fyrra: Að fylgja Jesú Kristi felur í sér að halda boðorðin. Lögmálið hefur ekki verið afnumið3 heldur er manninum boðið að finna það á ný í persónu meistara síns en hann er hin fullkomna fylling þess. Í samstofnaguðspjöllunum þremur er hvatning Jesú til ríka unga mannsins að fylgja sér, hlýðinn sem lærisveinn og með því að virða boðorðin, sett í samhengi við köllunina að lifa hreinlífi og í fátækt. [4] Hin evangelísku heilræði eru óaðskiljanleg boðorðunum.

2054. Jesús staðfesti boðorðin tíu en hann sýndi einnig mátt Andans sem er að verki í bókstaf þeirra. Hann boðaði "réttlæti sem ber af réttlæti fræðimanna og farísea" [5] og betra en heiðingjanna. [6] Hann leiðir í ljós allt sem boðorðin krefjast. "Þér hafið heyrt, að sagt var við forfeðurna: "Þú skalt ekki morð fremja."… En ég segi yður: Hver sem reiðist bróður sínum, skal svara til saka fyrir dómi." [7]

2055. Þegar Jesús er spurður: "Hvert er hið æðsta boðorð í lögmálinu?" [8] svarar hann: "Elska skalt þú Drottin, Guð þinn, af öllu hjarta þínu, allri sálu þinni og öllum huga þínum. Þetta er hið æðsta og fremsta boðorð. Annað er þessu líkt: Þú skalt elska náunga þinn eins og sjálfan þig. Á þessum tveimur boðorðum hvílir allt lögmálið og spámennirnir." [9] Túlka verður boðorðin tíu í ljósi þessa eina en tvöfalda boðorðs um kærleikann, fyllingu lögmálsins: Boðorðin: "Þú skalt ekki drýgja hór, þú skalt ekki morð fremja, þú skalt ekki stela, þú skalt ekki girnast," og hvert annað boðorð er innifalið í þessari grein: "Þú skalt elska náunga þinn eins og sjálfan þig." Kærleikurinn gjörir ekki náunganum mein. Þess vegna er kærleikurinn fylling lögmálsins. [10]

Hin tíu orð Guðs í heilagri Ritningu

2056. Orðið "tíyrði" er þýðing á orðinu "dekalog" sem merkir bókstaflega "tíu orð". Guð opinberaði lýð sínum þessi "tíu orð" á hinu heilaga fjalli. Þau voru letruð "með fingri Guðs" [11] ólíkt hinum boðorðunum sem Móse ritaði. [12] Þau eru umfram allt orð Guðs. Okkur er þau gefin í annarri Mósebók (Exodus) [13] og hinni fimmtu (Devteronomium). [14] Þegar í Gamla testamentinu vísa hinar heilögu bækur til "orðanna tíu" [15] en það er í nýja sáttmálanum, í Jesú Kristi, að full merking þeirra opinberast.

2057. Fyrst ber að skilja tíyrðin í samhengi við flóttann úr Egyptalandi (Exodus) sem er Guðs mikla frelsunarverk í gamla sáttmálanum. Hvort sem hin "tíu orð" eru sett fram sem forboð eða sem jákvæð siðaboð eins og "heiðra skaltu föður þinn og móður", vísa þau til lífsskilyrða sem eru laus við þrældóm syndarinnar. Tíyrðin eru vegur lífsins: Ef þú hlýðir skipunum… að elska Drottin Guð þinn, ganga á hans vegum og varðveita skipanir hans, lög og ákvæði, þá munt þú lifa og margfaldast. [16] Þessi frelsandi máttur tíyrðanna birtist til dæmis í boðorðinu um hvíldardaginn sem beinist einnig að útlendingum og þrælum: Minnstu þess, að þú varst þræll á Egyptalandi og að Drottinn Guð þinn leiddi þig út þaðan með sterkri hendi og útréttum armlegg. [17]

2058. Hin "tíu orð" draga saman og kunngjöra lögmál Guðs: "Þessi orð talaði Drottinn með hárri röddu til alls safnaðar yðar á fjallinu út úr eldinum, skýinu og sortanum. Bætti hann þar engu við, og hann ritaði þau á tvær steintöflur og fékk mér þær." [18] Þetta er ástæða þess að töflurnar tvær eru kallaðar "sáttmálsorðin", enda innihalda þær skilmála sáttmálans sem gerður var milli Guðs og lýðs hans. Þessar "sáttmálstöflur" átti að leggja niður í "örkina". [19]

2059. Hin "tíu orð" eru kveðin upp af Guði í miðri guðsvitrun ("Drottinn talaði við yður á fjallinu augliti til auglitis út úr eldinum." [20]). Þau eru hluti af opinberun Guðs á sjálfum sér og dýrð sinni. Gjöf boðorðanna er að Guð gefur sjálfan sig og sinn heilaga vilja. Með því að gera vilja sinn kunnan opinberar Guð sig lýð sínum.

2060. Boðorðin og lögmálið eru hluti sáttmálans sem Guð innsiglaði við sína eigin. Í bókinni Exodus er opinberun hinna "tíu orða" fundinn staður milli undirbúnings sáttmálans [21] og staðfestingar hans
- eftir að fólkið hafði skuldbundið sig til að "gjöra" allt það sem Drottinn hafði boðið og "hlýða" því. [22] Tíyrðin eru ekki birt fyrr en minnst hefur verið á sáttmálann ("Drottinn Guð vor gjörði við oss sáttmála á Hóreb."). [23]

2061. Boðorðin fá fulla merkingu sína innan ramma sáttmálans. Samkvæmt Ritningunni fær siðferðilegt líf mannsins alla sína merkingu í og fyrir sáttmálann. Hið fyrsta af "orðunum tíu" minnir á að Guð elskaði lýð sinn fyrst: Þar sem til kom brottför úr frelsi paradísar til þrældóms þessa heims, sem refsing fyrir synd, fjalla fyrstu orð tíyrðanna, fyrstu orð boðorða Guðs, um frelsi: "Ég er Drottinn Guð þinn, sem leiddi þig út af Egyptalandi, út úr þrælahúsinu." [24]

2062. Boðorðin í sínum eiginlega skilningi fá annað sætið: Þau láta í ljós hvað það þýðir að tilheyra Guði fyrir stofnsetningu sáttmálans. Siðferðilegir lífshættir er svar við ástríku frumkvæði Drottins. Þeir sýna þakklátssemi og hollustueið við Guð og eru þakkargjörð. Þeir styðja fyrirætlun Guðs í veraldarsögunni.

2063. Það ber einnig vott um sáttmálann og samtölin milli Guðs og manna að öll boðin eru sett fram í fyrstu persónu ("Ég er Drottinn…") og Guð ávarpar aðra persónu ("þú"). Í öllum boðorðum Guðs afmarkar persónufornafnið í eintölu viðtakandann. Guð gerir vilja sinn kunnan hverri persónu fyrir sig samtímis því að hann gerir hann kunnan öllum mönnum: Drottinn lögskipaði að elska Guð og kenndi að sýna bæri náunganum réttlæti til að maðurinn yrði hvorki óréttlátur né óverðugur Guði. Þannig undirbjó Guð manninn með boðorðunum til að vera vin sinn og lifa í sátt og samlyndi við náungann…. Orð tíyrðanna gilda óbreytt fyrir okkur kristna menn. Langt frá því að vera numin úr gildi hafa þau eflst og þróast við komu Drottins í holdi. [25]

Tíyrðin í erfikenningu kirkjunnar

2064. Trú Ritningunni og í samræmi við eftirbreytni Jesú hefur trúarhefð kirkjunnar viðurkennt grundvallarmikilvægi og þýðingu tíyrðanna.

2065. Boðorðin tíu hafa síðan á tímum heilags Ágústínusar skipað veglegan sess í trúfræðslu þeirra sem óska sér skírnar og hinna trúuðu. Á fimmtándu öld hófst sú venja að segja boðorð tíyrðanna með jákvæðri hrynjanda sem auðvelt var að læra. Þannig eru þau ennþá sögð í dag. Trúfræðslurit kirkjunnar hafa oft útskýrt kristna siðfræði með því að fylgja uppröðun boðorðanna tíu.

2066. Skipting og númeraröð boðorðanna hafa verið breytileg í rás sögunnar. Núverandi trúfræðslurit fylgir skiptingu boðorðanna sem heilagur Ágústínus kom á og hefur orðið að venju í kaþólsku kirkjunni. Lútersku trúarsamfélögin hafa einnig fylgt þessari venju. Grísku kirkjufeðurnir skiptu þeim upp á aðeins annan veg og þannig má finna þau í rétttrúnaðarkirkjunum og reformeruðu samfélögunum.

2067. Boðorðin tíu tilgreina hvers er krafist í kærleikanum til Guðs og kærleikanum til náungans. Fyrstu þrjú snerta kærleikann til Guðs og hin sjö kærleikann til náungans. Á sama hátt og kærleikurinn felur í sér tvö boðorð sem Drottinn tengdi allt lögmálið og spámennina við… þannig voru boðorðin tíu sett á tvær töflur. Þrjú voru letruð á eina töflu og sjö á hina. [26]

2068. Kirkjuþingið í Trent kennir að boðorðin tíu séu kristnum mönnum skylda og að hinn réttláti maður er enn sem áður skyldugur að halda þau; [27] og annað Vatíkanþingið lýsir yfir: "Biskuparnir, eftirmenn postulanna, fengu frá Drottni… það hlutverk að kenna öllum þjóðum og boða guðspjallið öllum sköpuðum verum til að allir menn geti öðlast hjálpræði fyrir trú, skírn og hlýðni við boðorðin tíu." [28]

Einingin tíyrðanna

2069. Tíyrðin mynda heild. "Orðin" vísa hvert til annars og til þeirra allra; þau laga með gagnkvæmum hætti hvert annað. Töflurnar tvær varpa ljósi hvor á aðra; þær mynda órofa heild. Sé eitt boðorðið brotið er gengið í bága við þau öll. [29] Við getum ekki heiðrað annan mann án þess að blessa Guð skapara hans. Ekki er hægt að tilbiðja Guð án þess að elska alla menn, hans sköpuðu. Boðorðin leiða til einingar á trúarlegu og félagslegu lífi mannsins.

Tíyrðin og náttúrulögmálið

2070. Boðorðin tíu eru hluti af opinberun Guðs. Samtímis kenna þau okkur að þekkja sanna kosti mannsins. Þau leiða í ljós grundvallarskyldur og þar af leiðandi, með óbeinum hætti, grundvallarréttindi sem eru eðlisbundin manninum. Tíyrðin fela í sér einstaka tjáningu á náttúrulögmálinu: Frá upphafi hafði Guð grætt í hjarta mannsins reglur náttúrulögmálsins. Síðan lét hann sér nægja að minna hann á þær. Þetta voru tíyrðin. [30]

2071. Enda þótt boðorð tíyrðanna væru aðgengileg skynseminni einni, voru þau opinberuð. Til að öðlast fullkominn og öruggan skilning á því í hverju náttúrulögmálið fælist þurfti syndugt mannkynið á slíkri opinberun að halda: Nauðsynlegt reyndist í viðjum syndarinnar að gefa fulla skýringu á boðorðum tíyrðanna vegna þess að ljós skynseminnar hafði myrkvast og viljinn hafði verið afvegaleiddur. [31] Við þekkjum boðorð Guðs í gegnum hina guðdómlegu opinberun sem komið er á framfæri við okkur í kirkjunni og með rödd samviskunnar.

Skuldbinding tíyrðanna

2072. Þar sem boðorðin tíu láta í ljós grundvallarskyldur mannsins gagnvart Guði og náunganum opinbera þau í sinni upprunalegu mynd alvarlegar skuldbindingar. Þau eru í grundvallaratriðum óumbreytanleg og eru skuldbindandi ávallt og alls staðar. Enginn getur losað sig undan þeim. Boðorðin tíu eru letruð í hjarta mannsins.

2073. Hlýðni við boðorðin hefur einnig í för með sér skuldbindingar í málum sem í sjálfu sér eru ekki eins alvarleg. Þannig bannar fimmta boðorðið særandi ummæli en þau verða einungis alvarleg misgjörð gefi kringumstæður eða tilgangur misgjörðarmannsins ástæður til þess.

"Án mín getið þér alls ekkert gjört"

2074. Jesús segir: "Ég er vínviðurinn, þér eruð greinarnar. Sá ber mikinn ávöxt, sem er í mér og ég í honum, en án mín getið þér alls ekkert gjört." [32] Ávöxturinn sem minnst er á í þessari setningu er heilagleiki lífs sem ber ávöxt með sameiningu við Krist. Þegar við trúum á Jesúm Krist, eigum hlutdeild í leyndardómum hans og höldum boðorð hans, kemur frelsarinn sjálfur og elskar, í okkur, Föður sinn og bræður sína, Föður okkar og bræður okkar. Fyrir Andann verður hann í persónu sinni hin lifandi og innri fyrirmynd athafna okkar. "Þetta er mitt boðorð, að þér elskið hver annan, eins og ég hef elskað yður." [33]

Í STUTTU MÁLI

2075. "Hvað gott á ég að gjöra til þess að öðlast eilíft líf?" - "Ef þú vilt inn ganga til lífsins, þá haltu boðorðin" (Mt 19:16-17).

2076. Með lífi sínu og boðskap ber Jesús vott um varanlegt gildi boðorðanna.

2077. Tíyrðin eru gefin innan ramma sáttmálans sem Guð gerði við lýð sinn. Boðorð Guðs fá sanna merkingu sína í þessum sáttmála og fyrir hann.

2078. Trú Ritningunni og í samræmi við eftirbreytni Jesú hefur trúarhefð kirkjunnar ávallt viðurkennt grundvallarmikilvægi og þýðingu boðorðanna.

2079. Tíyrðin mynda órofa heild þar sem hvert "orð" eða "boðorð" vísar til hinna í heild sinni. Sé eitt boðorðið brotið er gengið í bága við allt lögmálið (sbr. Jk 2:10-11).

2080. Tíyrðin fela í sér einstaka tjáningu á náttúrulögmálinu. Við þekkjum þau með guðdómlegri opinberun og mannlegri skynsemi.

2081. Í grunnmynd sinni láta boðorðin tíu í ljós alvarlegar skuldbindingar. Engu að síður hefur hlýðni við þessi siðaboð einnig í för með sér skuldbindingar í málum sem í sjálfu sér eru ekki alvarleg.

2082. Það sem Guð fyrirskipar gerir hann mögulegt með náð sinni.

Næsti kafli

Mt 19:16-19.
Mt 19:21.
Sbr. Mt 5:17.
Sbr. Mt 19:6-12, 21, 23-29.
Mt 5:20.
Sbr. Mt 5:46-47.
Mt 5:21-22.
Mt 22:36.
Mt 22:37-40; sbr. 5M 6:5; 3M 19:18.
Rm 13:9-10.
2M 31:18; 5M 5:22.
Sbr. 5M 31:9-24.
Sbr. 2M 20:1-17.
Sbr. 5M 5:6-22.
Sbr. til dæmis Hs 4:2; Jer 7:9; Esk 18:5-9.
5M 30:16.
5M 5:15.
5M 5:22.
2M 25:16; 31:18; 32:15; 34:29; 40:1-2.
5M 5:4.
Sbr. 2M 19.
Sbr. 2M 24:7.
5M 5:2.
Órígenes, Hom. in Ex. 8, 1: PG 12, 350; sbr. 2M 20:2; 5M 5:6.
Hl. Íreneus, Adv. haeres., 4, 16, 3-4: PG 7/1, 1017-1018.
Hl. Ágústínus, Sermo 33, 2, 2: PL 38, 208.
Sbr. DS 1569-1570.
LG 24.
Sbr. Jk 2:10-11.
Hl. Íreneus, Adv. haeres. 4, 15, 1: PG 7/1, 1012.
Hl. Bónaventúra, Comm. sent. 4, 37, 1, 3.
Jh 15:5.
Jh 15:12.

« Boðorðin tíu

Önnur Mósebók 20:2-17	Fimmta Mósebók 5:6-21	Hefðbundinn trúfræðsla
“Ég er Drottinn Guð þinn, sem leiddi þig út af Egyptalandi, út úr þrælahúsinu. Þú skalt ekki hafa aðra guði en mig. Þú skalt engar líkneskjur gjöra þér né nokkrar myndir eftir því, sem er á himnum uppi, eður því, sem er á jörðu niðri, eður því, sem er í vötnunum undir jörðinni. Þú skalt ekki tilbiðja þær og ekki dýrka þær, því að ég, Drottinn Guð þinn, er vandlátur Guð, sem vitja misgjörða feðranna á börnunum, já í þriðja og fjórða lið, þeirra sem mig hata, en auðsýni miskunn þúsundum, þeirra sem elska mig og varðveita boðorð mín.”	“Ég er Drottinn, Guð þinn, sem leiddi þig út af Egyptalandi, út úr þrælahúsinu. Þú skalt ekki hafa aðra guði en mig. Þú skalt engar líkneskjur gjöra þér, engar myndir eftir því, sem er á himnum uppi, eða því, sem er á jörðu niðri, eða því, sem er í vötnunum undir jörðinni. Þú skalt ekki tilbiðja þær og ekki dýrka þær, því að ég, Drottinn Guð þinn, er vandlátur Guð, sem vitja misgjörða feðranna á börnunum, og í þriðja og fjórða lið, þeirra sem mig hata, en auðsýni miskunn þúsundum, þeirra sem elska mig og varðveita boðorð mín.”	1. Ég er Drottinn Guð þinn, þú skalt ekki aðra guði hafa.
“Þú skalt ekki leggja nafn Drottins Guðs þíns við hégóma, því að Drottinn mun ekki láta þeim óhegnt, sem leggur nafn hans við hégóma.”	“Þú skalt ekki leggja nafn Drottins Guðs þíns við hégóma, því að Drottinn mun ekki láta þeim óhegnt, sem leggur nafn hans við hégóma.”	2. Þú skalt ekki leggja nafn Drottinns Guðs þíns við hégóma.
“Minnstu þess að halda hvíldardaginn heilagan. Sex daga skalt þú erfiða og vinna allt þitt verk, en sjöundi dagurinn er hvíldardagur helgaður Drottni Guði þínum. Þá skalt þú ekkert verk vinna og ekki sonur þinn eða dóttir þín, þræll þinn eða ambátt þín eða skepnur þínar, eða nokkur útlendingur, sem hjá þér er innan borgarhliða þinna, því að á sex dögum gjörði Drottinn himin og jörð, hafið og allt sem í þeim er, og hvíldist sjöunda daginn. Fyrir því blessaði Drottinn hvíldardaginn og helgaði hann.”	“Gættu þess að halda hvíldardaginn heilagan, eins og Drottinn Guð þinn hefir boðið þér. Sex daga skalt þú erfiða og vinna allt þitt verk, en sjöundi dagurinn er hvíldardagur helgaður Drottni Guði þínum. Þá skalt þú ekkert verk vinna og ekki sonur þinn eða dóttir þín, þræll þinn eða ambátt þín, uxi þinn eða asni eða nokkur skepna, eða útlendingur, sem hjá þér er innan þinna borgarhliða, svo að þræll þinn og ambátt þín geti hvílt sig eins og þú. Og minnstu þess, að þú varst þræll á Egyptalandi og að Drottinn Guð þinn leiddi þig út þaðan með sterkri hendi og útréttum armlegg. Þess vegna bauð Drottinn Guð þinn þér að halda hvíldardaginn.”	3. Halda skaltu hvíldardaginn heilagann.
“Heiðra föður þinn og móður þína, svo að þú verðir langlífur í því landi, sem Drottinn Guð þinn gefur þér.”	“Heiðra föður þinn og móður þína, eins og Drottinn Guð þinn hefir boðið þér, svo að þú verðir langlífur og svo að þér vegni vel í því landi, sem Drottinn Guð þinn gefur þér.”	4. Heiðra skaltu föður þinn og móður.
“Þú skalt ekki morð fremja.”	“Þú skalt ekki morð fremja.”	5. Þú skalt ekki morð fremja.
“Þú skalt ekki drýgja hór.”	“Þú skalt ekki drýgja hór.”	6. Þú skalt ekki drýgja hór.
“Þú skalt ekki stela.”	“Þú skalt ekki stela.”	7. Þú skalt ekki stela.
“Þú skalt ekki bera ljúgvitni gegn náunga þínum.”	“Þú skalt ekki bera falsvitni gegn náunga þínum.”	8. Þú skalt ekki bera ljúgvitni gegn nánunga þínum.
“Þú skalt ekki girnast hús náunga þíns. Þú skalt ekki girnast konu náunga þíns, ekki þræl hans eða ambátt, ekki uxa hans eða asna, né nokkuð það, sem náungi þinn á.”	“Þú skalt ekki girnast konu náunga þíns,”	9. Þú skalt ekki girnast konu náunga þíns.
	“og ekki ágirnast hús náunga þíns, ekki land hans, ekki þræl hans eða ambátt, ekki uxa hans eða asna, né nokkuð það, sem náungi þinn á.”	10. Þú skalt ekki girnast hús náunga þíns né neitt sem honum heyrir til.