Stella Maris

Marķukirkja

 

Trśfręšslurit Kažólsku Kirkjunnar

 

 

ŽRIŠJI HLUTI: LĶF Ķ KRISTI

FYRSTI ŽĮTTUR: KÖLLUN MANNSINS - LĶF Ķ ANDANUM

1699. Lķfiš ķ Heilögum Anda uppfyllir köllun mannsins (fyrsti kafli). Žetta lķf samanstendur af gušdómlegum kęrleika og mannlegri samstöšu (annar kafli). Žaš er nįšarsamlegast gefiš til sįluhjįlpar (žrišji kafli).

FYRSTI KAFLI: TIGN MANNLEGRAR PERSÓNU

1700. Tign mannlegrar persónu į rętur ķ sköpun hennar ķ mynd og lķkingu Gušs (1. grein); hśn uppfyllist ķ köllun hennar til gušdómlegrar sęlu (2. grein). Manninum er žaš naušsynlegt aš beina sjónum sķnum aš žessari uppfyllingu af frjįlsum vilja (3. grein). Meš vķsvitandi athöfn sinni (4. grein) samlagast mašurinn, eša samlagast ekki, žvķ góša sem Guš hefur gefiš fyrirheit um og sem samviskan ber vott um (5. grein). Mennirnir leggja sjįlfir sitt af mörkum til innri vaxtar; žeir gera alla skynjun sķna og andlegt lķf aš leiš til slķks vaxtar (6. grein). Meš hjįlp nįšarinnar vaxa žeir ķ dyggš (7. grein), foršast syndina og ef žeir syndga žį fela žeir sig ķ hendur, eins og tżndi sonurinn, [1] miskunn Föšur okkar į himnum (8. grein). Meš žessum hętti öšlast žeir fullkomnun kęrleikans.

« 1. GREIN - MAŠURINN: ĶMYND GUŠS

1701. "Meš žvķ aš opinbera leyndardóm Föšurins og kęrleika hans sżnir Kristur… manninum hvaš mašurinn er og leišir ķ ljós hįleita köllun hans." [2] Žaš er ķ Kristi "ķmynd hins ósżnilega Gušs" [3] sem mašurinn er skapašur ķ "mynd og lķkingu" skaparans. Žaš er ķ Kristi, endurlausnara og frelsara, aš hin gušdómlega ķmynd, afskręmd ķ manninum meš frumsyndinni, hefur veriš endurreist til sinnar upprunalegu feguršar og hśn göfguš af nįš Gušs. [4]

1702. Hin gušlega ķmynd er til stašar ķ hverjum manni. Hśn skķn fram ķ samfélagi persóna, ķ lķkingu einingar mešal hinna gušdómlegu persóna (sbr. 2. kafli).

1703. Mašurinn, bśinn "andlegri og ódaušlegri" sįl, [5] er "sś eina af sköpušum verum į jöršu sem Guš įkvaršaši ķ hennar eigin žįgu." [6] Frį getnaši sķnum į hann vķsa eilķfa sęlu.

1704. Hin mannlega persóna į hlutdeild ķ ljósi og mętti hins gušdómlega Anda. Meš ašstoš skynseminnar fęr hann skiliš skipulag hluta eins og skaparinn hefur stofnsett žį. Af frjįlsum vilja getur hann beint sjįlfum sér ķ įtt aš sönnum hag sķnum. Hann nęr fullkomnun viš aš "leita og virša žaš sem er satt og gott". [7]

1705. Meš mętti sįlar sinnar og andlegum krafti vitsmuna og vilja er mašurinn bśinn frelsi, "framśrskarandi tįkni um hina gušdómlegu ķmynd". [8]

1706. Meš hjįlp skynseminnar žekkir mašurinn rödd Gušs sem hvetur hann "aš gera žaš sem gott er og foršast žaš sem illt er." [9] Hver og einn er skyldugur til aš fylgja žessu lögmįli sem hljómar ķ samviskunni og uppfyllist ķ kęrleika til Gušs og nįungans. Sišferšilegt lķferni ber vitni um reisn persónunnar.

1707. "Tęldur af hinum illa hefur mašurinn frį upphafi sögunnar misnotaš frelsi sitt." [10] Hann lét undan freistingunni og gerši žaš sem illt var. Hann hefur enn löngun eftir žvķ góša en ešli hans ber sįr frumsyndarinnar. Hann hefur tilhneigingu til aš syndga og til villu: Mašurinn er klofinn ķ sjįlfum sér. Žaš veldur žvķ aš allt lķf mannsins, bęši einstaklingsbundiš og félagslegt, reynist vera įtakanleg barįtta milli góšs og ills, milli ljóss og myrkurs. [11]

1708. Meš pķslum sķnum frelsaši Kristur okkur undan Satan og syndinni. Hann įvann fyrir okkur nżtt lķf ķ Heilögum Anda. Nįš hans endurreisir žaš sem syndin hafši afmyndaš ķ okkur.

1709. Sį sem trśir į Krist veršur barn Gušs. Žegar hinn trśaši veršur slķkt kjörbarn umbreytist hann meš žvķ aš hann fęr getu til aš breyta eftir Kristi. Žaš gerir honum mögulegt aš starfa rétt og gera gott. Ķ einingu viš frelsara sinn öšlast lęrisveinninn fullkominn kęrleika, sem er heilagleiki. Sišferšilegt lķf, žroskaš af nįšinni, opnar sig móti eilķfu lķfi ķ dżrš himnanna.

Ķ STUTTU MĮLI

1710. "Kristur sżnir manninum hvaš mašurinn er og leišir ķ ljós hįleita köllun hans" (GS 22 §1).

1711. Manninum, bśnum andlegri sįl, meš vitsmuni og frjįlsan vilja, er frį andartaki getnašar sķns beint aš Guši og į hann vķsa eilķfa sęlu. Hann leitar fullkomnunar meš žvķ aš "leita og virša žaš sem er satt og gott" (GS 15 § 2).

1712. Ķ manninum bżr sannarlegt frelsi, "framśrskarandi tįkn um hina gušdómlegu ķmynd" (GS 17).

1713. Mašurinn er skyldugur aš fylgja sišalögmįlinu sem hvetur hann "aš gera žaš sem gott er og foršast žaš sem illt er" (sbr. GS 16). Žetta lögmįl hljómar ķ samvisku hans.

1714. Mašurinn, sem sęršur er ķ ešli sķnu af frumsyndinni, hefur tilhneigingu til villu og aš gera illt žegar hann notar frelsi sitt.

1715. Sį sem trśir į Krist hefur nżtt lķf ķ Heilögum Anda. Sišferšilegt lķf, sem vex og žroskast ķ nįš, į aš uppfyllast ķ dżrš himnanna.

« 2. GREIN - KÖLLUN OKKAR TIL SĘLU

I. SĘLUBOŠIN

1716. Sęlubošin eru kjarninn ķ prédikun Jesś. Žau taka upp fyrriheitin sem gefin voru hinum śtvalda lżš eftir daga Abrahams. Sęlubošin uppfylla fyrirheitin meš žvķ aš žau hafa ekki lengur jaršneskt landnįm til aš stefna aš heldur himnarķki: Sęlir eru fįtękir ķ anda, žvķ aš žeirra er himnarķki. Sęlir eru sorgbitnir, žvķ aš žeir munu huggašir verša. Sęlir eru hógvęrir, žvķ aš žeir munu jöršina erfa. Sęlir eru žeir, sem hungrar og žyrstir eftir réttlętinu, žvķ aš žeir munu saddir verša. Sęlir eru miskunnsamir, žvķ aš žeim mun miskunnaš verša. Sęlir eru hjartahreinir, žvķ aš žeir munu Guš sjį. Sęlir eru frišflytjendur, žvķ aš žeir munu Gušs börn kallašir verša. Sęlir eru žeir, sem ofsóttir eru fyrir réttlętis sakir, žvķ aš žeirra er himnarķki. Sęlir eruš žér, žį er menn smįna yšur, ofsękja og ljśga į yšur öllu illu mķn vegna. Veriš glašir og fagniš, žvķ aš laun yšar eru mikil į himnum. [12]

1717. Sęlubošin draga upp mynd af įsjónu Jesś Krists og lżsa kęrleika hans. Žau lįta ķ ljós köllun hinna trśušu, žeim sem tengjast dżrš pķsla hans og upprisu; žau varpa ljósi į störf og višhorf sem einkenna kristilegt lķferni; žau eru hin žversagnarkenndu fyrirheit sem višhalda voninni viš žrengingar; žau kunngera žęr blessanir og žį umbun, žótt ógreinileg séu, sem lęrisveinar Krists žegar eiga; žau hófust ķ lķfi ķ Marķu meyjar og allra dżrlinganna.

II. LÖNGUNIN EFTIR HAMINGJU

1718. Sęlubošin gefa svar viš hinni nįttśrulegu löngun aš njóta hamingju. Žessi löngun į sér gušlegan uppruna: Guš hefur sett hana ķ hjarta mannsins til aš draga hann til sķn žvķ hann einn getur uppfyllt hana: Öll viljum viš lifa hamingjusamlega; žaš er enginn ķ öllu mannkyni sem vęri ekki samžykkur slķkri stašhęfingu jafnvel įšur en henni er aš fullu komiš į framfęri. [13] Hvķ er žaš aš ég leita žķn, Drottinn? Žar sem ég leita hamingjusams lķfs žegar ég leita žķn, minn Guš, leyf mér aš leita žķn til aš sįl mķn megi lifa, žvķ lķkami minn žrķfst af sįl minni og sįl mķn žrķfst af žér. [14] Guš einn mettir. [15]

1719. Sęlubošin gera kunn markmiš mannlegrar tilveru, hiš endanlega takmark mannlegra athafna: Guš kallar okkur til sinnar eigin sęlu. Žessari köllun er beint persónulega til hvers manns, en einnig til kirkjunnar ķ heild sinni, hins nżja lżšs žeirra sem meštekiš hafa fyrirheitin og lifa viš žau ķ trś.

III. KRISTIN SĘLA

1720. Nżja testamentiš notar żmis oršatiltęki til aš auškenna žį sęlu sem Guš kallar manninn til: - Himnarķki er ķ nįnd; [16] - Aš sjį Guš: "Sęlir eru hjartahreinir, žvķ aš žeir munu Guš sjį; [17] - Aš ganga inn ķ fögnuš Drottins [18] - Aš ganga inn til hvķldar Gušs: [19] Žar munum viš hvķla og sjį, viš munum sjį og elska, viš munum elska og lofsyngja. Slķkur veršur endir įn endis. Žvķ hvaša annan endi höfum viš ef ekki aš ganga inn ķ rķkiš sem hefur engan endi? [20]

1721. Guš setti okkur ķ heiminn til aš žekkja, elska og žjóna sér og komast žannig til paradķsar. Sęlan gerir okkur "hluttakendur ķ gušlegu ešli" og eilķfu lķfi. [21] Meš sęlunni gengur mašurinn inn til dżršar Gušs [22] og inn til fagnašarins ķ lķfi žrenningarinnar.

1722. Slķk sęla tekur fram skilningi og mętti mannsins. Hśn er aš öllu leyti gjöf Gušs. Žvķ er hśn kölluš yfirnįttśruleg og žaš er einnig nįšin sem fęr manninn til aš ganga inn til hins gušdómlega fagnašar. "Sęlir eru hjartahreinir, žvķ aš žeir munu Guš sjį." Satt er žaš aš vegna mikilleika og ólżsanlegrar dżršar Gušs "fęr enginn mašur séš mig og lķfi haldiš," žvķ Faširinn er óskiljanlegur. En vegna kęrleika Gušs og gęsku gagnvart okkur og vegna žess aš hann er almįttugur, gengur hann žaš langt aš veita žeim sem elska sig žau forréttindi aš sjį sig…. Žvķ "žaš sem mönnum er um megn, žaš megnar Guš." [23]

1723. Sś sęla sem okkur er lofuš setur okkur ótvķręša sišferšilega kosti til aš takast į viš. Hśn bżšur okkur aš hreinsa hjarta okkar af slęmum hvötum og leita umfram allt kęrleika Gušs. Hśn kennir okkur aš sanna hamingju er ekki aš finna ķ auši eša velferš, hvorki ķ mannlegum oršstķr né valdi eša ķ neinu mannlegu verki - sama hversu gagnlegt žaš kann aš vera
- eins og vķsindum, tękni og list og heldur ekki ķ neinni sköpun, heldur ķ Guši einum sem er uppspretta alls sem er gott og alls kęrleika: Allir lśta frammi fyrir aušsęld. Rķkidómur er žaš sem mannfjöldinn hyllir ósjįlfrįtt. Hann męlir hamingjuna eftir rķkidómi; og meš rķkidómi męlir hann viršinguna…. Žessi hollusta er afleišing djśpstęšrar trśar… aš meš rķkidómi geti mašurinn gert allt. Rķkidómur er einn af hjįgušum dagsins og annar hjįguš er aš vera alręmdur…. Aš vera alręmdur, eša vera umtalašur ķ heiminum, - žaš mį kalla žaš "fjölmišlafręgš"
- er nś įlitiš mjög gott ķ sjįlfu sér og grundvöllur tignunar. [24]

1724. Bošoršin (tķyršin), fjallręšan og kennsla postulanna gefa okkur lżsingu į veginum sem liggur til himnarķkis. Viš förum hann skref fyrir skref meš daglegum gjöršum okkar studd af nįš Heilags Anda. Sįškorni Oršs Krists er sįš ķ okkur og smįm saman berum viš įvöxt ķ kirkjunni til dżršar Guši. [25]

Ķ STUTTU MĮLI

1725. Sęlubošin taka upp og uppfylla fyrirheitin sem Guš hefur gefiš sķšan į dögum Abrahams meš žvķ aš beina žeim aš himnarķki. Žau svara lönguninni til hamingju sem Guš hefur sett ķ mannlegt hjarta.

1726. Sęlubošin fręša okkur um žaš endanlega takmark sem Guš kallar okkur til: Gušsrķkis, sżnar į Guši, hlutdeildar ķ hinni gušdómlegu nįttśru, eilķfs lķfs, aš verša kjörbarn og hvķlast ķ Guši.

1727. Sęla eilķfs lķfs er óverskulduš gjöf Gušs. Hśn er yfirnįttśruleg sem og nįšin sem leišir okkur žangaš.

1728. Sęlubošin męta okkur meš ótvķręšum valkostum hvaš varšar jaršnesk gęši; žau hreinsa hjarta okkar til aš kenna okkur aš elska Guš umfram alla hluti.

1729. Sęla himnanna er okkur męlikvarši til aš įkvarša notkun į jaršneskum gęšum ķ samręmi viš lögmįl Gušs.

« 3. GREIN - FRELSI MANNSINS

1730. Guš skapaši manninn sem skynsama veru og gaf honum reisn persónu sem getur hafiš sķnar eigin athafnir og stjórnaš žeim. "Guš vildi aš mašurinn "[hefši] frelsi til aš velja" til aš hann gęti af eigin rammleik leitaš skapara sķns og óžvingaš öšlast hans blessunarlegu fullkomnun meš žvķ aš halda sig fast viš hann." [26] Mašurinn er skynsamur og meš žvķ móti er hann lķkur Guši; hann er skapašur meš frjįlsan vilja og er meistari sinna eigin athafna. [27]

I. FRELSI OG ĮBYRGŠ

1731. Frelsi er getan, rótföst ķ skynsemi og vilja, til aš starfa eša starfa ekki, aš gera hitt og žetta, og framkvęma žannig viljandi athafnir į eigin įbyrgš. Af frjįlsum vilja mótar mašurinn sitt eigiš lķf. Mannlegt frelsi er afl til vaxtar og žroska ķ sannleika og gęsku; žaš öšlast fullkomnun sķna žegar žvķ er beint aš Guši, sęlu okkar.

1732. Hafi frelsiš ekki bundist meš öruggum hętti endanlegum gęšum sķnum, sem er Guš, er hęgt aš velja milli góšs og ills og žannig vaxa ķ fullkomnun eša bregšast og syndga. Žetta frelsi auškennir sannar mannlegar athafnir. Žaš er grundvöllur hróss eša įmęlis, veršleika eša įfellisdóms.

1733. Žvķ meir sem mašurinn gerir gott, žvķ frjįlsari veršur hann. Einungis ķ hinu góša og ķ réttlęti er aš finna sannarlegt frelsi. Aš velja óhlżšni og gera hiš illa er misnotkun į frelsi og leišir til "įnaušar syndarinnar." [28]

1734. Frelsiš gerir manninn įbyrgan fyrir athöfnum sķnum aš žvķ leyti aš žęr séu sjįlfviljugar. Framfarir ķ dyggš, į žekkingu į hinu góša sem og meinlęti eykur į stjórn viljans yfir athöfnum sķnum.

1735. Sök og įbyrgš į tiltekinni athöfn getur minnkaš eša jafnvel oršiš aš engu vegna fįvisku, yfirsjónar, naušungar, ótta, vana, gegndarlausrar vęntumžykju og annarra sįlręnna og félagslegra žįtta.

1736. Sérhver athöfn sem gerš er viljandi er tilreiknuš žeim sem framkvęmir hana: Žannig spurši Drottinn Evu eftir syndina ķ garšinum: "Hvaš hefur žś gjört?" [29] Hann spurši Kain sömu spurningar. [30] Natan spįmašur spurši Davķš į sama hįtt eftir aš hann hafši framiš hjśskaparbrot meš eiginkonu Śrķa og lįtiš myrša hann. [31] Athöfn getur veriš sjįlfviljug meš óbeinum hętti žegar hśn stafar af vanrękslu žess sem mašurinn į aš vita um eša gera; dęmi um žetta er slys sem hlżst af vanžekkingu į umferšarreglum.

1737. Afleišingu er hęgt aš umbera žegar hennar er ekki óskaš af gerandanum; dęmi um žetta er magnleysi móšur viš aš annast sjśkt barn sitt. Skašleg afleišing er ekki saknęm ef hśn er ekki takmark eša tilgangur athafnar, eins og til dęmis dauši žess er ašstošar annan mann sem er ķ hęttu staddur. Til aš skašleg afleišing feli ķ sér saknęmi veršur hśn aš vera fyrirsjįanleg og aš gerandinn hafi haft tękifęri til aš foršast hana eins og žegar ölvašur ökumašur veršur valdur aš mannsdrįpi.

1738. Frelsiš er iškaš ķ samskiptum milli manna. Hver mašur, skapašur ķ mynd Gušs, į žann nįttśrulega rétt aš vera višurkenndur sem frjįls og įbyrg vera. Allir eiga aš sżna hver öšrum slķka viršingu. Rétturinn til aš nżta sér frelsi sitt, sérstaklega ķ sišferšis- og trśarefnum, er krafa sem er óašskiljanleg reisn mannsins. Žennan rétt verša borgaraleg yfirvöld aš višurkenna og vernda innan marka almannaheilla og reglna samfélagsins. [32]

II. MANNLEGT FRELSI Ķ FYRIRĘTLUNINNI UM HJĮLPRĘŠI

1739. Frelsi og synd. Frelsi mannsins er takmarkaš og skeikult. Raunar brįst mašurinn. Hann syndgaši fśslega. Meš žvķ aš hafna kęrleiksįformum Gušs blekkti mašurinn sjįlfan sig og varš žręll syndarinnar. Žessi fyrsta firring gat af sér margar ašrar. Frį upphafi vitnar mannkynssagan um žį ógęfu og kśgun sem mannlegt hjarta hefur valdiš og er afleišing misnotkunar į frelsi.

1740. Ógnir viš frelsiš. Aš iška frelsi sitt felur ekki ķ sér rétt til aš segja eša gera hvaš sem er. Žaš er ósatt aš halda žvķ fram aš "mašurinn, iškandi žessa frelsis, sé sjįlfum sér nógur og aš markmiš hans sé fólgiš ķ žvķ aš fullnęgja eigin hagsmunum meš žvķ aš hafa nautn af jaršneskum gęšum." [33] Ennfremur eru žeim efnahagslegu, pólitķsku og menningarlegu skilyršum, sem verša aš vera fyrir hendi til aš frelsiš sé iškaš réttlįtlega, allt of oft enginn gaumur gefin eša žau fótum trošin. Slķk blindni og slķkt óréttlęti skašar sišferšilegt lķferni og fęr bęši sterka og veika til aš falla ķ žį freistni aš syndga gegn nįungakęrleikanum. Meš žvķ aš vķkja frį sišalögmįlinu skašar mašurinn frelsi sitt, hann lokast inni ķ sjįlfum sér, hann rżfur bręšralag og gerir uppreisn gegn gušdómlegum sannleika.

1741. Frelsun og frelsi. Meš dżršarkrossi sķnum hefur Kristur įunniš öllum mönnum hjįlpręši. Hann endurleysti žį frį syndinni sem hélt žeim ķ žręldómi. "Til frelsis frelsaši Kristur oss." [34] Ķ honum eigum viš samleiš meš "sannleikanum sem gerir okkur frjįlsa." [35] Heilagur Andi hefur veriš gefinn okkur og postulinn kennir aš "žar sem Andi Drottins er, žar er frelsi." [36] Nś žegar hrósum viš okkur af "dżršarfrelsi Gušs barna." [37]

1742. Frelsi og nįš. Nįš Krists er ekki į nokkurn hįtt ķ samkeppni viš frelsi okkar žegar žaš er ķ samręmi viš žį tilfinningu fyrir hinu sanna og góša sem Guš hefur sett ķ mannlegt hjarta. Žvert į móti, eins og reynsla kristinna manna ber vott um, sérstaklega ķ bęninni, žvķ aušsveipari sem viš erum gagnvart hvatningu nįšarinnar žvķ meir vöxum viš aš innra frelsi og tiltrś viš žrengingar eins og žeim sem utan aš komandi žrżstingur og naušung valda. Meš verknaši nįšarinnar uppfręšir Heilagur Andi okkur ķ andlegu frelsi til aš gera okkur aš frjįlsum samverkamönnum ķ starfi hans ķ kirkjunni og ķ heiminum: Almįttugi og miskunnsami Guš, firr oss nįšarsamlega öllu andstreymi og veit oss hreysti til sįlar og lķkama, svo aš vér getum óžvingaš breytt eftir vilja žķnum. [38]

Ķ STUTTU MĮLI

1743. "Guš vildi aš mašurinn "[hefši] frelsi til aš velja" (sbr. Sr 15:14) til aš hann gęti af eigin rammleik leitaš skapara sķns og óžvingaš öšlast hans blessunarlegu fullkomnun meš žvķ aš halda sig fast viš hann" (GS 17 § 1).

1744. Frelsi er getan til aš starfa eša starfa ekki og framkvęma žannig viljandi eigin athafnir. Frelsiš öšlast fullkomnun žegar žvķ er beint aš Guši, hinum algóša.

1745. Frelsiš einkennir réttilega mannlegar athafnir. Žaš gerir manninn įbyrgan fyrir athöfnum sem hann į ótilneyddur upphafiš aš. Viljandi athafnir hans heyra honum sannarlega til.

1746. Sök eša įbyrgš į tiltekinni athöfn getur minnkaš eša jafnvel oršiš aš engu vegna fįvisku, naušungar, ótta og annarra sįlręnna og félagslegra žįtta.

1747. Rétturinn til aš nżta sér frelsi sitt, sérstaklega ķ sišferšis- og trśarefnum, er krafa sem er óašskiljanleg tign mannsins. En iškun žessa frelsis leišir ekki af sér meintan rétt til aš segja eša gera hvaš sem er.

1748. "Til frelsis frelsaši Kristur oss" (Gl 5:1).

« 4. GREIN - SIŠFERŠILEGT GILDI MANNLEGRA ATHAFNA

1749. Frelsiš gerir manninn aš geranda sišferšilegra verka. Žegar mašurinn gerir eitthvaš af įsettu rįši er hann, svo aš segja, fašir athafna sinna. Mannlegar athafnir, žaš er aš segja athafnir sem af frjįlsum huga er įkvešiš aš gera samkvęmt dómi samviskunnar, mį meta meš sišferšilegum hętti. Žęr eru annaš hvort góšar eša illar.

I. UPPTÖK SIŠGĘŠIS

1750. Sišgęši mannlegra athafna ręšst af:
- višfanginu sem vališ er;
- takmarki eša įsetningi;
- kringumstęšum athafnarinnar. Višfangiš, įsetningurinn og kringumstęšurnar mynda "upptök" eša upphafsžętti sišgęšis ķ mannlegum athöfnum.

1751. Hiš valda višfang er eitthvaš gott sem viljinn leitar vķsvitandi aš. Hér er um aš ręša mannlega athöfn. Hiš valda višfang įkvaršar athöfn viljans sišferšilega aš žvķ marki sem skynsemin meškennir hana og śrskuršar aš hśn sé eša sé ekki ķ samręmi žaš sem er sannarlega gott. Hlutlęgar reglur sišferšis sżna fram į rökrétta skipun góšs og ills sem samviskan ber vott um.

1752. Andstętt višfanginu er įsetninginn aš finna ķ gerandanum. Žar sem įsetningurinn liggur nęrri upptökum athafnar sem er sjįlfviljug og įkvaršar hana śt frį takmarki hennar, er įsetningurinn grundvallaržįttur viš sišferšilegt mat į athöfn. Takmarkiš er žaš fyrsta sem įsetningurinn stefnir aš og er įbending um tilganginn sem leitaš er eftir meš athöfninni. Įsetningurinn er hreyfing hugans ķ įtt aš takmarkinu; honum er umhugaš um žaš sem stefnt er aš meš ašgeršinni. Hann beinist aš hinu góša sem vęnst er meš athöfninni sem framkvęmd er. Įsetningurinn takmarkast ekki viš aš stjórna einstökum athöfnum heldur getur hann beint mörgum athöfnum aš einu og sama markinu; hann getur beint öllu lķfinu ķ įtt aš endanlegu takmarki žess. Til dęmis getur žjónusta sem hefur aš takmarki aš hjįlpa nįunganum samtķmis veriš innblįsin kęrleika Gušs til aš vera endanlegt takmark allra okkar athafna. Żmis įsetningur getur einnig veriš einni og sömu athöfninni hvatning eins og žegar žjónusta er innt af hendi ķ žvķ skyni aš öšlast greiša eša til aš stęra sig af henni.

1753. Góšur įsetningur (til dęmis aš hjįlpa nįunganum) gerir atferli hvorki gott eša rétt sem ķ ešli sķnu er rangt, eins og lygi og róg. Tilgangurinn helgar ekki mešališ. Žannig er ekki hęgt aš réttlęta aš sakfelling saklauss manns sé lögmęt leiš til bjargar žjóš. Hins vegar veršur athöfn vond sem ķ sjįlfu sér er góš (eins og aš gefa ölmusu) žegar viš hana bętist slęmur įsetningur (eins og sjįlfhęlni). [39]

1754. Kringumstęšurnar, žar meš taldar afleišingarnar, eru aukažęttir sišferšilegrar athafnar. Žęr auka į eša minnka gęsku eša illsku mannlegra athafna (til dęmis upphęš sem stoliš er). Žęr geta einnig minnkaš eša aukiš įbyrgš gerandans (eins og žegar ótti viš daušann stjórnar athöfnum). Kringumstęšur geta ķ sjįlfu sér ekki breytt sišferšilegum gildum athafnar; žęr geta hvorki gert athöfn góša eša rétta sem ķ ešli sķnu er vond.

II. GÓŠAR OG VONDAR ATHAFNIR

1755. Sišferšilega góš athöfn krefst žess aš višfangiš, takmarkiš og kringumstęšurnar séu samtķmis góšar. Vont takmark spillir athöfninni jafnvel žótt višfangiš sé gott ķ sjįlfu sér (til dęmis bęnir og fasta "mönnum til sżnis"). Višfangsvališ getur ķ sjįlfu sér spillt allri athöf. Sumar athafnir - eins og óskķrlķfi
- eru įvallt rangur valkostur žvķ sjįlft vališ kemur róti į viljann, žaš er aš segja, veldur sišferšilegu böli.

1756. Žannig er rangt aš dęma sišferši mannlegra athafna meš žvķ aš ķhuga einungis įsetninginn sem er žeim hvatning eša kringumstęšurnar (umhverfi, félagslegur žrżstingur, naušung eša naušsyn o.s.frv.) sem žęr gerast viš. Til eru žęr athafnir sem eru ķ sjįlfu sér og af sjįlfu sér, óhįš kringumstęšum og įsetningi, įvallt meš alvarlegum hętti ólögmętar į grunni višfangs žeirra; eins og gušlast og meinsęri, morš og hjśskaparbrot. Ekki mį gera hiš illa ķ žeim tilgangi aš afleišingarnar verši góšar.

Ķ STUTTU MĮLI

1757. Višfangiš, įsetningurinn og kringumstęšurnar mynda "upptökin" žrenn ķ mannlegum athöfnum.

1758. Hiš valda višfang įkvaršar athöfn viljans sišferšilega eftir žvķ sem skynsemin meškennir hana og śrskuršar hana sem góša eša illa.

1759. "Ekki er hęgt aš réttlęta illa athöfn meš tilvķsun til góšs įsetnings" (sbr. hl. Tómas frį Akvķnó, Dec. praec. 6). Tilgangurinn helgar ekki mešališ.

1760. Sišferšilega góš athöfn krefst žess aš višfang hennar, takmark og kringumstęšur séu samtķmis góšar.

1761. Sumar athafnir eru įvallt rangur valkostur žvķ sjįlft vališ kemur róti į viljann, žaš er aš segja, veldur sišferšilegu böli. Ekki mį gera hiš illa ķ žeim tilgangi aš afleišingarnar verši góšar.

« 5. GREIN - SIŠFERŠISGILDI ĮSTRĶŠNANNA

1762. Mašurinn stefnir aš sęlunni meš vķsvitandi athöfnum sķnum: Įstrķšur eša tilfinningarnar sem bęrast ķ brjósti hans geta gert hann hneigšan til žess og stušlaš aš žvķ.

I. ĮSTRĶŠUR

1763. Heitiš "įstrķšur" (passiones) er hluti af föšurarfleifš kristninnar. Tilfinningar eša įstrķšur eru gešshręring eša hreyfing į tilfinninganęmum ķlöngunum sem valda okkur tilhneigingu til aš ašhafast, eša ekki, allt eftir žvķ hvort žaš er gott eša illt sem skynjaš er eša ķmyndaš.

1764. Įstrķšurnar eru nįttśrulegur žįttur ķ sįlarlķfi mannsins; žęr mynda göng og tryggja tengsl į milli anda skynjunar og anda hugar. Drottinn kallaši hjarta mannsins uppsprettuna sem įstrķšurnar spretta af. [40]

1765. Įstrķšurnar eru margar. Meginįstrķšan er kęrleikur sem vaknar viš ašdrįttarafl hins góša. Kęrleikur veldur löngun eftir žvķ góša sem ekki er til stašar og voninni aš öšlast žaš; žessi hreyfing fullkomnast ķ įnęgju og fögnuši viš aš bśa yfir hinu góša. Skilningur į žvķ sem illt er veldur hatri, andśš og ótta į yfirvofandi illsku; žessi hreyfing endar ķ depurš vegna sumrar žeirrar illsku sem fyrir hendi er, eša ķ reiši sem veitir henni višnįm.

1766. "Aš elska er aš vilja öšrum gott." [41] Öll önnur gešhrif eiga upptök sķn ķ žessari fyrstu hreyfingu mannlegs hjarta til hins góša. Einungis er hęgt aš elska hiš góša. [42] Įstrķšurnar "eru af hinu vonda ef kęrleikurinn er af hinu vonda og af hinu góša ef hann er af hinu góša." [43]

II. ĮSTRĶŠUR OG SIŠFERŠILEGT LĶFERNI

1767. Įstrķšurnar eru ķ sjįlfu sér hvorki góšar né vondar. Žęr eru sišferšilegur žįttur einungis aš žvķ marki sem žęr tengist meš virkum hętti skynsemi og vilja. Įstrķšurnar eru sagšar vera viljandi, "annaš hvort vegna žess aš žęr įkvaršast af viljanum eša vegna žess aš viljinn setur sig ekki upp į móti žeim." [44] Til aš sišferšileg eša mannleg gęši megi fullkomnast verša įstrķšurnar aš stjórnast af skynseminni. [45]

1768. Sterkar tilfinningar rįša ekki śrslitum um sišgęši eša heilagleika mannanna; žęr eru einfaldlega ótęmanleg uppspretta ķmyndana og gešhrifa žar sem sišferšilegt lķferni er lįtiš ķ ljós. Įstrķšurnar eru sišferšilega góšar žegar žęr stušla aš góšum athöfnum eša vondar žegar hiš gagnstęša į sér staš. Falslaus vilji stżrir vitsmununum, sem hann yfirtekur, aš hinu góša og aš sęlunni; vondur vilji lętur undan įstrķšum sem śr lagi hafa fęrst og gerir žęr verri. Tilfinningar og tilfinningalķf geta oršiš hluti dyggšanna eša spillst af löstum.

1769. Ķ kristilegu lķferni fęr Heilagur Andi sjįlfur verki sķnu įorkaš meš žvķ aš virkja alla hina mannlegu verund, sem hefur alla sķna sorg, ótta og depurš eins og er sżnilegt ķ angist og pķslum Drottins. Ķ Kristi geta mannlegar tilfinningar nįš fyllingu sinni ķ nįungakęrleika og gušdómlegri sęlu.

1770. Sišferšileg fullkomnun felst ķ žvķ aš manninum sé ekki stżrt aš hinu góša af viljanum einum saman heldur einnig af tilfinningalegum kenndum eša eins og segir ķ sįlminum: "Nś fagnar hjarta mitt og hold fyrir hinum lifanda Guši." [46]

Ķ STUTTU MĮLI

1771. Heitiš "įstrķšur" vķsar til gešhrifa eša tilfinningalķfs. Ķ gegnum tilfinningar sķnar skynjar mašurinn af innsęi hvaš er gott og tortryggir hiš illa.

1772. Meginįstrķšurnar eru kęrleikur og hatur, löngun og ótti, fögnušur, depurš og reiši.

1773. Sem hreyfing į tilfinninganęmum ķlöngunum eru įstrķšurnar hvorki sišferšilegar góšar eša vondar. En aš žvķ leyti sem žęr tengjast skynsemi og vilja eru žęr sišferšilega góšar eša vondar.

1774. Tilfinningar og tilfinningalķf geta oršiš hluti dyggšanna eša spillst af löstum.

1775. Fullkomiš sišgęši felst ķ žvķ aš manninum sé ekki einungis stżrt aš hinu góša af viljanum, heldur einnig af "hjarta" hans.

« 6. GREIN - SAMVISKAN

1776. "Djśpt ķ samvisku sinni uppgötvar mašurinn lögmįl sem hann hefur ekki sett sér sjįlfur en er knśinn til aš fylgja. Rödd žess, sem ętķš hvetur hann til aš elska og aš gera žaš sem gott er og foršast hiš illa, hljómar ķ hjarta hans žegar žess er žörf…. Žvķ mašurinn hefur ķ hjarta sér lögmįl ritaš af Guši…. Samviskan er leyndasti kjarni mannsins og helgidómur hans. Žar er hann einn meš Guši sem lętur rödd sķna óma ķ djśpum hans." [47]

I. DÓMUR SAMVISKUNNAR

1777. Samviskan, [48] til stašar ķ hjarta mannsins, fyrirskipar honum į réttum tķma aš gera gott og foršast hiš illa. Hśn dęmir einnig tiltekna kosti, samžykkir žį sem eru góšir og fordęmir žį sem eru vondir. [49] Hśn ber vitni um myndugleika sannleikans meš tilvķsun til žess ęšsta góša sem mašurinn dregst aš, og hśn fagnar bošoršunum. Žegar hygginn mašur hlustar į samvisku sķna, heyrir hann Guš tala.

1778. Samviskan er dómur skynseminnar en meš honum gerir mašurinn sér grein fyrir sišgęši įkvešinnar athafnar sem hann ętlar aš framkvęma, er ķ žann mund aš framkvęma eša hefur žegar lokiš viš aš framkvęma. Ķ öllu sem hann segir og gerir er mašurinn skyldugur aš fylgja žvķ af trśmennsku, sem hann veit aš er sanngjarnt og rétt. Meš dómi samviskunnar skynjar mašurinn og gerir sér grein fyrir hvaš hiš gušdómlega lögmįl męlir fyrir um: Samviskan er lögmįl hugans; engu aš sķšur myndu [kristnir menn] ekki fallast į aš hśn sé ekkert meira; ég į viš aš hśn vęri ekki tilskipandi né heldur aš hśn fęli ekki ķ sér hugmyndina um įbyrgš, um skyldu, um ógn og fyrirheit…. [Samviskan] er sendiboši hans sem, bęši ķ nįttśru og nįš, talar til okkar ķ gegnum skżlu og kennir og stjórnar okkur meš mįlsvörum sķnum. Samviskan er hinn upprunalegi stašgengill Krists. [50]

1779. Žaš er mikilvęgt hverjum manni aš hann lifi nęgilega sjįlfum sér til aš hann heyri og fylgi rödd samviskunnar. Žessi krafa um innra lķf er žeim mun naušsynlegri sem lķfiš beinir oft athygli okkar frį ķhugun, samviskurannsókn eša sjįlfsskošun: Snśiš aftur til samvisku ykkar, spyrjiš hana…. Bręšur, fariš hiš innra meš ykkur og ķ öllu sem žiš geriš, lķtiš į Guš sem vitni ykkar. [51]

1780. Reisn mannlegrar persónu ber meš sér og krefst žess aš samviskan dęmi rétt. Samviskan geymir ķ sér skilning į meginreglum sišferšis (synderesis), hvernig žeim skuli beitt undir gefnum kringumstęšum meš raunhęfu mati į orsökum og gęšum og loks mati į raunverulegum athöfnum sem į eftir aš framkvęma eša hafa žegar veriš framkvęmdar. Meš hyggnum dómi samviskunnar žekkist sannleikurinn um sišgęšiš, kunngeršur ķ lögmįli skynseminnar, į raunverulegan og sannarlegan hįtt. Viš köllum žann mann hygginn sem velur ķ samręmi viš žennan śrskurš.

1781. Samviskan gerir manninum kleift aš axla įbyrgš į gjöršum sķnum. Geri mašurinn illt af sér getur réttlįtur dómur samviskunnar eftir sem įšur veriš hiš innra meš honum, sem vitni um algildan sannleika hins góša og er hann žar samtķmis hinu vonda sem mašurinn gerši sérstaklega aš sķnu. Śrskuršur samviskudómsins veršur trygging fyrir von og miskunnsemi. Meš žvķ aš vitna um hiš illa sem framkvęmt var, minnir hann į fyrirgefninguna sem bišja veršur um, į hiš góša sem įfram veršur aš stunda og į dyggšina sem stöšugt veršur aš leggja rękt viš meš ašstoš nįšar Gušs: [Vér] munum geta frišaš hjörtu vor frammi fyrir honum, hvaš sem hjarta vort kann aš dęma oss fyrir. Žvķ aš Guš er meiri en hjarta vort og žekkir alla hluti. [52]

1782. Mašurinn hefur rétt til aš breyta eftir samvisku sinni og til athafnafrelsis žannig aš hann geti persónulega tekiš sišferšilegar įkvaršanir. "Hann mį ekki žvinga til aš breyta gegn samvisku sinni. Og ekki mį varna honum aš breyta samkvęmt samvisku sinni, sérstaklega ķ trśmįlum." [53]

II. MÓTUN SAMVISKUNNAR

1783. Samviskan veršur aš vera vel aš sér og hin sišferšilega dómgreind veršur aš vera upplżst. Vel mótuš samviska er traust og sannsögul. Hśn byggir śrskurši sķna į skynseminni ķ samręmi viš hiš sanna góša eins og viska skaparans vill aš žaš sé. Uppfręšsla samviskunnar er lķfsnaušsynleg mönnunum sem eru berskjaldašir fyrir neikvęšum įhrifum og freistast af syndinni til aš fylgja eigin brjóstviti og hafna įreišanlegum kenningum.

1784. Uppfręšsla samviskunnar er lķfsstarf. Frį blautu barnsbeini vekur hśn hjį barninu žekkingu og iškun į innra lögmįli sem samviskan višurkennir. Hyggileg uppfręšsla er kennsla ķ dyggš; hśn kemur ķ veg fyrir eša lęknar ótta, eigingirni eša drambsemi, gremju sektarkenndar sem og sjįlfsįnęgju sem stafar af mannlegum veikleika og löstum. Uppfręšsla samviskunnar leišir til frelsis og hefur ķ för meš sér sįlarfriš.

1785. Viš mótun samviskunnar er Orš Gušs ljósiš į vegi okkar [54] viš veršum aš samlagast žvķ ķ trś og bęn og koma žvķ ķ verk. Viš eigum einnig aš rannsaka samvisku okkar frammi fyrir krossi Drottins. Viš erum studd gjöfum Heilags Anda, okkur er hjįlpaš meš breytni og rįšum annarra og okkur er leišbeint meš įreišanlegri kennslu kirkjunnar. [55]

III. AŠ VELJA SAMKVĘMT SAMVISKUNNI

1786. Ef samviskan stendur frammi fyrir sišferšilegu vali, getur hśn annaš hvort dęmt rétt ķ samręmi viš skynsemina og hiš gušdómlega lögmįl, eša, öfugt viš žaš, dęmt ranglega ķ andstöšu viš hvort tveggja.

1787. Mašurinn stendur stundum frammi fyrir ašstęšum sem gera sišferšilegt mat ótryggt og įkvaršanatöku erfiša. En hann veršur ęvinlega aš leita žess sem er rétt og gott og greina vilja Gušs sem hiš gušdómlega lögmįl lętur ķ ljós.

1788. Ķ žessu augnamiši veršur mašurinn aš kappkosta aš tślka stašreyndir reynslunnar sem og tķmanna tįkn meš ašstoš žeirrar dyggšar sem hyggindin eru, meš rįšum hęfra manna og meš hjįlp Heilags Anda og gjafa hans.

1789. Nokkrar reglur eru algildar: - Aldrei mį gera hiš illa ķ žeim tilgangi aš afleišingarnar verši góšar;
- Gullna reglan: "Allt sem žér viljiš, aš ašrir menn gjöri yšur, žaš skuluš žér og žeim gjöra." [56]
- Nįungakęrleikurinn viršir įvallt nįungann og samvisku hans: "Žegar žér žannig syndgiš gegn bręšrunum og sęriš óstyrka samvisku žeirra, žį syndgiš žér į móti Kristi." [57] Žvķ er "žaš rétt aš… gjöra ekki neitt sem bróšir žinn steytir sig į." [58]

IV. RANGUR DÓMUR

1790. Mašurinn veršur įvallt aš hlķta afdrįttarlausum dómi samviskunnar. Ef hann vķsvitandi gengur gegn honum, sakfellir hann sjįlfan sig. En žaš getur komiš fyrir aš samviskan sé haldin vanžekkingu og fellir rangan dóm um athafnir sem į eftir aš gera eša hafa žegar veriš framkvęmdar.

1791. Persónulegri įbyrgš mį kenna um žessa vanžekkingu. Žaš gerist žegar mašurinn "leggur sig ekki fram viš aš ganga śr skugga um hvaš sé rétt og gott eša žegar samviskan er smįm saman blinduš af syndsamlegum įvana." [59] Ķ slķkum tilfellum er persónan sakhęf fyrir žaš illa sem hśn drżgir.

1792. Vanžekking į Kristi og fagnašarbošskap hans, slęmt fordęmi annarra, žręllyndi viš eigin įstrķšur, rangur skilningur į sjįlfstęši samviskunnar sem haldiš er į lofti, höfnun į valdi kirkjunnar og kenningum hennar, skortur į sinnaskiptum og nįungakęrleika: allt getur žetta valdiš röngu mati į sišferšilegri breytni.

1793. Aftur į móti ef vanžekking samviskunnar er óvinnandi eša ef hinn sišferšilegi ašili er ekki įbyrgur fyrir röngu mati sķnu, žį er ekki hęgt aš įmęla žeim manni fyrir žaš illa sem hann drżgir. Žaš er engu aš sķšur af hinu illa, žaš er misbrestur, žaš veldur röskun. Žess vegna veršur įvallt aš vinna aš žvķ aš lagfęra yfirsjónir samviskunnar.

1794. Góš og hrein samviska er upplżst af sannri trś žvķ aš nįungakęrleikurinn sprettur samtķmis "af hreinu hjarta, góšri samvisku og hręsnislausri trś." [60] Verši rétt samviska rįšandi munu einstaklingar og hópar lįta af blindu vali og gera sitt besta til aš fylgja hlutlęgum męlikvarša sišferšilegrar breytni. [61]

Ķ STUTTU MĮLI

1795. "Samviskan er leyndasti kjarni mannsins og helgidómur hans. Žar er hann einn meš Guši sem lętur rödd sķna óma ķ djśpum hans" (GS 16).

1796. Samviskan er dómur skynseminnar en meš honum gerir mašurinn sér grein fyrir sišgęši įkvešinnar athafnar.

1797. Fyrir žann mann sem hefur gert žaš vonda er samviskan sem trygging fyrir sinnaskipti og von.

1798. Vel mótuš samviska er traust og sannsögul. Hśn byggir śrskurši sķna į skynseminni ķ samręmi viš hiš sanna góša eins og viska skaparans vill aš žaš sé. Allir verša aš leita naušsynlegra leiša til aš móta samvisku sķna.

1799. Ef samviskan stendur frammi fyrir sišferšilegu vali, getur hśn annaš hvort dęmt rétt ķ samręmi viš skynsemina og hiš gušdómlega lögmįl, eša, öfugt viš žaš, dęmt ranglega ķ andstöšu viš hvort tveggja.

1800. Manninum ber įvallt aš hlżša afdrįttarlausum dómi samviskunnar.

1801. Samviskan getur veriš haldin vanžekkingu og fellt ranga dóma. Slķk vanžekking eša yfirsjón er ekki įvallt įn sektar.

1802. Orš Gušs er ljósiš į vegi okkar. Viš veršum aš samlagast žvķ ķ trś og bęn og koma žvķ ķ verk. Žaš mótar samviskuna.

« 7. GREIN - DYGGŠIRNAR

1803. "Allt sem er satt, allt sem er göfugt, rétt og hreint, allt sem er elskuvert og gott afspurnar, hvaš sem er dyggš og hvaš sem er lofsvert, hugfestiš žaš." [62] Dyggš er višvarandi og föst tilhneiging til aš gera hiš góša. Hśn gerir manninum ekki einungis kleift aš framkvęma góšar athafnir, heldur aš gefa žaš besta af sjįlfum sér. Dyggšugur mašur stefnir aš hinu góša og gerir žaš af öllum tilfinninga- og sįlarkröftum; hann sękist eftir žvķ góša og velur žaš ķ athöfnum sķnum. Takmark dyggšugs lķfernis er aš verša Guši lķkur. [63]

I. MANNLEGAR DYGGŠIR

1804. Mannlegar dyggšir eru: Traust višhorf, heilsteypt ešlisfar, stöšug fullkomnun vitsmuna og vilja sem stjórnar athöfnum okkar, hefur stjórn į įstrķšum okkar og stżrir framferši okkar samkvęmt skynsemi og trś. Žęr gera vellķšan, sjįlfsstjórn og fögnuš mögulega viš iškun sišferšilega góšs lķfernis. Dyggšugur mašur er sį sem fśslega iškar hiš góša. Sišferšisdyggširnar fįst fyrir mannlega višleitni. Žęr eru įvöxtur og sįškorn sišferšilegra góšra athafna; žęr lįta alla krafta mannsins hneigjast til samneytis viš hinn gušdómlega kęrleika.

Höfušdyggširnar

1805. Fjórar dyggšir gegna meginhlutverki og eru žvķ kallašar "höfušdyggšir"; allar ašrar dyggšir flokkast ķ kringum žęr. Žęr eru: Hyggindi, réttlęti, stašfesta og hófsemi. "Ef einhver elskar réttvķsi, žį spretta dyggšir af erfiši [spekinnar]. Hśn kennir hófsemi og hyggindi, réttlęti og hugprżši." [64] Žessar dyggšir eru lofašar undir öšrum nöfnum vķšsvegar ķ Ritningunni.

1806. Hyggindi eru dyggšin sem fęr hina hagnżtu skynsemi til aš greina hiš eina góša viš allar kringumstęšur og aš velja réttu leišina aš žvķ; "[hygginn] mašur athugar fótmįl sķn." [65] "Veriš gętnir og algįšir til bęna." [66] Hyggindi eru "rétt skynsemi aš störfum," skrifar heilagur Tómas frį Akvķnó og fylgir žar Aristóteles. [67] Žeim mį ekki rugla saman viš kjarkleysi eša ótta og ekki heldur viš tvöfeldni eša tilgerš. Žau eru kölluš auriga virtutum (ekill dyggšanna); žau leiša ašrar dyggšir meš žvķ aš setja žeim stefnu og mörk. Žaš eru hyggindin sem gefa dómi samviskunnar tafarlausa leišsögn. Hinn hyggni mašur įkvaršar og stżrir athöfnum sķnum ķ samręmi viš žennan dóm. Meš hjįlp žessarar dyggšar beitum viš, įn villu, sišalögmįlinu viš einstök tilfelli og sigrumst į efanum um žaš góša sem į aš gera og hiš illa sem į aš foršast.

1807. Réttlęti er sišferšileg dyggš sem fólgin er ķ stöšugum og stašföstum vilja aš gjalda Guši og nįunganum žaš sem žeim ber. Réttlęti gagnvart Guši nefnist "trśardyggš" (virtus religionis). Réttlęti gagnvart mönnum felst ķ tilhneigingu til aš virša réttindi hvers og eins og koma į samlyndi ķ mannlegum samskiptum sem efli jöfnuš hvaš varšar persónur og verši til almannaheilla. Hinn réttlįti mašur sem heilög Ritning minnist oft į, žekkist į žvķ aš hann hugsar įvallt rétt og kemur rétt fram viš nįunga sinn. "Žś skalt eigi draga taum lķtilmagnans, né heldur vera hlišdręgur hinum volduga. Meš réttvķsi skalt žś dęma nįunga žinn." [68] "Žér sem eigiš žręla, veitiš žeim žaš sem rétt er og sanngjarnt og vitiš aš einnig žér eigiš Drottin į himni." [69]

1808. Stašfesta er sišferšileg dyggš sem tryggir stöšuglyndi ķ erfišleikum og stöšugleika viš aš leita hins góša. Hśn styrkir įsetninginn aš veita freistingunni višnįm og sigrast į hindrunum ķ sišferšilegu lķferni. Stašfestudyggšin gerir manninum kleift aš vinna bug į ótta, jafnvel ótta viš daušann, og horfast ķ augu viš žrengingar og ofsóknir. Hśn fęr manninn jafnvel til aš hafna eigin lķfi og fórna žvķ til varnar réttlįtum mįlstaš. "Drottinn er styrkur minn og lofsöngur." [70] "Ķ heiminum hafiš žér žrenging. En veriš hughraustir. Ég hef sigraš heiminn." [71]

1809. Hófsemi er sišferšileg dyggš sem slęr į ašdrįttarafl munśšar og leitar žess aš jöfnuši sé gętt viš notkun į gęšum sköpunarinnar. Hśn tryggir vald viljans yfir ešlishvötum og heldur löngunum innan marka sišprżši. Hófsamur mašur beinir tilfinninganęmum ķlöngunum aš žvķ sem gott er og įstundar heilnęm hyggindi: "Legg eigi sįl žķna og mįtt ķ žaš aš eltast viš girndir hjartans." [72] Hófsemi er oft lofuš ķ Gamla testamentinu: "Lįttu ei teymast af fżsnum žķnum, og hafšu taumhald į girndum žķnum." [73] Ķ Nżja testamentinu er hśn nefnd "hęverska" eša "reglusemi". Viš eigum "aš lifa hóglįtlega, réttvķslega og gušrękilega ķ heimi žessum." [74] Aš lifa vel er ekkert annaš en aš elska Guš af öllu hjarta, af öllum huga og af öllum mętti; žaš veldur žvķ aš kęrleikanum er višhaldiš heilum og óspilltum (fyrir hófsemina). Engin ógęfa fęr truflaš hann (og žaš er stašfesta). Hann hlżšir einungis [Guši] (og žaš er réttlęti) og er įrvökull viš athugun allra hluta til aš undirferli eša blekking komi honum ekki į óvart (og žaš eru hyggindin). [75]

Dyggširnar og nįš

1810. Mannlegar dyggšir fįst meš uppfręšslu, vķsvitandi athöfnum og žolgęši sem sleitulaust er endurnżjaš meš stöšugri višleitni. Žęr hreinsast og eru upphafnar af gušdómlegri nįš. Meš hjįlp Gušs móta žęr sérkenni sķn og veita lagni viš iškun hins góša. Dyggšugur mašur iškar žęr af įnęgju.

1811. Ekki er manninum, sem syndin hefur sęrt, aušvelt aš višhalda sišferšilegu jafnvęgi. Hjįlpręšisgjöf Krists veitir okkur naušsynlega nįš til aš leita stöšugt dyggšanna. Hver og einn į sķfellt aš bišja um žessa nįš ljóss og styrks, vitja sakramentanna, eiga samstarf viš Heilagan Anda og fylgja köllun hans aš elska žaš sem gott er og halda sig frį hinu illa.

II. HINAR GUŠDÓMLEGU DYGGŠIR

1812. Mannlegu dyggširnar eiga rętur sķnar ķ gušdómlegu dyggšunum sem semja skilningsgįfur mannsins aš žįtttöku ķ hinu gušlega ešli, [76] žvķ gušdómlegu dyggširnar tengjast Guši meš beinum hętti. Žęr fį kristna menn til aš lifa ķ tengslum viš hina heilögu žrenningu. Žęr hafa hinn eina og žrķeina Guš aš upphafi, tilefni og višfangi.

1813. Gušdómlegu dyggširnar eru grundvöllurinn aš kristilegri sišferšilegri athöfn, žęr lķfga hana og gefa henni sérkenni sķn. Žęr móta allar sišferšilegu dyggširnar og blįsa žęr lķfi. Guš blęs žeim ķ sįlir hinna trśušu til aš gera žeim kleift aš breyta sem Gušs börn og veršskulda eilķft lķf. Žęr eru trygging fyrir um nęrveru og athöfn Heilags Anda ķ skilningsgįfum mannsins. Gušdómlegu dyggširnar eru žrjįr: trś, von og kęrleikur. [77]

Trś

1814. Trśin er hin gušdómlega dyggš aš trśa į Guš og öllu žvķ sem hann hefur sagt og opinberaš okkur og hin heilaga kirkja leggur fyrir okkur aš trśa, žvķ hann er sannleikurinn sjįlfur. Meš trś "skuldbindur mašurinn sig allan Guši af fśsum vilja." [78] Žvķ er žaš aš hinn trśaši leitast viš aš žekkja og gera vilja Gušs. "Hinn réttlįti mun lifa fyrir trś." Lifandi "trś starfar ķ kęrleika." [79]

1815. Gjöf trśarinnar er įfram ķ žeim sem hefur ekki syndgaš gegn henni. [80] En "trśin [er] dauš įn verka": [81] Įn vonar og kęrleika sameinar trśin ekki aš fullu hinn trśaša Kristi og gerir hann ekki aš lifandi limi į lķkama hans.

1816. Lęrisveinn Krists į ekki einungis aš varšveita trśna og žrķfast į henni. Hann į einnig aš jįta hana og bera henni vitni af öryggi og śtbreiša hana: "Allir verša hins vegar aš vera reišubśnir aš jįta Krist frammi fyrir mönnunum og fylgja honum eftir į vegi krossins ķ gegnum žęr ofsóknir sem kirkjan er aldrei įn." [82] Aš žjóna trśnni og bera henni vitni er naušsynlegt til aš verša sįluhólpinn: "Hvern žann sem kannast viš mig fyrir mönnum, mun og ég viš kannast fyrir Föšur mķnum į himnum. En žeim sem afneitar mér fyrir mönnum, mun og ég afneita fyrir Föšur mķnum į himnum." [83]

Von

1817. Vonin er hin gušdómlega dyggš aš žrį, sem hamingju okkar, himnarķki og eilķft lķf, setja traust okkar į fyrirheit Krists og reiša okkur ekki į eigin styrk heldur į hjįlp nįšar Heilags Anda. "Höldum fast viš jįtningu vonar vorrar įn žess aš hvika, žvķ aš trśr er sį, sem fyrirheitiš hefur gefiš." [84] "Hann śthellti Anda sķnum yfir oss rķkulega fyrir Jesśm Krist, frelsara vorn, til žess aš vér, réttlęttir fyrir nįš hans, yršum ķ voninni erfingjar eilķfs lķfs." [85]

1818. Dyggš vonarinnar bregst viš žeirri žrį um hamingju sem Guš hefur sett ķ hjarta hvers manns; hśn tekur til sķn žęr vonir sem eru athöfnum mannsins innblįstur, hśn hreinsar žęr og beinir žeim til himnarķkis; hśn verndar manninn gegn andbyr; hśn er honum stoš ķ einmanaleika; hśn opnar hjarta hans ķ eftirvęntingu um eilķfa sęlu. Meš uppörvun vonarinnar er hann varšveittur gegn eigingirni og leiddur til žeirrar hamingju sem nįungakęrleikurinn veitir.

1819. Hin kristna von tekur til sķn og uppfyllir von hins śtvalda lżšs sem į upphaf sitt og fyrirmynd ķ von Abrahams. Hann var rķkulega blessašur meš fyrirheitum Gušs, sem uppfylltust ķ Ķsak, og var hreinsašur žegar hann var reyndur meš fórninni. [86] "Hann trśši meš von gegn von, [og fyrir žaš varš hann] fašir margra žjóša." [87]

1820. Hin kristna von er sżnileg alveg frį upphafi bošskapar Jesś ķ sęlubošunum. Sęlubošin setja von okkar į himininn sem hiš nżja fyrirheitna land; žau marka leišina ķ gegnum žęr žrengingar sem bķša lęrisveina Jesś. En fyrir veršleika Jesś Krists og pķslir hans, varšveitir Guš okkur ķ "voninni er bregst oss ekki". [88] Vonin er "akkeri sįlarinnar, traust og öruggt, og nęr alla leiš…žangaš sem Jesśs gekk inn, fyrirrennari vor vegna." [89] Vonin er einnig vopn sem verndar okkur ķ barįttunni fyrir hjįlpręši: "Vér… skulum vera…klęddir brynju trśar og kęrleika og von hjįlpręšis sem hjįlmi." [90] Hśn fęrir okkur fögnuš, jafnvel viš žrengingar: "Veriš glašir ķ voninni, žolinmóšir ķ žjįningunni." [91] Vonin er lįtin ķ ljós ķ bęninni, sem hśn nęrist į, einkum ķ faširvorinu sem geymir yfirlit alls žess sem vonin fęr okkur til aš žrį.

1821. Viš getum žvķ vonaš į dżrš himins sem Guš lofaši žeim er elska hann og gera vilja hans. [92] Hverjar sem ašstęšur eru eigum viš öll aš vona, meš hjįlp nįšar Gušs, aš viš veršum stašföst "allt til enda" [93] og aš viš fįum notiš himnafagnašar sem eilķfa umbun Gušs fyrir góšu verkin sem framkvęmd eru meš nįš Krists. Ķ von bišur kirkjan "aš allir menn verši hólpnir". [94] Hśn žrįir aš vera sameinuš Kristi, brśšguma sķnum, ķ dżrš himins: Vona, ó sįla mķn, vona. Žś veist hvorki daginn né stundina. Vertu vakandi og į verši žvķ allt lķšur hratt jafnvel žótt óžolinmęši žķn valdi óvissu um hvaš sé vķst og gerir skamma stund aš langri. Hafšu žaš ķ huga aš žvķ meiri sem barįtta žķn er, žvķ betur sannar žś kęrleika žinn til Gušs og žeim mun meira munt žś dag einn fagna meš žķnum elskaša ķ hamingju og algleymi sem engan enda tekur. [95]

Kęrleikur

1822. Kęrleikurinn er hin gušdómlega dyggš aš elska Guš umfram allt, hans vegna, og nįunga okkar eins og okkur sjįlf, kęrleika Gušs vegna.

1823. Jesśs gerši kęrleikann aš hinu nżja bošorši. [96] Meš žvķ aš elska sķna "uns yfir lauk"97 sżnir hann fram į kęrleika Föšurins sem hann meštekur. Meš žvķ aš elska hver annan lķkja lęrisveinarnir eftir kęrleika Jesś sem žeir sjįlfir meštaka. Žar af leišandi segir Jesśs: "Ég hef elskaš yšur eins og Faširinn hefur elskaš mig. Veriš stöšugir ķ elsku minni." Og ennfremur: "Žetta er mitt bošorš, aš žér elskiš hver annan eins og ég hef elskaš yšur." [98]

1824. Kęrleikurinn, įvöxtur Andans og fylling lögmįlsins, heldur bošorš Gušs og hans smurša: "Veriš stöšugir ķ elsku minni. Ef žér haldiš bošorš mķn, veršiš žér stöšugir ķ elsku minni." [99]

1825. Af kęrleika dó Kristur fyrir okkur mešan viš vorum ennžį "óvinir". [100] Drottinn bišur okkur aš elska eins og hann gerir, jafnvel óvini okkar, gera okkur aš nįunga žeirra sem fjarlęgastir eru og aš elska börn og hina fįtęku eins og Krist sjįlfan. [101] Heilagur Pįll postuli hefur gefiš óvišjafnanlega lżsingu į kęrleikanum: "Kęrleikurinn er langlyndur, hann er góšviljašur. Kęrleikurinn öfundar ekki. Kęrleikurinn er ekki raupsamur, hreykir sér ekki upp. Hann hegšar sér ekki ósęmilega, leitar ekki sķns eigin, hann reišist ekki, er ekki langrękinn. Hann glešst ekki yfir óréttvķsinni, en samglešst sannleikanum. Hann breišir yfir allt, trśir öllu, vonar allt, umber allt. [102]

1826. "Hefši ég ekki kęrleika," segir postulinn, "vęri ég ekki neitt." Og hver sem forréttindi mķn, žjónusta eša jafnvel dyggšir reynast, "hefši ég ekki kęrleika, vęri ég engu bęttari." [103] Kęrleikurinn er ęšri öllum dyggšum. Hann er fremstur gušdómlegu dyggšanna: "En nś varir trś, von og kęrleikur, žetta žrennt, en žeirra er kęrleikurinn mestur." [104]

1827. Įstundun allra dyggšanna fjörgast af kęrleikanum og er innblįsin honum. Hann "er band algjörleikans"; [105] hann er mynd dyggšanna; hann tengir og rašar žeim saman; hann er uppspretta og markmiš kristilegrar įstundunar žeirra. Kęrleikurinn ver og hreinsar mannlegan hęfileika okkar aš elska og upphefur hann til yfirnįttśrulegrar fullkomnunar hinnar gušdómlegu elsku.

1828. Įstundun sišferšilegs lķfernis, sem kęrleikurinn fjörgar, gefur kristnum manni andlegt frelsi Gušs barna. Hann stendur ekki lengur frammi fyrir Guši sem óttasleginn žręll eša sem leigužż er leitar launa sinna, heldur sem sonur er bregst viš kęrleika hans sem "elskaši oss aš fyrra bragši": [106] Ef viš snśum baki viš hinu illa vegna ótta viš refsingu stöndum viš ķ sporum žręlsins. Ef viš sękjumst eftir launum… lķkjumst viš leigužżi. En ef viš hlżšum sakir žess góša og af kęrleika til hans sem skipar… höfum viš barnalund. [107]

1829. Įvextir kęrleikans eru fögnušur, frišur og miskunnsemi; kęrleikurinn leišir til velgerningar og bróšurlegrar umvöndunar; hann er velviljašur; hann elur į gagnkvęmni og er eftir sem įšur nęgjusamur og örlįtur; hann er vinįtta og samfélag: Kęrleikurinn er sjįlfur uppfylling allra verka okkar. Ķ žvķ liggur markmišiš; žaš er til móts viš hann sem viš hlaupum; žegar viš nįum til hans er žaš ķ honum sem viš finnum hvķld. [108]

III. GJAFIR OG ĮVEXTIR HEILAGS ANDA

1830. Sišferšilegu lķferni kristinna manna er haldiš viš meš gjöfum Heilags Anda. Žetta eru varanlegar tilhneigingar sem gera manninn aušsveipan gagnvart hvatningu Heilags Anda.

1831. Hinar sjö gjafir Heilags Anda eru viska, skilningur, rįšspeki, stašfesta, žekking, trśrękni og gušhręšsla. Ķ fullnustu sinni tilheyra žęr Kristi, syni Davķšs. [109] Žęr fullgera og fullkomna dyggšir žeirra er meštaka žęr. Žęr gera hina trśušu fśsa til aš lįta leišast af gušdómlegum innblęstri. Žinn góši andi leiši mig um slétta braut. [110] Žvķ aš allir žeir sem leišast af Anda Gušs, žeir eru Gušs börn…. En ef vér erum börn, žį erum vér lķka erfingjar, og žaš erfingjar Gušs, en samarfar Krists. [111]

1832. Įvextir Andans eru fullkomleikinn sem Heilagur Andi myndar ķ okkur sem frumgróši eilķfšar dżršar. Trśarhefš kirkjunnar nefnir tólf žeirra: "Kęrleikur, fögnušur, frišur, langlyndi, gęska, góšvild, örlęti, mildi, trśmennska, hęverska, sjįlfsstjórn og hreinlķfi." [112]

Ķ STUTTU MĮLI

1833. Dyggš er višvarandi og föst tilhneiging til aš gera gott.

1834. Mannlegar dyggšir eru stöšugleiki vitsmuna og vilja sem stjórna athöfnum okkar, hefur stjórn į įstrķšum okkar og stżrir framferši okkar samkvęmt skynsemi og trś. Žęr mį flokka ķ kringum höfušdyggširnar fjórar sem eru hyggindi, réttlęti, stašfesta og hófsemi.

1835. Hyggindi fį hina hagnżtu skynsemi til aš greina hiš eina góša viš allar kringumstęšur og aš velja réttu leišina aš žvķ.

1836. Réttlęti felst ķ stöšugum og stašföstum vilja aš gjalda Guši og nįunganum žaš sem žeim ber.

1837. Stašfesta tryggir stöšuglyndi ķ erfišleikum og stöšugleika viš aš leita hins góša.

1838. Hófsemi slęr į ašdrįttarafl sęllķfis og leitar žess aš jöfnuši sé gętt viš notkun į gęšum sköpunarinnar.

1839. Mannlegar dyggšir vaxa af uppfręšslu, vķsvitandi athöfnum og žolgęši ķ žrengingum. Žęr hreinsast og eru upphafnar af gušdómlegri nįš.

1840. Gušdómlegu dyggširnar fį kristna menn til aš lifa ķ tengslum viš hina heilögu žrenningu. Žęr hafa Guš aš upphafi, tilefni og višfangi - Guš sem žekkist af trś, er vonaš į og er elskašur sjįlfs sķn vegna.

1841. Gušdómlegu dyggširnar eru žrjįr: Trś, von og kęrleikur. Žęr móta allar sišferšilegu dyggširnar og blįsa žęr lķfi.

1842. Ķ trśnni trśum viš į Guš og öllu žvķ sem hann hefur sagt og opinberaš okkur og hin heilaga kirkja leggur fyrir okkur aš trśa.

1843. Ķ voninni žrįum viš og vęntum frį Guši, meš stöšugu trausti, eilķft lķf og nįšina til aš veršskulda žaš.

1844. Ķ kęrleikanum elskum viš Guš umfram allt og nįunga okkar eins og okkur sjįlf, kęrleika Gušs vegna. Kęrleikurinn, mynd allra dyggšanna, "er band algjörleikans" (Kól 3:14).

1845. Hinar sjö gjafir Heilags Anda sem kristnum mönnum veitast eru viska, skilningur, rįšspeki, stašfesta, žekking, trśrękni og gušhręšsla.

« 8. GREIN - SYND

I. MISKUNN OG SYND

1846. Gušspjalliš er opinberun ķ Jesś Kristi į miskunn Gušs gagnvart syndurum. [113] Engillinn sagši viš Jósef: "Hann skaltu lįta heita Jesś žvķ aš hann mun frelsa lżš sinn frį syndum žeirra." [114] Žetta sama į viš um evkaristķuna, sakramenti endurlausnarinnar: "Žetta er blóš mitt, blóš sįttmįlans, śthellt fyrir marga til fyrirgefningar synda." [115]

1847. "Įn okkar skapaši Guš okkur, en įn okkar vildi hann ekki frelsa okkur." [116] Viš veršum aš višurkenna syndir okkar til aš taka į móti miskunn hans. "Ef vér segjum: "Vér höfum ekki synd," žį svķkjum vér sjįlfa oss og sannleikurinn er ekki ķ oss. Ef vér jįtum syndir vorar, žį er hann trśr og réttlįtur, svo aš hann fyrirgefur oss syndirnar og hreinsar oss af öllu ranglęti." [117]

1848. Eins og heilagur Pįll segir: "Žar sem syndin jókst, žar flóši nįšin yfir enn meir." [118] En til aš geta unniš verk sitt veršur nįšin fyrst aš afhjśpa syndina til aš snśa hjarta okkar og veita okkur "réttlęti til eilķfs lķfs ķ Jesś Kristi, Drottni vorum." [119] Guš leišir syndina fram ķ dagsljósiš meš Orši sķnu og Anda lķkt og lęknirinn sem fyrst hreinsar sįriš įšur en hann bindur um žaš: Forsenda sinnaskipta er afhjśpun syndarinnar sem felur ķ sér innri dóm samviskunnar. Og žaš, sem er sönnun fyrir aš Andi sannleikans er aš störfum ķ innstu verund mannsins, er samtķmis upphaf nżrra gjafa nįšar og kęrleika: "Meštakiš Heilagan Anda." Žannig sjįum viš ķ žessari afhjśpun syndarinnar tvöfalda gjöf: sannleiksgjöf samviskunnar og gjöf vissunnar um endurlausn. Andi sannleikans er huggarinn. [120]

II. SKILGREINING Į SYND

1849. Synd er misgjörš gegn skynsemi, sannleika og réttsżnni samvisku; hśn er vanręksla į sönnum kęrleika til Gušs og nįungans sem sišspillandi tengsl viš viss gęši valda. Hśn sęrir ešli mannsins og skašar samstöšu mešal mannanna. Hśn hefur veriš skilgreind sem "tjįning, gjörš eša löngun sem strķšir gegn hinu eilķfa lögmįli." [121]

1850. Synd er misgjörš gegn Guši: "Gegn žér einum hefi ég syndgaš og gjört žaš sem illt er ķ augum žķnum." [122] Syndin setur sig upp į móti kęrleika Gušs til okkar og snżr hjarta okkar frį honum. Fyrir žann įsetning aš verša "eins og [gušir]," [123] aš įkvarša og vita skyn góšs og ills, er syndin óhlżšni, uppreisn gegn Guši, lķkt og fyrsta syndin. Hśn er žannig "sjįlfselska aš žvķ marki aš fyrirlķta Guš." [124] Ķ slķku stęrilęti, aš lįta til sķn taka, er syndin ķ algjörri mótsögn viš hlżšni Jesś sem įvinnur okkur hjįlpręšiš. [125]

1851. Ķ pķslargöngunni, žegar miskunn Krists er ķ žann mund aš yfirbuga hana, lętur syndin best ķ ljós ofbeldi sitt og hinar mörgu hlišar sķnar: Ótrś, banvęnt hatur, höfnun og hįš frį höfšingjunum og lżšnum, heigulshįttur Pķlatusar og miskunnarleysi varšmannanna, svik Jśdasar
- er voru Jesś žungbęr, afneitun Péturs og flótti lęrisveinanna. En ķ mišju svartnęttinu, į stundu höfšingja heimsins, [126] veršur fórn Krists į leynilegan hįtt hin óžrjótandi uppspretta fyrirgefninga synda okkar.

III. MARGVĶSLEGAR GERŠIR AF SYNDUM

1852. Til eru fjölmargar geršir af syndum. Ritningin birtir marga lista yfir žęr. Galatabréfiš ber verk holdsins saman viš įvöxt Andans: "Holdsins verk eru augljós: Frillulķfi, óhreinleiki, saurlķfi, skuršgošadżrkun, fjölkynngi, fjandskapur, deilur, metingur, reiši, eigingirni, tvķdręgni, flokkadrįttur, öfund, ofdrykkja, svall og annaš žessu lķkt. Og žaš segi ég yšur fyrir, eins og ég hef įšur sagt, aš žeir, sem slķkt gjöra, munu ekki erfa Gušs rķki." [127]

1853. Syndirnar er hęgt aš ašgreina eftir višfangi žeirra, eins og allar mannlegar athafnir, eša eftir žvķ hverjar žęr dyggšir eru sem hśn gengur gegn, eša eftir bošoršunum sem žęr brjóta. Žęr mį einnig flokka eftir žvķ hvort žęr snerta Guš, nįungann eša mann sjįlfan; žeim mį skipta ķ andlegar eša holdlegar syndir eša syndir ķ hugsun, orši, athöfn eša vanrękslu. Rót syndarinnar er ķ hjarta mannsins, ķ frjįlsum vilja hans, samkvęmt kenningu Drottins: "Žvķ aš frį hjartanu koma illar hugsanir, manndrįp, hórdómur, saurlifnašur, žjófnašur, ljśgvitni, lastmęlgi. Žetta er žaš, sem saurgar manninn." [128] En ķ hjartanu bżr einnig kęrleikurinn, uppspretta góšra og hreinna verka sem syndin skašar.

IV. ALVARLEIKI SYNDAR: DAUŠASYND OG SMĮSYND

1854. Syndirnar eru réttilega metnar eftir alvarleika žeirra. Skilgreining į dauša- og smįsynd, sem fyrir var ķ Ritningunni, [129] varš hluti af trśarhefš kirkjunnar. Mannleg reynsla stašfestir hana.

1855. Daušasyndin eyšir kęrleikanum ķ hjarta mannsins meš žvķ aš brjóta alvarlega gegn lögmįli Gušs; hśn snżr manninum frį Guši, sem er endanlegt takmark hans og sęla, meš žvķ aš kjósa lakari gęši fram yfir hann. Smįsyndin leyfir kęrleikanum aš vera įfram, en hśn brżtur engu aš sķšur gegn honum og skašar hann.

1856. Įrįs daušasyndarinnar gegn lķfsreglunni hiš innra meš okkur - žaš er, kęrleikanum - śtheimtir nżtt frumkvęši af hįlfu miskunnar Gušs og sinnaskipti hjartans sem venjulega į sér staš meš išrunarsakramentinu: Žegar viljinn seilist eftir einhverju sem er ķ ešli sķnu ósamrżmanlegt kęrleikanum, sem beinir manninum aš endanlegu takmarki sķnu, žį er syndin til dauša meš višfangi sķnu… hvort sem žaš strķšir gegn kęrleikanum til Gušs, eins og gušlast eša meinsęri, eša kęrleikanum til nįungans, eins og morš eša hjśskaparbrot…. En žegar vilji syndarans beinist aš einhverju sem er ķ ešli sér röskun, en er ekki andvķgt kęrleikanum til Gušs og nįungans, eins og innantómu blašri eša óžarfa hlįtri eša einhverju žvķ lķku, žį eru slķkar syndir smįar. [130]

1857. Til aš synd verši til dauša verša žrjś skilyrši aš liggja fyrir: "Daušasynd er synd sem hefur alvarlegan hlut aš višfangi og er ennfremur drżgš meš fullri vitund og vilja." [131]

1858. Alvarlegur hlutur er skilgreindur ķ bošoršunum tķu og samsvarar žvķ er Jesśs svaraši unga rķka manninum: "Žś skalt ekki morš fremja žś skalt ekki drżgja hór, žś skalt ekki stela, žś skalt ekki bera ljśgvitni, žś skalt ekki pretta, heišra föšur žinn og móšur." [132] Syndir geta veriš meira eša minna alvarlegar. Morš er alvarlegra en žjófnašur. Einnig veršur aš taka meš ķ reikninginn hver er beittur órétti: Ofbeldi gegn foreldrum er ķ sjįlfu sér alvarlegra en ofbeldi gegn ókunnugum.

1859. Daušasyndin krefst fullrar vitundar og fullkomins vilja. Hśn gengur aš žvķ vķsu aš vitneskja liggi fyrir um syndsemi verknašarins sem og aš hann strķši gegn lögmįli Gušs. Hśn er einnig vķsbending um aš nęgur vilji sé fyrir hendi til aš fela ķ sér persónulegt val. Uppgeršar-fįfręši og haršśšugt hjarta [133] auka frekar en aš draga śr žeim fśsleika sem einkennir syndina.

1860. Fįfręši sem ekki er viljaverk getur minnkaš eša jafnvel gert aš engu saknęmi alvarlegrar misgjöršar. En engan er hęgt aš segja fįfróšan um grundvallarreglur sišalögmįlsins sem ritašar eru ķ samvisku sérhvers manns. Örar tilfinningar og įstrķšur geta einnig gert minna śr žeim ešlishluta syndarinnar sem byggist į vilja eša fśsleika; žaš geta einnig gert utanaškomandi žrżstingur eša brenglun sem į sér lęknisfręšilegar įstęšur. Synd sem drżgš er af meinfżsi, meš žvķ aš velja af įsettu rįši hiš illa, er alvarlegust žeirra allra.

1861. Daušasyndin er grundvallarkostur mannlegs frelsis į sama hįtt og sjįlfur kęrleikurinn. Hśn leišir til glötunar į kęrleikanum og sviptir manninn hinni helgandi nįš, žaš er aš segja, nįšarįstandi. Ef žaš er ekki endurleyst meš einlęgri išrun og fyrirgefningu Gušs, veldur žaš śtilokun frį rķki Krists og eilķfum dauša heljar, žvķ frelsi okkar hefur getu til aš velja til eilķfšar įn žess aš aftur verši snśiš. Hins vegar veršum viš aš fela žaš réttlęti og miskunn Gušs aš dęma einstakar persónur, enda žótt viš getum dęmt um aš athöfn sé ķ sjįlfu sér alvarleg misgjörš.

1862. Sį drżgir smįsynd sem fer ekki eftir forskrift sišalögmįlsins ķ minna alvarlegri mįlum eša aš hann óhlżšnast sišalögmįlinu ķ alvarlegu mįli en įn fullrar vitneskju um žaš eša įn fulls vilja.

1863. Smįsyndin veikir kęrleikann; hśn lętur ķ ljós óešlilega įstrķšu fyrir sköpušum hlutum; hśn torveldar sįlinni aš žroskast meš iškun dyggšanna og įstundun góšra siša; hśn veršskuldar stundlega refsingu. Smįsyndir sem drżgšar eru viljandi og ekki er išrast, leiša okkur smįm saman til aš drżgja daušasynd. Smįsynd brżtur hins vegar ekki sįttmįlann viš Guš. Meš nįš Gušs getur mašurinn bętt fyrir hana. "Smįsynd sviptir ekki syndarann hinni helgandi nįš, vinįttunni viš Guš, kęrleikanum, og žar meš eilķfri sęlu." [134] Mešan mašurinn er ķ holdinu fęr hann ekki umflśiš aš minnsta kosti smįar syndir. En ekki virša aš vettugi žessar syndir sem viš köllum "smįar": Teljir žś žęr meinlausar žegar žś vegur žęr, skaltu skjįlfa žegar žś telur žęr. Margir smįhlutir mynda stóran massa; margir dropar fylla fljótiš; mörg smįkorn mynda haug. Ķ hverju er von okkar žį fólgin? Umfram allt ķ jįtningunni. [135]

1864. "Žess vegna segi ég yšur: Hver synd og gušlöstun veršur mönnum fyrirgefin, en gušlast gegn Andanum veršur ekki fyrirgefiš." [136] Miskunn Gušs eru engin takmörk sett en hver sį sem neitar af įsettu rįši aš meštaka miskunn hans meš žvķ aš išrast, hafnar fyrirgefningu synda sinna og žvķ hjįlpręši sem Heilagur Andi veitir. [137] Aš herša hjarta sitt meš žessum hętti getur valdiš endanlegri forheršingu og eilķfri glötun.

V. ŚTBREIŠSLA SYNDARINNAR

1865. Synd skapar tilhneigingu til syndar; hśn fęšir af sér lesti meš endurtekningu į sömu athöfnunum. Žaš leišir til sišspillandi hneigša sem myrkva samviskuna og valda erfišleikum viš aš greina réttilega į milli góšs og ills. Žannig hefur syndin tilhneigingu til aš fjölga sér og eflast en hśn getur ekki eytt grundvelli sišferšilegrar dómgreindar.

1866. Flokka mį lestina eftir žeim dyggšum sem žeir strķša gegn eša tengja žį viš höfušsyndirnar sem reynsla kristinnar trśar hefur skilgreint og fylgir žar heilögum Jóhannesi Cassian og heilögum Gregorķusi mikla. Žęr eru kallašar höfušsyndir vegna žess aš žęr fęša af sér ašrar syndir, ašra lesti. [138] Žęr eru: Drambsemi, įgirnd, öfund, reiši, óskķrlķfi, óhóf og leti eša andleg leti (acedia).

1867. Trśfręšsluhefšin minnir einnig į aš til eru "himinhróplegar syndir". Žęr eru: blóš Abels, [139] synd Sódómubśa, [140] kvein undirokaša fólksins ķ Egyptalandi, [141] neyšarkvein śtlendingsins, ekkjunnar og munašarleysingjans, [142] og ranglęti gegn launamanninum. [143]

1868. Synd er persónuleg athöfn. Ennfremur veršum viš aš svara fyrir syndir er ašrir drżgja, žegar viš eigum ašild aš žeim:
- meš beinni og ótilneyddri žįtttöku ķ žeim;
- meš žvķ aš skipa fyrir um žęr, gefa rįš um žęr, dįsama eša leggja blessun okkar yfir žęr;
- meš žvķ aš afhjśpa žęr ekki eša hindra žegar okkur ber skylda til žess;
- meš žvķ aš vernda illgjöršamenn.

1869. Žannig gerir syndin mennina aš vitoršsmönnum hver annars og veldur žvķ aš fżsn, ofbeldi og óréttlęti rķkir mešal žeirra. Syndin żtir undir félagslegar ašstęšur og fyrirkomulag sem strķša gegn gušdómlegri gęsku. "Formgeršir syndar" bera svip og afleišingar persónulegra synda. Žęr fį fórnarlömb sķn til aš gera illt žegar žau fį tękifęri til. Ķ žeim skilningi eru žęr "félagsleg synd". [144]

Ķ STUTTU MĮLI

1870. "Guš hefur gefiš alla óhlżšninni į vald, til žess aš hann geti miskunnaš öllum" (Rm 11:32).

1871. Synd er tjįning, gjörš eša löngun sem strķšir gegn hinu eilķfa lögmįli (Hl. Įgśstķnus, Faust 22: PL 42, 418). Hśn er misgjörš gegn Guši. Hśn rķs upp gegn Guši ķ óhlżšni, andstętt viš hlżšni Krists.

1872. Synd er athöfn sem strķšir gegn skynseminni. Hśn sęrir ešli mannsins og skašar samstöšu mešal mannanna.

1873. Rótin aš öllum syndum er ķ hjarta mannsins. Tegund og alvarleiki synda įkvaršast einkum af višföngum žeirra.

1874. Aš velja vķsvitandi - žaš er, aš hafa bęši vitund um žaš og vilja - eitthvaš sem strķšir meš alvarlegum hętti gegn gušdómlegu lögmįli og endanlegu takmarki mannsins, er aš drżgja daušasynd. Hśn tortķmir ķ okkur kęrleikanum en įn hans veršur eilķf sęla ekki möguleg. Hśn fęrir eilķfan dauša sé hennar ekki išrast.

1875. Smįsyndin veldur sišferšilegri röskun sem kęrleikurinn bętir žvķ hann er įfram ķ okkur.

1876. Endurteknar syndir - jafnvel smįsyndir - fęša af sér lesti. Mešal žeirra eru höfušsyndirnar.

Nęsti kafli

Óopinber śtgįfa © Reynir K. Gušmundsson žżddi

  1. Lk 15:11-32.
  2. GS 22.
  3. Kól 1:15; sbr. 2Kor 4:4.
  4. Sbr. GS 22.
  5. GS 14 § 2.
  6. GS 24 § 3.
  7. GS 15 § 2.
  8. GS 17.
  9. GS 16.
  10. GS 13 § 1.
  11. GS 13 § 2.
  12. Mt 5:3-12.
  13. Hl. Įgśstķnus, De moribus eccl. 1, 3, 4: PL 32, 1312.
  14. Hl. Įgśstķnus, Conf. 10, 20: PL 32, 791.
  15. Hl. Tómas frį Akvķnó, Expos. in symb. apost. I.
  16. Sbr. Mt 4:17.
  17. Mt 5:8; sbr. 1Jh 2; 1Kor 13:12.
  18. Mt 25:21-23.
  19. Sbr. Heb 4:7-11.
  20. Hl. Įgśstķnus, De civ. Dei 22, 30, 5: PL 41, 804.
  21. 2Pt 1:4; sbr. Jh 17:3.
  22. Sbr. Rm 8:18.
  23. Hl. Ķreneus, Adv. haeres 4, 20, 5: PG 7/1, 1034-1035.
  24. John Henry Newman kardķnįli, "Saintliness the Standard of Christian Principle," ķ Discourses to Mixed Congregations (London: Longmans, Green and Co., 1906) V, 89-90.
  25. Sbr. dęmisöguna um sįšmanninn: Mt 13:3-23.
  26. GS 17; Sr 15:14.
  27. Hl. Ķreneus, Adv. haeres. 4, 4, 3: PG 7/1, 983.
  28. Sbr. Rm 6:17.
  29. 1M 3:13.
  30. Sbr. 1M 4:10.
  31. Sbr. 2S 12:7-15.
  32. Sbr. DH 2 § 7.
  33. CDF, tilsögn Libertatis conscientia 13.
  34. Gl 5:1.
  35. Sbr. Jh 8:32.
  36. 2Kor 3:17.
  37. Rm 8:21.
  38. Rómverska messubókin, 32. sunnudagur, safnbęn: Omnipotens et misericors Deus, universa nobis adversantia propitiatus exclude, ut, mente et corpore pariter expediti, quę tua sunt liberis mentibus exsequamur.
  39. Sbr. Mt 6:2-4.
  40. Sbr. Mk 7:21.
  41. Hl. Tómas frį Akvķnó, STh I-II, 26, 4, corp. art.
  42. Sbr. hl. Įgśstķnus, De Trin., 8, 3, 4: PL 42, 949-950.
  43. Hl. Įgśstķnus, De civ. Dei 14, 7, 2: PL 41, 410.
  44. Hl. Tómas frį Akvķnó, STh I-II, 24, 1 corp. art.
  45. Sbr. hl. Tómas frį Akvķnó. STh I-II, 24, 3.
  46. Sl 84:3.
  47. GS 16.
  48. Sbr. Rm 2:14-16.
  49. Sbr. Rm 1:32.
  50. John Henry Newman kardķnįli, "Letter to the Duke of Norfolk," V, ķ Certain Difficulties felt by Anglicans in Catholic Teaching II (London: Longmans Green, 1885), 248.
  51. Hl Įgśstķnus, In ep Jo. 8, 9: PL 35, 2041.
  52. 1Jh 3:19-20.
  53. DH 3 § 2.
  54. Sbr. Sl 119:105.
  55. Sbr. DH 14.
  56. Mt 7:12; sbr. Lk 6:31; Tb 4:15.
  57. 1Kor 8:12.
  58. Rm 14:21.
  59. GS 16.
  60. 1Tm 1:5; sbr. 3:9; 2Tm 1:3; 1Pt 3:21; P 24:16.
  61. GS 16.
  62. Fl 4:8.
  63. Hl. Gregorķus frį Nyssa, De beatitudinibus, 1:PG 44, 1200D.
  64. SS 8:7.
  65. Ok 14:15.
  66. 1Pt 4:7.
  67. Hl. Tómas frį Akvķnó, STh II-II, 47, 2.
  68. 3M 19:15.
  69. Kól 4:1.
  70. Sl 118:14.
  71. Jh 16:33.
  72. Sr 5:2; sbr. 37:27-31.
  73. Sr 18:30.
  74. Tt 2:12.
  75. Hl. Įgśstķnus, De moribus eccl. 1, 25, 46: PL:32, 1330-1331.
  76. Sbr. 2Pt 1:4.
  77. Sbr. 1Kor 13:13.
  78. DV 5.
  79. Rm 1:17; Gl 5:6.
  80. Sbr. kirkjužingiš ķ Trent (1547): DS 1545.
  81. Jk 2:26.
  82. LG 42; sbr. DH 14.
  83. Mt 10:32-33.
  84. Heb 10:23.
  85. Tt 3:6-7.
  86. Sbr. 1M 17:4-8; 22:1-18.
  87. Rm 4:18
  88. Rm 5:5.
  89. Heb 6:19-20.
  90. 1Ž 5:8.
  91. Rm 12:12.
  92. Sbr. Rm 8:28-30; Mt 7:21.
  93. Mt 10:22; sbr. kirkjužingiš ķ Trent: DS 1541.
  94. 1Tm 2:4.
  95. Hl. Teresa frį Avila, Excl. 15:3.
  96. Sbr. Jh 13:34.
  97. Jh 13:1.
  98. Jh 15:9, 12.
  99. Jh 15:9-10; sbr. Mt 22:40; Rm 13:8-10.
  100. Rm 5:10.
  101. Sbr. Mt 5:44; Lk 10:27-37; Mk 9:37; Mt 25:40, 45.
  102. 1Kor 13:4-7.
  103. 1Kor 13:1-4.
  104. 1Kor 13:13.
  105. Kól 3:14.
  106. Sbr. 1Jh 4:19.
  107. Hl. Basilķus, Reg. fus. tract., prol. 3: PG 31, 896 B.
  108. Hl. Įgśstķnus, In ep. Jo. 10, 4: PL 35, 2057.
  109. Sbr. Jes 11:1-2.
  110. Sl 143:10.
  111. Rm 8:14, 17.
  112. Gl 5:22-23 (Vulgata).
  113. Sbr. Lk 15.
  114. Mt 1:21.
  115. Mt 26:28.
  116. Hl. Įgśstķnus, Sermo 169, 11, 13:PL 38, 923.
  117. 1Jh 1:8-9.
  118. Rm 5:20.
  119. Rm 5:21.
  120. Jóhannes Pįll II, DeV 31 § 2.
  121. Hl. Įgśstķnus, Contra Faustum 22: PL 42, 418; hl. Tómas frį Akvķnó, STh I-II, 71, 6.
  122. Sl 51:6.
  123. 1M 3:5.
  124. Hl. Įgśstķnus, De civ. Dei 14, 28: PL 41, 436.
  125. Sbr. Fl 2:6-9.
  126. Sbr. Jh 14:30.
  127. Gl 5:19-21; sbr. Rm 1:28-32; 1Kor 6:9-10; Ef 5:3-5; Kól 3:5-8; 1Tm 1:9-10; 2Tm 3:2-5.
  128. Mt 15:19-20.
  129. Sbr. 1Jh 5:16-17.
  130. Hl. Tómas frį Akvķnó, STh I-II, 88, 2, corp. art.
  131. Jóhannes Pįll II, RP 17 §12.
  132. Mk 10:19.
  133. Sbr. Mk 3:5-6; Lk 16:19-31.
  134. RP 17 § 9.
  135. Hl. Įgśstķnus, In ep. Jo. 1, 6: PL 35, 1982.
  136. Mt 12:31; sbr. Mk 3:29; Lk 12:10.
  137. Sbr. Jóhannes Pįll II, DeV 46.
  138. Sbr. hl. Gregorķus mikli, Moralia in Job, 31, 45: PL 76, 621A.
  139. Sbr. 1M 4:10.
  140. Sbr. 1M 18:20; 19:13.
  141. Sbr. 2M 3:7-10.
  142. Sbr. 2M 22:21-22.
  143. Sbr. 5M 24:14-15; Jk 5:4.
  144. Jóhannes Pįll II, RP 16.