Stella Maris

Maríukirkja

 

Trúfræðslurit Kaþólsku Kirkjunnar

 

 

ÞRIÐJI HLUTI: LÍF Í KRISTI

FYRSTI ÞÁTTUR: KÖLLUN MANNSINS - LÍF Í ANDANUM

ANNAR KAFLI: MANNLEGT SAMFÉLAG

1877. Köllun mannkyns er að gera mynd Guðs sýnilega og að umbreytast í mynd einkasonar Föðurins. Þessi köllun mótast með persónulegum hætti, þar sem hvert okkar er kallað til að ganga inn til hinnar guðdómlegu sælu; hún snertir einnig mannlegt samfélag í heild sinni.

« 1. GREIN - PERSÓNAN OG SAMFÉLAGIÐ

I. SAMFÉLAGSLEG EINKENNI KÖLLUNAR MANNSINS

1878. Allir menn eru kallaðir að sama takmarkinu: Guði sjálfum. Það er viss líking milli samfélags hinna guðdómlegu persóna og því bræðralagi sem menn eiga að setja sér í sannleika og kærleika. [1] Kærleikurinn til náungans er óaðskiljanlegur kærleikanum til Guðs.

1879. Maðurinn hefur þörf fyrir að búa í samfélagi. Fyrir hann er samfélagið ekki einhver utanaðkomandi hlutur, heldur er það honum náttúrlegt. Með samskiptum við aðra, gagnkvæmri þjónustu og samræðum við bræður sína, þroskar hann hæfileika sína og bregst þannig við köllun sinni. [2]

1880. Samfélag er hópur manna, sem á órjúfanlegan hátt eru bundnir saman á grundvelli einingar sem er fremri hverjum þeirra fyrir sig. Vegna þess að samfélagið er í senn sýnileg og andleg samvera er það varanlegt í tíma: það tekur til sín fortíðina og undirbýr framtíðina. Eftir leiðum samfélagsins er hver maður "erfingi" og fær í hendur "pund" sem auðgar séreðli hans og hann á að ávaxta. [3] Honum ber með réttu að sýna hollustu því samfélagi sem hann tilheyrir og virða þá sem sitja við stjórnvölinn og bera ábyrgð á almannaheill.

1881. Sérhvert samfélag afmarkast af markmiðum sínum og því lýtur það ákveðnum reglum. En "hin mannlega persóna… er, og þannig á það að vera, grundvöllur, umhugsunarefni og tilgangur allra félagslegra stofnanna." [4]

1882. Viss samfélög, eins og fjölskyldan og ríkið, falla með beinni hætti að eðli mannsins. Þau eru honum nauðsynleg. Til að ýta undir þátttöku eins mikils fjölda manna og mögulegt er í starfsemi samfélagsins verður að hvetja til stofnunar frjálsra samtaka og félaga "á þjóðlegum sem alþjóðlegum vettvangi er tengjast efnahagslegum og félagslegum markmiðum, menningu og tómstundum, íþróttum, ýmsum starfsgreinum og stjórnmálum." [5] Slík "félagsmótun" er einnig merki um náttúrulega tilhneigingu mannanna að eiga félag hver við annan í þeim tilgangi að ná markmiðum sem einstaklingurinn getur ekki einn gert. Hún þroskar eiginleika persónunnar, sérstaklega hvað snertir frumkvæði hennar og ábyrgðartilfinningu, og hjálpar að tryggja réttindi hennar. [6]

1883. Félagsmótun hefur einnig í för með sér hættu. Gengdarlaus íhlutun ríkisins getur ógnað persónulegu frelsi og frumkvæði. Kirkjan hefur í kennslu sinni útfært nálægðarregluna. Samkvæmt henni "á æðra samfélagsstig ekki að grípa inn í hjá lægra samfélagsstigi, svipta það síðarnefnda verkefni sínu, heldur ber því að styðja það þegar þörf krefur og aðstoða það við að samræma starfsemi sína annarri samfélagsstarfsemi, hafandi ávallt almannaheill í huga." [7]

1884. Guð hefur ekki viljað áskilja sér einum allt vald. Hann gefur hverri skapaðri veru það hlutverk sem hún getur innt af hendi í samræmi við þá hæfileika sem felast í eðli hennar. Slíkum stjórnarháttum á starfsemi samfélagsins að líkja eftir. Leið Guðs við að stjórna heiminum, sem ber vott um mikla virðingu fyrir mannlegu frelsi, ætti að vera þeim sem stjórna mannlegum samfélögum uppspretta visku. Þeir eiga að breyta sem þjónar hinnar guðdómlegu forsjá.

1885. Nálægðarreglan er andstæð öllum gerðum sameignarstefnu. Hún takmarkar afskipti ríkisins. Tilgangur hennar er að sátt ríki í samskiptum einstaklinga og samfélaga. Hún beinist að því að sönn alþjóðleg skipan komist á.

II. SINNASKIPTI OG SAMFÉLAGIÐ

1886. Samfélagið er ómissandi hluti þess að maðurinn uppfylli köllun sína. Til að það takmark náist verður að virða sanngjarna stigskiptingu gilda sem "skipar líkamlegum og eðlislægum þáttum skör lægra en andlegum og innri þáttum": [8] Mannlegt samfélag á fyrst og fremst að skoða sem eitthvað er tilheyrir hinu andlega. Þar, í björtu ljósi sannleikans, eiga menn að deila þekkingu sinni, fá tækifæri til að iðka réttindi sín og uppfylla skyldur sínar, fá hvatningu til að leita andlegra gæða; njóta í sameiningu unaðar þess fagra í allri sinni gerð; ávallt vera reiðubúnir að gefa öðrum hlut í því besta af menningararfleifð sinni og reyna eftir fremsta megni að eiga samfylgd með öðrum við að auka andlega auðlegð sína. Í þessu felst ávinningur sem hefur ekki einungis áhrif heldur er hann stefnumarkandi fyrir allt það er varðar menningarlíf, efnahagslíf, samfélagslegar stofnanir, pólitískar hreyfingar og stjórnarfyrirkomulag, lög, og alla aðra þá þætti sem samfélagið byggist á að ytra borði og er undir stöðugri þróun. [9]

1887. Umsnúningur á takmarki og leið, [10] sem hefur í för með sér að það sem er einungis leið að endanlegu takmarki öðlast gildi þess takmarks, eða að litið sé á persónur sem ekkert annað en leið að takmarkinu, elur af sér óréttmæta þætti sem "gera það erfitt eða nánast ómögulegt að kristilegu líferni sé hagað samkvæmt boðorðum hins guðdómlega löggjafa." [11]

1888. Við slíkar aðstæður er nauðsynlegt að höfða til andlegrar og siðferðilegrar greindar hinnar mannlegu persónu og þess að henni sé stöðugt nauðsynlegt að taka innri sinnaskiptum til að fá framgengt þeim félagslegu breytingum sem þjóni henni sem best. Sinnaskipti hjartans hefur vissulega forgang en það útilokar alls ekki og raunar knýr á að þeirri skyldu sé sinnt að ef samfélagsgerð og lífsskilyrði eru hvatning til syndar, verði gerðar viðeigandi úrbætur á þeim til að þau samræmist reglum réttlætis og stuðli að því góða fremur en að hindra það. [12]

1889. Án aðstoðar náðarinnar gæti maðurinn ekki "greint oft þau þröngu skil milli hugleysis, sem gefst upp fyrir hinu illa, og þess ofbeldis sem er haldið þeirri tálmynd að verið sé að berjast gegn hinu illa, en gerir einungis illt verra." [13] Sú er leið kærleikans, kærleikurinn til Guðs og náungans. Kærleikurinn er æðsta félagslega boðorðið. Hann ber virðingu fyrir öðrum mönnum og réttindum þeirra. Hann krefst þess að réttlæti sé iðkað og hann einn gerir okkur það kleift. Kærleikurinn hvetur til lífs er einkennist af sjálfsgjöf: "Sá sem vill sjá lífi sínu borgið, mun týna því, en sá sem týnir því, mun öðlast líf." [14]

Í STUTTU MÁLI

1890. Það er viss líking milli samfélags hinna guðdómlegu persóna og því bræðralagi sem ber að ríkja manna á meðal.

1891. Maðurinn þarf að búa við félagslegt líf til að hann vaxi í samræmi við eðli sitt. Viss samfélög, eins og fjölskyldan og ríkið, falla með beinni hætti að eðli mannsins.

1892. "Hin mannlega persóna… er, og þannig á það að vera, grundvöllur, umhugsunarefni og tilgangur allra félagslegra stofnanna" (GS 25 § 1).

1893. Hvetja á til víðtækrar þátttöku í frjálsum samtökum og félögum.

1894. Í samræmi við nálægðarregluna á hvorki ríkið né neitt stærra samfélag að koma í staðinn fyrir það frumkvæði og þá ábyrgð sem liggur hjá einstaklingum eða lægri samfélagsstigum.

1895. Samfélaginu ber að stuðla að dyggðugu líferni en ekki hindra það. Það á að starfa samkvæmt réttlátum skilningi á stigskiptingu gilda.

1896. Þar sem syndin hefur afbakað félagslega hætti er nauðsynlegt að leita eftir sinnaskiptum hjartans og sækjast eftir náð Guðs. Kærleikurinn hvetur til réttlátra umbóta. Án guðspjallsins er enga lausn að finna við hinni félagslegu spurningu (sbr. CA 3, 5).

« 2. GREIN - ÞÁTTTAKA Í FÉLAGSLEGRI STARFSEMI

I. YFIRVÖLD

1897. "Mannlegt samfélag getur hvorki haft gott skipulagt né getur það dafnað sé það ekki skipað mönnum er hafa með lögmætum hætti myndugleika til að viðhalda stofnunum þess og helgi sig því að vinna að og annast almannaheill á fullnægjandi hátt." [15] Með "yfirvöldum" er átt við persónur eða stofnanir er setja mönnum lög og reglur og vænta hlýðni frá þeim.

1898. Sérhvert mannlegt samfélag þarf að hafa yfirvald til að stýra því. [16] Grundvöllinn að því er að finna í mannlegu eðli. Yfirvöld eru nauðsynleg fyrir einingu ríkisins. Hlutverk þeirra er að tryggja hagsmuni samfélagsins eins og kostur er.

1899. Það yfirvald, sem hin siðferðilega skipan krefst, á rætur sínar að rekja til Guðs: "Sérhver maður hlýði þeim yfirvöldum, sem hann er undirgefinn. Því ekki er neitt yfirvald til nema frá Guði, og þau sem til eru, þau eru skipuð af Guði. Sá sem veitir yfirvöldunum mótstöðu, hann veitir Guðs tilskipun mótstöðu, og þeir sem veita mótstöðu munu fá dóm sinn." [17]

1900. Skyldan að hlýða, felur í sér að allir sýni yfirvöldum tilhlýðilega lotningu og komi fram við þá sem sitja við stjórnvölinn af virðingu og láti í ljós við þá þakklæti og velvilja hafi þeir til þess unnið. Hinn heilagi páfi, Klemens frá Róm, er höfundur elstu bænar kirkjunnar fyrir pólitískum yfirvöldum: [18] Gef þeim, Drottinn, að búa við heilsu, frið, samlyndi og öryggi til að þeir megi án miska stjórna veldinu sem þú hefur veitt þeim. Himneski herra, konungur að eilífu, þú gefur sonum mannanna dýrð, heiður og vald yfir því sem á jörðu dvelur. Veit þeim ráðgjöf, Drottinn, eftir því hvað þér hugnast og er velþóknanlegt undir augliti þínu, svo að þeir iðki í trúrækni og friði og af mildi það vald sem þú hefur gefið þeim, og finni með því miskunn hjá þér. [19]

1901. Heyri yfirvald til þeirri skipan sem Guð hefur komið á "er val á pólitísku stjórnarfari og leiðtogum háð frjálsri ákvörðun borgaranna." [20] Ólíkir pólitískir stjórnarhættir eru siðferðilega ásættanlegir að því tilteknu að þeir þjóni lögmætum hagsmunum samfélagsins sem tók þá upp. Stjórnarhættir sem í eðli sínu stríða gegn náttúrulögmálinu, gegn opinberri skipan og grundvallarréttindum mannanna geta ekki stuðlað að almannaheill þeirra þjóða sem var gert að taka þá upp.

1902. Ekki er siðferðilegt lögmæti yfirvalda frá þeim sjálfum komið. Þau mega ekki tileinka sér einræðishætti heldur verða þau að vinna í þágu almannaheilla sem "siðferðilegt afl er byggist á frelsi og ábyrgðartilfinningu": [21] Mannanna lög hafa einkenni laga að því marki að þau samræmist réttri skynsemi og eigi þannig rætur að rekja til hins eilífa lögmáls. Að því leyti að þau falla ekki að réttri skynsemi eru þau sögð vera ranglát og hafa því ekki svo mikið eðli laga eins og að vera nokkurs konar ofbeldi. [22]

1903. Yfirvöld iðka einungis vald sitt með réttmætum hætti þegar þau hafa almannaheill viðkomandi hóps að leiðarljósi og ef þau tileinka sér siðferðilega lögmætar leiðir að því. Lögfesti stjórnendur ranglát lög eða geri ráðstafanir er stríða gegn siðferðilegri skipan, er slíkt fyrirkomulag ekki bindandi fyrir samviskuna. Í slíkum tilfellum "hætta yfirvöld að vera það sem þau eiga að vera og snúast upp í að vera svívirðileg áþján." [23]

1904. "Æskilegt er að hvert vald eigi sér mótvægi í öðru valdi og öðrum valdasviðum sem halda því innan sinna eiginlegu marka. Þetta er lögmál "réttarreglunnar" en í henni felst að lögin eru alráð en ekki gerræðislegur vilji mannanna." [24]

II. ALMANNAHEILL

1905. Í samræmi við félagslegt eðli mannsins er hagur hvers einstaklings óhjákvæmilega tengdur almannaheill sem aftur á móti er einungis hægt að skilgreina með tilvísun til hinnar mannlegu persónu: Ekki draga ykkur í hlé og lifa í einveru eins og Guð hefði þegar lýst ykkur heilaga. Komið og takið fullan þátt í fundum og rökræðum sem er öllum til heilla. [25]

1906. Almannaheill ber að skilja sem "allar þær félaglegu aðstæður samanlagðar er gera fólki kleift að öðlast nægju sína á auðveldari og fullkomnari hátt, annað hvort sem einstaklingar eða sameiginlega." [26] Almannaheill snertir líf allra. Það krefst hygginda af hverjum og einum og jafnvel enn frekar af þeim sem sitja að völdum. Það felur í sér þrjá grundvallarþætti:

1907. Í fyrsta lagi gerir almannaheill ráð fyrir að maðurinn njóti virðingar sem slíkur. Í nafni almannaheilla eru opinber yfirvöld skuldbundin að virða óafsalanleg grundvallarréttindi hinnar mannlegu persónu. Samfélagið á að leyfa hverjum þeim sem því tilheyrir að uppfylla köllun sína. Almannaheill treystir einkum á að skilyrði séu fyrir hendi til að lifa samkvæmt því náttúrulega frelsi sem er ómissandi fyrir þróun mannlegrar köllunar, eins og "réttur til athafna samkvæmt traustum reglum samviskunnar og að staðinn sé vörður um… einkalífið og réttmætt frelsi, einnig í trúarefnum." [27]

1908. Í öðru lagi krefst almannaheill félagslegrar velferðar og þróunar hópsins sjálfs. Þróun endurspeglar allar félagslegar skyldur. Vissulega ber yfirvöldum, í nafni almannaheilla, að koma á sáttum milli ýmissa sérhagsmuna. En þeim ber að gera hverjum og einum aðgengilegt það sem til þarf til að lifa mannsæmandi lífi: Mat, fatnað, heilsu, vinnu, menntun og menningu, nægar upplýsingar, rétt til að setja á stofn fjölskyldu, og svo framvegis. [28]

1909. Í síðasta lagi krefst almannaheill friðar, það er að segja, stöðugleika og öryggis réttlátrar samfélagsskipan. Það gerir ráð fyrir að yfirvöld tryggi öryggi samfélagsins og þegna þess eftir leiðum sem samrýmast góðu siðferði. Þetta er grundvöllurinn að réttinum til persónulegra og sameiginlegra varna.

1910. Enda þótt að í hverju mannlegu samfélagi felist almannaheill sem gerir því kleift að kunngjöra sig sem slíkt, er það í hinu pólitíska samfélagi sem þetta kemur hvað skýrast í ljós. Það er hlutverk ríkisins að verja og efla sameiginlegan hag hins borgaralega samfélags, borgara þess og lægri samfélagsstiga.

1911. Í sívaxandi mæli eru mennirnir háðir hver öðrum og breiðist það smám saman út um allan heim. Eining fjölskyldu mannsins, fólks sem nýtur jafnrar náttúrulegrar tignar, gerir ráð fyrir almennum almannaheill. Það kallar á að samfélag þjóðanna bindist samtökum sem geti "séð fyrir hinum mismunandi þörfum mannanna. Það tæki til þess sviðs félagslegs lífs er varðar fæðu, hreinlæti, menntun,…og þeirra aðstæðna sem er að finna hér og þar, eins og til dæmis… að lina þjáningum flóttamanna sem dreifðir eru um allan heim og aðstoða innflytjendur og fjölskyldur þeirra." [29]

1912. Almannaheill hefur ávallt það að augnamiði að maðurinn taki framförum: "Tilhögun hluta verður að lúta tilhögun mannanna, en ekki öfugt." [30] Þessi tilhögun er reist á sannleika, hún er byggð upp á réttlæti og gefið líf af kærleikanum.

III. ÁBYRGÐ OG ÞÁTTTAKA

1913. "Þátttaka" er sjálfviljug og óeigingjörn aðild að félagslegum skiptum. Nauðsynlegt er að allir taki þátt, hver samkvæmt stöðu sinni og hlutverki, í að efla almannaheill. Þessi skylda er bundin virðuleika mannsins.

1914. Þátttaka felst fyrst og fremst í því að taka yfir þá þætti sem viðkomandi axlar persónulega ábyrgð á. Með því að annast uppfræðslu fjölskyldu sinnar, með vinnusemi og svo framvegis á maðurinn þátt í velferð annarra og samfélagsins. [31]

1915. Borgararnir eiga eftir bestu getu að taka þátt í opinberu lífi. Hvernig þessu er háttað getur verið mismunandi eftir því hvaða land eða menning á í hlut. "Lofa ber þær þjóðir sem hafa á að skipa stjórnkerfi er leyfir eins mörgum borgurum og unnt er að njóta þess í sönnu frelsi að taka þátt í opinberu lífi." [32]

1916. Eins og með allar siðferðilegar skyldur kallar þátttaka allra við framkvæmd almannaheilla á stöðug sinnaskipti af hálfu þeirra sem eru aðilar að samfélaginu. Svik og önnur undanbrögð sem sumt fólk ástundar til að sneiða hjá fyrirmælum laganna og þeim ákvæðum sem samfélagsskyldur segja til um, ber að fordæma afdráttarlaust vegna þess að þau eru ósamrýmanleg þeim kröfum sem réttlætið gerir. Mikilvægt er að stuðla að uppgangi þeirra stofnanna sem bæta hag mannlegs lífs. [33]

1917. Það er skylda þeirra sem sitja á valdastóli að styrkja þau gildi sem vekja traust hjá meðlimum hópsins og hvetur þá til að vera til þjónustu við aðra. Þátttaka hefst með uppfræðslu og menningu. "Við höfum rétt á að halda því fram að framtíð mannkynsins er í höndum þeirra sem geta fært komandi kynslóðum eitthvað til að binda vonir sínar við og til að lifa fyrir." [34]

Í STUTTU MÁLI

1918. "Því ekki er neitt yfirvald til nema frá Guði, og þau sem til eru, þau eru skipuð af Guði" (Rm 13:1).

1919. Sérhvert mannlegt samfélag þarf á yfirvaldi að halda til að það megi vara og þróast.

1920. "Hið pólitíska samfélag og opinber yfirvöld byggjast á mannlegri náttúru. Með því heyra þau til þeirri skipan sem Guð hefur komið á" (GS 74 § 3).

1921. Yfirvöld iðka vald sitt með réttmætum hætti ef þau reyna að tryggja sameiginlega hagsmuni samfélagsins. Þau verða að tileinka sér siðferðilega lögmætar leiðir til að öðlast þá.

1922. Ólíkir pólitískir stjórnarhættir eru lögmætir að því tilteknu að þeir stuðli að hagsmunum samfélagsins.

1923. Pólitísk yfirvöld verða að halda sig innan marka hinnar siðferðilegu skipan og þau verða að tryggja að skilyrði séu fyrir hendi til að iðka frelsið.

1924. Almannaheill samanstendur af "öllum þeim félaglegu aðstæðum samanlögðum er gera fólki kleift að öðlast nægju sína á auðveldari og fullkomnari hátt, annað hvort sem einstaklingar eða sameiginlega" (GS 26 § 1).

1925. Almennaheill felur í sér þrjá grundvallarþætti: Virðingu fyrir og eflingu á grundvallarréttindum einstaklingsins; velgengni eða þróun andlegra og stundlegra gæða samfélagsins; frið og öryggi hópsins og meðlima hans.

1926. Tign hinnar mannlegu persónu krefst þess að leitað sé almannaheilla. Hver og einn á að leitast við að skapa og styðja stofnanir sem betrumbæta skilyrði mannlegs lífs.

1927. Hlutverk ríkisins er að verja og efla almannaheill borgaralegs samfélags. Almannaheill allrar fjölskyldu mannsins kallar á félagssamtök á alþjóðlegum grunni.

« 3. GREIN - FÉLAGSLEGT RÉTTLÆTI

1928. Samfélagið tryggir félagslegt réttlæti þegar það veitir skilyrði sem leyfir félögum eða einstaklingum að öðlast það sem þeim ber samkvæmt eðli þeirra og köllun. Félagslegt réttlæti tengist bæði almannaheill og beitingu valds.

I. VIRÐING FYRIR HINNI MANNLEGU PERSÓNU

1929. Félagslegu réttlæti er einungis hægt að ná með því að virða hina yfirnáttúrlegu tign mannsins. Hver persóna er hið endanlega takmark samfélagsins sem er sett fyrir hana: Í húfi er tign hinnar mannlegu persónu sem skaparinn hefur treyst okkur til að verja og efla, honum sem karlar og konur á öllum tímum í sögunni eiga mikið að gjalda. [35]

1930. Virðing fyrir hinni mannlegu persónu leiðir af sér virðingu fyrir þeim réttindum er spretta af tign hennar sem sköpuð vera. Þessi réttindi eru fyrri til en samfélagið og þau verður það að viðurkenna. Þau mynda grundvöllinn að siðferðilegu lögmæti sérhvers yfirvalds: Með því að hafa þau að engu eða neita að viðurkenna þau í löggjöf sinni, grefur samfélagið undan siðferðilegu lögmæti sínu. [36] Ef yfirvöld virða ekki þessi réttindi geta þau einungis treyst á vald eða ofbeldi til að öðlast undirgefni þegnanna. Kirkjan hefur því hlutverki að gegna að minna alla menn sem hafa góðan vilja á þessi réttindi og greina þau frá óréttmætum eða röngum kröfum.

1931. Virðing fyrir mannlegri persónu byggist á þeirri meginreglu að "hver og einn líti á náunga sinn (án undantekninga) sem "sinn annan mann" og gæti umfram allt að lífi hans og þeim leiðum sem hann þarf á að halda til að lifa mannsæmandi lífi." [37] Engin löggjöf getur ein og sér unnið bug á ótta, fordómum, hroka og eigingirni sem hindra stofnun sannra bróðurlegra samfélaga. Slíkt háttarlag hættir einungis með kærleikanum sem sér í hverjum manni "náunga", bróður.

1932. Skyldan að vera öðrum mönnum náungi og þjóna þeim í verki verður jafnvel enn brýnni þegar í hlut eiga hinir snauðu og skiptir þá ekki máli á hvaða sviði það er. "Það allt, sem þér gjörðuð einum minna minnstu bræðra, það hafið þér gjört mér." [38]

1933. Þessi skylda okkar nær til þeirra sem hugsa og starfa öðruvísi en við. Kristur gengur það langt í kenningu sinni að krefjast þess að misgjörðir séu fyrirgefnar. Hann lætur kærleiksboðorðið, sem tilheyrir hinu nýja lögmáli, taka til allra óvina okkar. [39] Lausn í anda guðspjallsins er ósamrýmanleg því að hata óvin sinn sem persónu, en ekki að hata það illa sem hann gerir sem óvinur.

II. JÖFNUÐUR OG MISMUNUR MANNA Á MEÐAL

1934. Allir menn, skapaðir í mynd hins eina Guðs og gefnir skynsamri sál á jafnan hátt, eru af sama eðli og sama uppruna. Endurleystir með fórn Krists eru allir kallaðir til þátttöku í hinni sömu guðdómlegu sælu: Allir njóta því jafnrar tignar.

1935. Jöfnuður milli manna byggist í eðli sínu á tign þeirra sem persónur og þeim réttindum sem það hefur í för með sér: Hver félagsleg eða menningaleg mismunun á grundvallarréttindum mannsins vegna kyns, kynþáttar, litarháttar, félagslegra aðstæðna, tungumáls eða trúar er andstæð ásetningi Guðs og hana ber að stöðva og eyða. [40]

1936. Þegar maðurinn kemur í heiminn er hann ekki búinn öllu því sem hann þarf á að halda til að þroska líkamlegt og andlegt líf sitt. Hann þarf á öðrum mönnum að halda. Mismunur kemur í ljós sem bundinn er aldri, líkamlegri getu, vitsmunalegu eða siðferðilegu atgervi, félagslegum samskiptum sem hagur er af, og skiptingu auðsins. [41] Ekki er "pundunum" skipt jafnt. [42]

1937. Þessi mismunur tilheyrir fyrirætlun Guðs sem vill að hver og einn fái það sem hann þarfnast frá öðrum og að þeir sem séu gefin einstök "pund" deili ávöxtunum með þeim sem þarfnast þeirra. Þessi mismunur hvetur menn og oft skyldar þá til að sýna örlæti, góðvild og deila af gæðum sínum; hann elur á að ólíkar menningar auðgist af hver annarri: Ég úthluta dyggðunum með afar ólíkum hætti; ég gef þær ekki allar hverri persónu, heldur fær ein þessa og önnur aðra…. Einni gef ég einkum kærleika; önnur fær réttsýni; þessari gef ég auðmýkt, hin fær lifandi trú…. Og þannig hef ég veitt mörgum gjafir og náð, bæði andlegar og stundlegar, með slíkum fjölbreytileika að ég hef ekki gefið sömu persónunni allt til að það verði ykkur óhjákvæmilegt að ástunda náungakærleika gagnvart hvert öðru…. Ég hef viljað að þið þurfið hvert á öðru að halda og að allir verði þjónar mínir við að miðla þeirri náð og þeim gjöfum sem þeir hafa móttekið frá mér. [43]

1938. Dæmi eru einnig um siðlausa mismunun er milljónir karla og kvenna verða fyrir. Það stríðir með opnum hætti gegn guðspjallinu: Jöfn tign allra manna krefst þess að við leitum allra leiða til að koma á sanngjarnari og mannlegri lífsskilyrðum. Allt of stór efnahagslegur og félagslegur munur milli einstaklinga eða þjóða hins eina mannkyns er hneyksli og vinnur gegn félagslegu réttlæti, jöfnuði, mannlegri tign sem og félagslegum og alþjóðlegum friði. [44]

III. SAMSTAÐA MANNA Á MEÐAL

1939. Samstöðureglan, sem einnig nefnist "vinátta" eða "félagslegur kærleikur", er bein krafa mannlegs og kristilegs bræðralags. [45] Ein villa "sem í dag er afar útbreidd, er óvirðing fyrir lögmáli mannlegrar samstöðu og kærleika sem mælt er fyrir um og komið á bæði með sameiginlegum uppruna okkar og með jöfnuði í skynsömu eðli allra manna án tillits til hverrar þjóðar þeir tilheyra. Þetta lögmál er innsiglað með fórn og endurlausn Jesú Krists er hann bar fram á altari krossins til síns himneska Föður, fyrir hönd hins synduga mannkyns." [46]

1940. Samstaðan sýnir sig fyrst í útdeilingu gæða og greiðslu launa. Hún gerir einnig ráð fyrir að viðleitni sé fyrir hendi til að koma á réttlátari samfélagsskipan þar sem hægt er að draga betur úr spennu og þar sem auðveldara verður að leysa átök með samningum.

1941. Efnahagsleg vandamál sem eru félagslegs eðlis verða ekki leyst án samstöðu í allri sinni mynd: Samstöðu fátækra á meðal, milli ríkra og fátækra, meðal vinnandi manna, milli vinnuveitenda og vinnuþega í fyrirtækjum, samstöðu meðal þjóða og þjóðflokka. Alþjóðleg samstaða er krafa hinnar siðferðilegu skipan. Friður í heiminum er að hluta til undir henni komin.

1942. Dyggð samstöðunnar er ekki bundin við efnisleg gæði. Með því að útbreiða andleg gæði trúarinnar hefur kirkjan stuðlað að og stundum opnað nýjar leiðir til þróunar á stundlegum gæðum. Þannig hafa orð Drottins verið staðfest í gegnum aldirnar: "En leitið fyrst ríkis hans og réttlætis, þá mun allt þetta veitast yður að auki": [47] Í tvö þúsund ár hefur þessi afstaða lifað og varðveist í sál kirkjunnar, sem knýr sálir nú sem fyrr til þess djarfa kærleika sem sjá má í brautryðjendastörfum klausturreglna, hjá þrælafrelsurum, heilsugæslufólki, trúboðum, í siðmenningu og í vísindum til handa öllum kynslóðum og öllum þjóðum og hefur haft þann tilgang að skapa félagsleg skilyrði, sem gerir öllum kleift að lifa mannsæmandi og kristilegu lífi. [48]

Í STUTTU MÁLI

1943. Samfélagið tryggir félagslegt réttlæti með því að stuðla að skilyrðum sem leyfir félagssamtökum og einstaklingum kleift að öðlast það sem þeim ber.

1944. Virðing fyrir hinni mannlegu persónu felur í sér að virða annað fólk sem sinn "annan mann". Það gengur út frá því að virðing sé borin fyrir þeim grundvallarréttindum sem eru eiginleg tign hverrar persónu.

1945. Jafnrétti manna er hluti af virðing þeirra sem persónur og þeim rétti sem því tilheyrir.

1946. Það er hluti af fyrirætlun Guðs að persónur séu ólíkar. Það er vilji hans að við séum háð hvort öðru. Þessi ólíki munur einstaklinga á að hvetja til kærleika.

1947. Það að mannlegar persónur séu jafnar að virðingu krefst þess að gert sé átak í því að draga úr gegndarlausu félagslegu og efnahagslegu misrétti. Það á að sýna mikilvægi þess að útrýma syndsamlegu ranglæti.

1948. Samstaða er er sérstök kristin dyggð. Hún geymir í sér deilingu andlegra gæða jafnvel á enn meiri hátt en deilingu veraldlegra gæða.

Næsti kafli

Óopinber útgáfa © Reynir K. Guðmundsson þýddi

  1. Sbr. GS 24 § 3.
  2. Sbr. GS 25 § 1.
  3. Sbr. Lk 19:13, 15.
  4. GS 25 § 1.
  5. Jóhannes XXIII, MM 60.
  6. Sbr. GS 25 § 2; CA 12.
  7. CA 48 § 4; sbr. Píus XI, Quadragesimo anno I, 184-186.
  8. CA 36 § 2.
  9. Jóhannes XXIII, PT 36.
  10. Sbr. CA 41.
  11. Píus XII, ávarp á hvítasunnu 1. júní 1941.
  12. Sbr. LG 36.
  13. CA 25.
  14. Lk 17:33.
  15. Jóhannes XXIII, PT 46.
  16. Sbr. Leó XIII, Immortale Dei; Diuturnum illud.
  17. Rm 13:1-2; sbr. 1Pt 2:13-17.
  18. Strax bar á þessu í upphafi sbr. 1Tm 2:1-2.
  19. Hl. Klemens frá Róm, Ad Cor. 61: SCh 167, 198-200.
  20. GS 74 § 3.
  21. GS 74 § 2.
  22. Hl. Tómas frá Akvínó, STh I-II, 93, 3, ad 2.
  23. Jóhannes XXIII, PT 51.
  24. CA 44.
  25. Ep. Barnabae, 4, 10: PG 2, 734.
  26. GS 26 § 1; sbr. GS 74 § 1.
  27. GS 26 § 2.
  28. Sbr. GS 26 § 2.
  29. GS 84 § 2.
  30. GS 26 § 3.
  31. Sbr. CA 43.
  32. GS 31 § 3.
  33. Sbr. GS 30 § 1.
  34. GS 31 § 3.
  35. Jóhannes Páll II, SRS 47.
  36. Sbr. Jóhannes XXIII, PT 65.
  37. GS 27 § 1.
  38. Mt 25:40.
  39. Sbr. Mt 5:43-44.
  40. GS 29 § 2.
  41. Sbr. GS 29 § 2.
  42. Sbr. Mt 25:14-30; Lk 19:11-27.
  43. Hl. Katrín frá Siena, Dial. I, 7.
  44. GS 29 § 3.
  45. Sbr. Jóhannes Páll II, SRS 38-40; CA 10.
  46. Píus XII, Summi pontificatus, 20. október 1939; AAS 31 (1939) 423 o.áfr.
  47. Mt 6:33.
  48. Píus XII Discourse, 1. júní 1941.