Maríukirkja

Maríukirkja Forsíða English Póstlisti Tengingar Stjarna Hafsins Messutímar Prédikanir Myndir Fyrir börn Faðir Róbert Bradshaw Séra Lambert Kaþólsk trú Ritningarlestrar Guðleg miskunn Brautryðjendur Medjugorje Rósakransbænin Móðir hins eilífa hjálpræðis Verndardýrlingur Íslands Móðir Teresa Dýrlingur dagsins Almennar bænir Heilræði Trúfræðslurit Kirkjunnar Humanae Vitae Evangelium Vitae Dominus Iesus Fróðleikur Jóhannes Páll II Lífsvernd

Trúfræðslurit - valmynd

Trúfræðslurit Kaþólsku Kirkjunnar

 

ANNAR HLUTI: LEYNDARDÓMAR KRISTNINNAR HAFÐIR UM HÖND

ANNAR ÞÁTTUR - HIN SJÖ SAKRAMENTI KIRKJUNNAR

ÞRIÐJI KAFLI: SAKRAMENTIN TIL ÞJÓNUSTU VIÐ SAMFÉLAGIÐ

1533. (1212) Skírnin, fermingin og evkaristían eru sakramenti kristinnar innvígslu. Þau leggja grunninn að sameiginlegri köllun allra kristinna lærisveina sem er köllun til heilagleika og til þess erindis að boða heiminum fagnaðarerindið. Þau miðla þeim náðargjöfum sem eru nauðsynlegar til að lifa samkvæmt Andanum í þessu lífi pílagrímsins á leið til hins himneska föðurlands.

1534. Tvö önnur sakramenti, helgar vígslur og hjónaband, hafa sáluhjálp annarra að augnamiði. Stuðli þau jafnframt að persónulegri sáluhjálp gerist það fyrir þjónustu við aðra. Þau miðla sérstöku erindi í kirkjunni og þjóna til að byggja upp lýð Guðs.

1535. (784) Þeir sem þegar eru vígðir með skírninni og fermingunni [1] til almenns prestdóms allra trúðara geta þegið fyrir þessi sakramenti tilteknar vígslur. Þeir sem þiggja sakramentið helgar vígslur eru vígðir í Kristi “til þess að næra kirkjuna með orði Guðs og náð.” [2] “Að því er snertir kristin hjón eru þau styrkt og, ef svo má segja, vígð með sérstöku sakramenti til skyldna sinna og tignar.” [3]

6. GREIN - SAKRAMENTIÐ HELGAR VÍGSLUR

1536. (860) Það er með sakramentinu helgar vígslur að erindinu sem Kristur fól postulunum er haldið áfram í kirkjunni allt til loka tímanna. Þannig er það sakramenti postullegrar þjónustu er felur í sér þrjár gráður: það sem heyrir til biskupi, presti og djákna. (Um erindi postullegrar þjónustu sem Kristur stofnsetti, sjá að ofan nr. 874 o.áfr. Hér verður einungis fjallað um þær sakramentislegu leiðir sem þessi þjónusta gengur mann af manni).

I. HVERS VEGNA KALLAST ÞETTA SAKRAMENTI VÍGSLUR (ORDO)?

1537. (922-923, 1631) Í rómversku fornöldinni stóð orðið ordo fyrir fastmótaðar stoðir samfélagsins, einkum stjórnunarlegar. Ordinatio þýðir innlimun í ordo. Kirkjan hefur fastmótaðar stoðir sem erfikenningin, ekki án skírskotunar til Heilagrar Ritningar, [4] hefur frá fornu fari kallað taxeis (á grísku) eða ordines. Og þannig er í helgisiðunum talað um ordo episcoporum, ordo presbyterorum, ordo diaconorum. Aðrir hópar eru einnig kallaðir ordo: trúnemar, meyjar, hjón, ekkjur….

1538. (875, 699) Innlimun í eina af þessum stoðum kirkjunnar átti sér stað með helgihaldi sem nefndist ordinatio, trúarlegri og helgisiðalegri athöfn sem var helgun, blessun eða sakramenti. Í dag er orðið ordinatio eða vígslugerð notað eingöngu yfir hina sakramentislegu athöfn sem innlimar viðkomandi mann í þá vígslu (ordo) sem er biskups-, prests- eða djáknavígsla og er meira en eintóm útvalning, útnefning, skipun eða innsetning af hálfu samfélagsins því að hún veitir gjöf Heilags Anda sem leyfir iðkun á “helgu valdi” (sacra potestas) [5] sem einungis getur komið frá Kristi sjálfum fyrir tilstilli kirkju hans. Vígslugerðin nefnist einnig consecratio því að hún er útvalning og innsetning af Kristi sjálfum sem hann gerir í þágu kirkju sinnar. Handayfirlagning biskupsins ásamt vígslubæninni myndar hið sýnilega tákn vígslugerðarinnar.

II. SAKRAMENTIÐ HELGAR VÍGSLUR Í RÁÐDEILD HJÁLPRÆÐISINS

Prestdómurinn í gamla sáttmálanum

1539. Hinn útvaldi lýður var settur af Guði sem “prestaríki og heilagur lýður”. [6] En af lýð Ísraels valdi Guð eina af tólf ættkvíslum hans, ættkvísl Leví, og setti hana til að fara með guðsþjónustuna; Guð er sjálfur arfur hennar. [7] Sérstök athöfn helgaði upphafið að prestdóminum í gamla sáttmálanum. Presturinn “er settur fyrir menn til þjónustu frammi fyrir Guði til þess að bera fram gjafir ogfórnir fyrir syndir”. [8]

1540. (2099) Enda þótt þessi prestdómur hafi verið stofnsettur til að boða Orð Guðs og endurreisa samfélagið við Guð með fórnum og bæn [9] var honum eigi að síður ekki kleift að koma hjálpræðinu til leiðar. Hann varð stöðugt að endurtaka fórnir sínar og gat ekki öðlast þá endanlega helgun sem einungis fórn Krists mundi fullna. [10]

1541. Helgisiðir kirkjunnar sjá hins vegar í prestdómi Arons og þjónustu Levítanna, líkt og með stofnsetningu öldunganna sjötíu, [11] fyrirboða um vígða þjónustu hins nýja sáttmála. Því er það að í hinni latnesku helgiathöfn biður kirkjan í vígsluforgildinu við vígslu biskupa: Guð og Faðir Drottins vors Jesú Krists.… Fyrir orð náðar þinnar gafst þú kirkju þinni fyrirmæli, frá öndverðu útvaldir þú afkomendur Abrahams til að vera heilög þjóð þín, þú settir höfðingja og presta og lést aldrei helgistað þinn vera án þjónustu.… [12]

1542. Við vígslu presta biður kirkjan: Drottinn, heilagi Faðir.… Þegar á tíð hins fyrri sáttmála útheimtu embættin með heilaga leyndardóma að þú veldir til framgangs samfélaginu og ætlunarverki þess menn til að vera næstir Móse og Aron að stétt og virðingu, en þessa tvo gerðir þú að leiðtogum til að stjórna lýðnum og helga hann. Á eyðimerkurgöngu þeirra útbreiddir þú anda Móse gegnum forsjá sjötíu hyggindamanna sem voru honum til stuðnings við að stjórna lýðnum. Þú gæddir syni Arons allsnægtum föður þeirra. [13]

1543. Í vígslubæninni við vígslu djákna játar kirkjan: Almáttugi Guð… Kirkjunni,…í því skyni að musterið nýja eflist og dafni, setur þú þrískiptan þjónustulýð við helgar fórnir til vegsemdar nafni þínu, eins og þú í upphafi valdir syni Leví til þjónustu í hinni fyrri tjaldbúð. [14]

Hinn eini prestdómur Krists

1544. (874) Allt það sem prestdómur gamla sáttmálans boðaði uppfyllist í Kristi Jesú sem er eini “meðalgangarinn milli Guðs og manna”. [15] Í kristinni hefð er litið á Melkísedek, “prest Hins Hæsta Guðs”, sem fyrirboða um prestdóm Krists, hinn einstaka “æðsta prest að hætti Melkísedeks” [16] sem er “heilagur, sviklaus og óflekkaður” [17] “því að með einni fórn hefur hann um aldur fullkomnað þá er helgaðir verða”, [18] það er að segja, með sinni einstöku krossfórn.

1545. (1367, 662) Endurlausnarfórn Krists er einstök, framkvæmd í eitt skipti fyrir öll; eigi að síður er hún gerð nærverandi í evkaristíufórn kirkjunnar. Það sama á við um hinn eina prestdóm Krists; hann er gerður nærverandi með hinum þjónandi prestdómi án þess að það rýri hinn einstaka prestdóm Krists: “Einungis Kristur er hinn sanni prestur, hinir eru einungis þjónar hans.” [19]

Tvenns konar hlutdeild í prestdómi Krists

1546. (1268) Kristur, æðsti prestur og eini meðalgangarinn, hefur gert kirkjuna “að konungsríki og prestum, Guði sínum og Föður til handa.” [20] Allt samfélag trúaðra er í sjálfu sér prestasamfélag. Hinir trúuðu iðka prestdóm sinn sem þeir fá í skírninni með þátttöku sinni, hver samkvæmt köllun sinni, í erindi Krists sem prestur, spámaður og konungur. Það er fyrir sakramenti skírnarinnar og fermingarinnar að hinir trúuðu eru “vígðir til… helgrar prestþjónustu”. [21]

1547. (1142, 1120) Prestdómur sem felst í þjónustu og helgivaldi biskupa og presta og almennur prestdómur allra hinna trúuðu “taka á sinn hátt þátt í hinum eina prestdómi sem er Krists”. Þeir eru “skyldir þó að eðlismunur sé á en eigi aðeins stigsmunur”. [22] Í hverju felst hann? Meðan almennur prestdómur hinna trúuðu er iðkaður með því að leiða í ljós skírnarnáðina - líf trúar, vonar og kærleika, líf samkvæmt Andanum - er hinn þjónandi prestdómur til þjónustu við hinn almenna prestdóm. Hann beinist að því að leiða í ljós skírnarnáð allra kristinna manna. Hinn þjónandi prestdómur er leið sem Kristur hefur til að byggja stöðugt upp kirkju sína og leiða hana. Þetta er ástæða þess að hann fær sinn farveg í sínu eigin sakramenti, sakramentinu helgar vígslur.

Í persónu Krists, höfuðsins…

1548. (875, 792) Í embættisþjónustu hins vígða þjóns er Kristur sjálfur nærverandi í kirkjunni sem höfuð líkama síns, hirðir hjarðar sinnar, æðsti prestur endurlausnarfórnarinnar, og sannleikskennandi. Þetta er það sem kirkjan á við þegarhún segir að presturinn, fyrir kraft sakramentisins helgar vígslur, starfi in persona Christi Capitis:23 Hér er um að ræða sama prestinn, Krist Jesúm, því þjónn hans stendur fyrir helga persónu hans með sönnum hætti. Þar sem hann er gerður í sannleika líkan æðstaprestinum á grundvelli prestvígslunnar sem hann hefur meðtekið, hefur hann vald til að starfa í krafti og í eigin persónu Krists (virtute ac persona ipsius Christi). [24] Kristur er uppspretta alls prestdómsins: prestur gamla lögmálsins var mynd Krists og prestur nýja lögmálsins starfar í persónu Krists. [25]

1549. (1142) Fyrir hina vígðu þjónustu, sérstaklega hjá biskupum og prestum, er nærvera Krists sem höfuð kirkjunnar gerð sýnileg mitt í samfélagi trúaðra. [26] Eins og heilagur Ignatíus frá Antíokkíu segir svo fallega er biskupinn typos tou Patros: Hann er sem lifandi mynd af Guði Föðurnum. [27]

1550. (896, 1128, 1584) Þessi nærvera Krists í sálnahirðinum ber ekki að skilja sem svo að sá síðarnefndi sé verndaður gegn öllum mannlegum veikleika, drottnunargirni, villu, jafnvel synd. Kraftur Heilags Anda ábyrgist ekki með sama hætti allar athafnir hirðanna. Þótt þessi ábyrgð nái til sakramentanna þannig að jafnvel synd klerksins komi ekki í veg fyrir að náðin beri ávöxt, skilur hirðirinn eftir sig spor með öðrum athöfnum sínum sem vitna ekki alltaf um tryggð við fagnaðarerindið og getur þar af leiðandi skaðað hina postullegu frjósemi kirkjunnar.

1551. (876, 1538, 608) Prestdómurinn er hirðisþjónusta. “Embættið sem Drottinn hefur falið hirðum lýð síns er í strangasta skilningi þjónusta”. [28] Hann er í einu og öllu tengdur Kristi og mönnunum. Hann hvílir algjörlega á Kristi og einstökum prestdómi hans: prestdómurinn hefur verið stofnsettur til hags fyrir mennina og fyrir samneyti kirkjunnar. Sakramentið helgar vígslur miðlar “helgu valdi” sem er ekkert annað en Krists sjálfs. Iðkun slíks myndugleika hefur þannig að viðmiðun þá fyrirmynd sem er Kristur en af kærleika gerði hann sig minnstan og þjón allra. [29] “Drottinn sagði með skýrum hætti að umhyggja fyrir hjörð hans væri sönnun um kærleika til hans.” [30]

“Í nafni allrar kirkjunnar”

1552. Hinn þjónandi prestdómur hefur ekki einungis það hlutverk að standa Kristi í stað - höfði kirkjunnar - frammi fyrir samkundu trúaðra heldur einnig að verka í nafni allrar kirkjunnar þegar bæn hennar er færð Guði og umfram allt þegar evkaristíufórnin er framborin. [31]

1553. (795) “Í nafni allrar kirkjunnar” merkir ekki að prestarnir séu skipaðir fulltrúar samfélagsins. Bæn og fórnfæring kirkjunnar verða ekki skilin frá bæn og fórnfæringu Krists, höfuðs hennar; það er ætíð þannig að Kristur tilbiður í kirkju sinni og fyrir kirkju sína. Öll kirkjan, líkami hans, biður og fórnfærir sér “fyrir hann og með honum og í honum”, í einingu Heilags Anda, Guði Föðurnum. Allur líkaminn, caput et membra, biður og fórnfærir sjálfum sér og þess vegna eru þeir í líkamanum, sem eru sér í lagi þjónar hans, ekki einungis kallaðir þjónar Krists heldur einnig þjónar kirkjunnar. Það er vegna þess að hinn þjónandi prestdómur stendur fyrir Krist að hann getur staðið fyrir kirkjuna.

III. ÞRÍR ÞÆTTIR SAKRAMENTISINS HELGAR VÍGSLUR

1554. (1536, 1538) “Hin kirkjulega þjónusta, stofnsett af Guði, er innt af hendi í þremur gráðum og það gera þeir sem jafnvel frá fornu fari hafa verið nefndir biskupar, prestar og djáknar.” [32] Í kaþólskri kenningu, sem birtist í helgisiðunum, í kennsluvaldinu og stöðugri venju kirkjunnar, er það játað að hlutdeildin í hinum þjónandi prestdómi sé fólgin í tveimur gráðum: biskups- og prestsembætti. Djáknaembættið er þeim til aðstoðar og þjónustu. Af þessum sökum er orðið sacerdos notað nú á dögum yfir biskupa og presta en ekki djákna. Eigi að síður er það kaþólsk kenning að veiting allra þriggja gráða, þeim sem felast í prestlegri hlutdeild (biskups- og prestsembættinu) og þjónustu (djáknaembættinu) fari fram með sakramentislegri athöfn er nefnist “vígslugerð”, það er að segja, með sakramentinu helgar vígslur: Ekki er það síður mikilvægt að virðing ykkar fyrir djáknunum sé jafn mikil og fyrir Jesú Kristi og að það sé gert með sama hætti og þegar þið lítið á biskupinn sem ímynd Föðurins og prestana sem postulana er saman mynda ráð hans. Því hafi einhver kirkja ekki þessa skipan hefur hún ekki rétt til þess nafns. [33]

Biskupsvígslan - fullnusta á sakramentinu helgar vígslur

1555. (861) “Meðal þeirra embætta er voru innan kirkjunnar frá fyrstu tíð, eins og erfikenningin segir okkur, var biskupsembættið sem þeir höfðu á hendi er héldu fast við hina postullegu trú og afhentu eftirmönnum sínum hana sem postulleg fræ. Það er þannig… sem hin postullega kenning hefur verið opinberuð og varðveitt um heim allan, þ.e.a.s. fyrir starf þeirra sem postularnir skipuðu, og eftirmenn þeirra, allt til vorra daga”. [34]

1556. (862) “Til þess að geta ræktað þessi miklu skyldustörf voru postularnir styrktir sérstakri náðargjöf Heilags Anda fyrir atbeina Krists. Þessa andlegu náðargjöf gáfu þeir aftur aðstoðarmönnum sínum með handayfirlagningu og hefur henni þannig verið greiddur vegur áfram með biskupsvígslunni.” [35]

1557. Annað Vatíkanþingið “kennir að með biskupsvígslunni sé veitt fylling hins heilaga vígslusakramentis, sú fylling sem í helgisiðaframkvæmd og í ritum kirkjufeðranna er, án nokkurs efa, nefnd embætti æðstaprestsins, fullkomnun (summa) hins helga prestsembættis.” [36]

1558. (895, 1121) “Biskupsvígslan ásamt helgunarembættinu veitir einnig kenni- og stjórnvald.… Með handayfirlagningunni og vígsluorðum er Heilagur Andi veittur þeim og hið heilaga mark vígslunnar er þannig óafmáanlega letrað á sálina og einnig taka biskupar á þann helga hátt að sér starf Krists á sýnilegan hátt, starf sem fræðarar, hirðar og prestar, og starfa í persónu hans (in Eius persona agant)”. [37] “Með krafti Heilags Anda sem þeim er gefinn eru biskuparnir þannig grundvallaðir sem sannir og áreiðanlegir fræðarar, æðstu prestar og hirðar trúarinnar.” [38]

1559. (877, 882) “Maður gerist meðlimur félagshóps biskupanna fyrir hina sakramentislegu vígslu og helgisamneyti sitt við höfuð og limi félagshópsins.” [39] Einkenni og félagshóplegt eðli biskupsembættisins kemur meðal annars vel í ljós í þeirri ævafornu venju að kalla saman nokkra biskupa til að taka þátt í vígsluathöfn nýs biskups. [40] Á okkar dögum krefst lögmæt vígsla biskups sérstakra afskipta Rómarbiskups í krafti þess að hann er hin æðstu sýnilegu tengsl um samneyti hinna staðbundnu kirkna innan hinnar einu kirkju og ábyrgðarmaður frelsis þeirra.

1560. (833, 886) Sem staðgengill Krists hefur hver biskup hirðislega umsjón með tiltekinni kirkju sem honum hefur verið falið að gæta. En samtímis ber honum að sýna öllum kirkjum umhyggju sína í félagi við bræður sína á biskupsstóli: “Enda þótt hver biskup sé einungis lögmætur hirðir þess hluta hjarðarinnar sem honum er falið að annast, er hann, sem réttur eftirmaður postulanna að guðlegri skipan, ábyrgur ásamt hinum biskupunum fyrir postullegu erindi allrar kirkjunnar.” [41]

1561. (1369) Allt sem hér hefur verið sagt útskýrir hvers vegna evkaristían sem biskupinn hefur um hönd hefur afar sérstakt gildi sem tákn um kirkjuna samankomna kringum altarið undir forystu þess sem stendur í stað Krists, góða hirðisins og höfuðs kirkjunnar. [42]

Vígsla presta- samverkamanna biskupanna

1562. “Kristur, sem Faðirinn helgaði og sendi í heiminn, hefur, fyrir postula sína, gefið eftirmönnum þeirra, biskupunum, hlut í vígslu sinni og erindi. Og fyrir sitt leyti hafa biskuparnir falið ýmsum meðlimum kirkjunnar þjónustuembætti sitt og gert það í ýmsum þrepum.” [43] “Starfrækslu embættisþjónustu biskupanna var með takmörkuðum hætti miðlað til prestanna til að skipa þá í prestastétt og vera samstarfsmenn biskupastéttarinnar við að uppfylla hið postullega erindi sem Kristur fól henni.” [44]

1563. (1121) “Þar sem prestsembættið tengist biskupastéttinni hefur það hlut í myndugleikanum sem Kristur sjálfur byggir líkama sinn með, helgar hann og leiðir. Þess vegna hefur prestastéttin sitt eigið sérstaka sakramenti sem prestum er veitt enda þótt innvígslusakramentin séu forsenda þess. Með því sakramenti eru prestarnir smurðir smurningu Heilags Anda sem merkir þá sérstöku auðkenni er samlagar þá prestinum Kristi með þeim hætti a ð þeir geta verkað í persónu Krists, höfuðsins.” [45]

1564. (611) “Enda þótt prestarnir séu ekki upphafnir til embættis æðsta prests, og þrátt fyrir þá staðreynd að þeir eru háðir biskupunum til að geta iðkað myndugleika sinn, skipa þeir sér eigi að síður í flokk með biskupunum vegna prestlegrar tignar sinnar. Í krafti sakramentisins helgar vígslur eru þeir vígðir til að vera sannir prestar Nýja testamentisins eftir mynd Krists, hins æðsta og eilífa prests, sem boði fagnaðarerindið, eru hirðar hinna trúuðu og haldi guðsþjónustur.” [46]

1565. (849) “Fyrir sakramentið helgar vígslur eiga prestar hlut í erindinu sem Kristur fól postulunum og skyldi ná til alls heimsins. Hin andlega gjöf sem þeir hafa meðtekið með vígslunni er ekki undirbúningur undir takmarkað og stutt erindi “heldur til frelsiserindis sem spannar allar jörðina “allt til endimarka jarðarinnar,”” [47] þeir “verða reiðubúnir í andanum að prédika fagnaðarerindið alls staðar.” [48]

1566. (1369, 611) “Það er við að rækja evkaristíuna eða í evkaristískri samkundu hinna trúuðu (synaxis) að prestarnir iðka heilagt embætti sitt til fulls. Þar verka þeir í persónu Krists og boða leyndardóm hans, þeir sameina fórnargjafir hinna trúuðu fórn Krists, höfuðs þeirra, og í messufórninni, þar til Drottinn kemur, gera þeir hina einstöku fórn Nýja testamentisins nærverandi og virka á ný, fórn Krists þar sem hann framber sjálfan sig Föðurnum í eitt skipti fyrir öll sem flekklaust fórnarlamb.” [49] Öll prestþjónusta þeirra dregur styrk sinn af þessari einstæðu fórn. [50]

1567. (1462, 2179) “Prestarnir, hóglátir samstarfsmenn félagshóps biskupanna og stoð þeirra og verkfæri, kallaðir til að þjóna lýð Guðs, mynda ásamt með biskupi sínum einstakan prestahóp (presbyterium) sem hefur á hendi ýmsar aðgreindar skyldur. Í staðbundnum söfnuðum koma þeir með vissum hætti fram fyrir hönd biskupsins sem þeir tengjast í trausti og örlæti. Að hluta til hvílir vitjun hans og skyldur á þeim í daglegri sálgæslu þeirra.” [51] Prestarnir ástunda einungis hirðisþjónustu sína háðir biskupinum og í samfélagi við hann. Loforðið um hlýðni, sem þeir gefa biskupinum á því andartaki að vígslan fer fram, og friðarkveðjan frá honum við lok helgisiða vígslunnar, merkja að biskupinn lítur á þá sem samstarfsmenn, syni, bræður og vini og á móti þiggur hann frá þeim kærleika og hlýðni.

1568. (1537) “Með vígslusakramentinu, sem innlimar þá í prestastéttina, eru prestarnir bundnir hver öðrum nánum böndum sakramentislegs bræðralags. Þeir mynda hins vegar með sérstökum hætti í biskupsdæmi sínu einn prestahóp sem biskupinn leiðir.” [52] Í helgisiðunum er eining prestahópsins látin í ljós með þeirri venju að handayfirlagning prestanna kemur á eftir biskupinum í vígsluathöfninni.

Vígsla djákna - “til þjónustu”

1569. “Neðar í stiganum eru djáknarnir sem fá handayfirlagningu “ekki til prestskapar heldur til þjónustu.”” [53] Við vígslu til embættis djákna leggur einungis biskupinn hendur yfir höfuð vígsluþegans en með því er vísað til hinna sérstöku tengsla djáknans við biskupinn í “díakoníu” hans. [54]

1570. (1121) Djáknarnir eiga hlut í erindi og náð Krists með sérstökum hætti. [55] Sakramentið helgar vígslur markar þá óafmáanlegu auðkenni (“character”) og gerir þá líka Kristi sem gerði sjálfan sig að “djákna” eða þjóni allra. [56] Verkefni djáknans eru meðal annars þau að aðstoða biskupinn og prestana við að hafa um hönd hina helgu leyndardóma, umfram allt evkaristíuna, aðstoða við útdeilingu í heilagri samneytingu, vera við hjónavígslur og blessa brúðhjónin, boða guðspjallið og prédika, þjóna við útfarir auk þess að helga sig ýmsum þjónustustörfum er snerta náungakærleikann. [57]

1571. (1579) Latneska kirkjan endurreisti eftir annað Vatíkanþingið djáknaembættið “til eiginlegrar og varanlegrar gráðu innan helgivaldsins”, [58] nokkuð sem Austurkirkjurnar hafa ávallt varðveitt. Þetta fasta djáknaembætti, sem veita má kvæntum karlmönnum, er erindi kirkjunnar mikil blessun. Það er vissulega gagnlegt og gott að þeir sem inna af hendi sanna djáknaþjónustu í kirkjunni, hvort sem hún er á helgisiðalegum eða hirðislegum vettvangi, eða sé hún samfélags- eða kærleiksstarf, verði “styrktir með yfirlagningu handa sem mann fram af manni má rekja til postulanna. Þannig verða þeir enn frekar bundnir altarinu og fyrir hina sakramentislegu náð djáknaembættisins mun hirðisþjónusta þeirra verða enn frjósamari.” [59]

IV. HELGIHALD ÞESSA SAKRAMENTIS

1572. Með hliðsjón af því hversu mikilvæg vígsla biskups, prests eða djákna er fyrir líf staðbundinnar kirkju gerir helgihald hennar ráð fyrir því að eins margir trúaðir og mögulegt er sæki það. Æskilegt er að helgihaldið fari fram í dómkirkjunni á sunnudegi og í þeirri hátíðlegu mynd sem hæfir því. Allar þrjár vígslur, biskups-, prests- og djáknavígsla, fara fram með líkum hætti. Þær fara réttilega fram innan altarisþjónustu messunnar.

1573. (699, 1585) Hjá öllum þremur gráðum er grunnathöfn sakramentisins helgar vígslur fólgin í því að biskupinn leggur hendur yfir höfuð vígsluþegans og flytur sérstaka vígslubæn þar sem hann biður Guð um úthellingu Heilags Anda og sérstakar gjafir hans til handa vígsluþeganum með tilliti til þeirra hirðisstarfa sem hann er vígður til. [60]

1574. (1294, 796) Líkt og með öll sakramentin er helgiathöfnum bætt við helgihaldið. Þessar helgiathafnir eru mjög breytilegar eftir því hvaða hefðir helgisiðanna eiga í hlut en þær eiga það sameiginlegt að tjá hinar mörgu hliðar náðar sakramentisins. Þannig er byrjunarathöfnin í latnesku kirkjunni - kynning og útvalning á vígsluþeganum, tilsögn biskupsins, athugun á umsækjandanum, litanía til heilagra - til votts um að valið á umsækjandanum sé í samræmi við venju kirkjunnar. Hún er undirbúningur að hinni hátíðlegu vígslugerð en á eftir henni fylgja nokkrar helgiathafnir sem láta á táknrænan hátt í ljós og fullgera leyndardóminn sem átt hefur sér stað: hjá biskupi og presti er það smurning með heilagri krismu, tákni um sérstaka smurningu Heilags Anda sem gerir hirðisþjónustu þeirra ávaxtaríka; þeim er færðar í hendur guðspjallabók, biskupi er gefinn hringur, mítur og biskupsstafur sem tákn um postullegt erindi hans að boða Orð Guðs, um tryggð hans við kirkjuna, brúði Krists, og um starf hans sem hirðir hjarðar Drottins; prestinum er gefinn patína og kaleikur - “fórnargjöf heilags lýðs” sem hann er kallaður til að bera fram fyrir Guð; guðspjallabók er sett í hendur djáknanum en hann hefur þá verið kvaddur til þess embættis að boða fagnaðarerindi Krists.

V. HVER GETUR VEITT ÞETTA SAKRAMENTI?

1575. (857) Kristur valdi sjálfur postulana og gaf þeim hlut í erindi sínu og myndugleika. Reistur til hægri handar Föðurins yfirgefur hann ekki hjörð sína heldur varðveitir hana fyrir atbeina postulanna og leiðir hana fyrir tilstilli þeirra sömu hirða og halda í dag áfram starfi hans. [61] Þannig er það Kristur sem gefur að sumir eru postular, aðrir hirðar. Hann heldur áfram að starfa fyrir biskupana. [62]

1576. Þar sem að sakramentið helgar vígslur er sakramenti postullegrar þjónustu, tilheyrir það biskupunum, sem eftirmönnum postulana, að láta “náðargjöf Andans” ganga áfram, [63] hið “postullega fræ”. [64] Þeir biskupar sem hafa gilda vígslu, það er að segja, þeir sem hafa hina postullegu vígsluröð, geta með lögmætum hætti veitt allar þrjár gráður sakramentisins helgar vígslur. [65]

VI. HVER GETUR MEÐTEKIÐ ÞETTA SAKRAMENTI?

1577. (551, 861, 862) “Einungis skírður karlmaður (vir) meðtekur helga vígslu með gildum hætti.” [66] Drottinn Jesús valdi karlmenn (viri) til að mynda félagshóp postulanna tólf og postularnir gerðu slíkt hið sama þegar þeir völdu sér samstarfsmenn til að taka við af þeim í hirðisstarfinu. [67] Í félagshópi biskupanna, sem prestarnir eru í einingu við með prestdóminum, er félagshópur hinna tólf ætíð nærverandi og virkur þar til Kristur kemur aftur. Kirkjan telur sig bundna af þessu vali Drottins. Af þeim sökum er vígsla kvenna ekki möguleg. [68]

1578. (2121) Enginn hefur rétt á að meðtaka sakramentið helgar vígslur. Enginn getur tekið sér sjálfur þetta starf; hann er kallaður til þess af Guði. [69] Hver sá sem telur sig merkja að Guð kalli hann til vígðrar þjónustu verður að gefa sig fram í auðmýkt við yfirstjórn kirkjunnar sem hefur þá ábyrgð og þann rétt að kalla menn til að meðtaka vígslur. Líkt og með hverja náð er einungis hægt að taka við þessu sakramenti sem óverðugri gjöf.

1579. (1618, 2233) Að frátöldum föstum djáknum er venjan sú að velja alla vígða helgiþjónar latnesku kirkjunnar meðal trúaðra karlmanna sem lifa við einlífi og hafa þann ásetning að vera áfram einlífir “vegna himnaríkis”. [70] Þeir eru kallaðir til að helga sig Drottni með óskiptu hjarta og því sem “Drottni þóknast”, [71] og gefa sig Guði og mönnum að öllu leyti. Einlífi er tákn um þetta nýja líf sem þjónn kirkjunnar er vígður til að þjóna; sé því tekið með glöðu hjarta boðar það með ljósum hætti ríki Guðs. [72]

1580. Öldum saman hefur önnur venja verið við líði í Austurkirkjunni: þó að biskupar séu eingöngu valdir meðal einlífismanna má vígja kvænta menn sem djákna og presta. Þetta hefur lengi verið talin lögmæt framkvæmd og stunda þessir prestar árangursríkt þjónustustarf í söfnuðum sínum. [73] En einlífi presta er í miklum metum í Austurkirkjunum og hafa margir prestar valið það af frjálsum vilja sökum Guðs ríkis. Í austri sem í vestri má sá karlmaður ekki lengur kvænast sem þegið hefur sakramentið helgar vígslur.

VIII. ÁHRIF SAKRAMENTISINS HELGAR VÍGSLUR

Hið óafmáanlega auðkenni

1581. (1548) Þetta sakramenti samlagar vígsluþegann Kristi með sérstakri náð Heilags Anda til að hann megi þjóna sem verkfæri Krists, kirkju hans til handa. Með vígslunni er honum gert kleift að verka í nafni Krists, höfuðs kirkjunnar, í þreföldu embætti hans sem prestur, spámaður og konungur.

1582. (1121) Þessi hlutdeild í embætti Krists er veitt í eitt skipti fyrir öll eins og í skírninni og fermingunni. Líkt og þessi tvö sakramenti veitir sakramentið helgar vígslur óafmáanlegt andlegt auðkenni sem hvorki er endurtekið né veitt til bráðabirgða. [74]

1583. Ef um er að ræða alvarlegt tilfelli má leysa mann sem hefur gilda vígslu undan þeim skyldum og störfum sem tengjast vígslunni eða banna honum að stunda þau. Hann getur hins vegar ekki orðið leikmaður á ný í strangasta skilningi [75] vegna þess að auðkennið sem vígslan veitir honum varir að eilífu. Köllunin og erindið sem hann meðtekur á vígsludeginum marka hann varanlega.

1584. (1128, 1550) Úr því að það er Kristur sem verkar að endingu til hjálpræðis fyrir hinn vígða embættisþjón, veldur skortur á sóma hjá þeim síðarnefnda ekki því að Kristur hættir að verka. [76] Heilagur Ágústínus hefur uppi sterk orð í þessu sambandi: Hvað viðvíkur hinum drambláta helgiþjóni skal setja hann á stall með djöflinum. En með því er gjöf Krists ekki vanhelguð: það sem flæðir í gegnum hann heldur áfram hreinleika sínum og það sem líður í gegnum hann er eftir sem áður tært og fellur í hinn góða jarðveg.… Hinum andlega krafti sakramentisins má líkja við ljósið: Þeir sem eiga að upplýsast meðtaka það í skýrleika þess og liggi leið þess í gegnum saurugan mann óhreinkast það ekki af honum. [77]

Náð Heilags Anda

1585. Í þessu sakramenti er náð Heilags Anda samlögun að Kristi, prestinum, kennaranum og sálnahirðinum, en vígsluþeginn er gerður að hirði hans.

1586. (2448, 1558) Hjá biskupinum snýst þetta fyrst og fremst um náðargjöf styrkleikans (“Anda almættis”: Vígslubæn við biskupsvígslu í latnesku helgiathöfninni): [78] náðina til að leiða og vernda kirkju sína af styrk og skynsemi sem faðir og sálnahirðir, hafa til þess óeigingjarnan kærleika gagnvart öllum og sýna þeim fátæku, sjúku og þurfandi forgang í kærleikanum. Þessi náð knýr hann til að boða öllum fagnaðarerindið, vera fyrirmynd hjarðarinnar, fara fyrir henni á leið helgunnar og setja sig í evkaristíunni að jöfnu við Krist, prestinn og fórnarlambið, án þess að óttast það að leggja líf sitt í sölurnar fyrir sauði sína: Faðir, þú þekkir hjörtu allra manna. Þú hefur kjörið þennan þjón þinn til biskupsembættis. Megi hann gæta heilagrar hjarðar þinnar, og verða lýtalaus æðstiprestur fyrir augliti þínu, með því að þjóna þér dag og nótt. Gef að hann kalli ávallt yfir oss velþóknan þína og beri fram fórnir heilagrar kirkju þinnar. Megi Andinn, sem veitir mátt hins æðsta prestdóms, gefa honum kraft til að fyrirgefa syndir, samkvæmt heiti þínu, veita embætti að fyrirmælum þínum, og leysa hverskonar fjötra með því valdi, er þú fékkst postulum þínum. Megi hann þóknast þér í göfuglyndi og hjartans einlægni, og færa þér þannig ljúfa fórn. Fyrir Son þinn Jesúm Krist, en fyrir hann ber þér dýrð, máttur og heiður, ásamt Heilögum Anda, í kirkju þinni nú og um aldir alda. [79]

1587. (1564) Í eftirfarandi bæn úr býsanskri helgiathöfn er komið orðum að hinni andlegu gjöf sem veitist með prestvígslunni. Við handayfirlagninguna segir biskupinn meðal annars: Drottinn, fyll þann mann gjöfum Heilags Anda sem þú hefur ætlað að verði reistur til prestdóms. Gjör það til að hann megi vera þess verður að standa vammlaus frammi fyrir altari þínu og boða fagnaðarerindið um ríki þitt, þjóna þínu sannleiksorði, bera fram andlegar gjafir og fórnir þínar og endurreisa lýð þinn með laugun endurfæðingar; til að hann megi fara til móts við hinn mikla Guð og Frelsara vorn, Jesúm Krist, Son þinn eina, á þeim degi er hann snýr aftur, og sækja til þinnar ómælanlegu gæsku laun sín fyrir trúfasta framkvæmd á embætti sínu. [80]

1588. (1569) Djáknarnir eru “styrktir af sakramentislegri náð til að helga sig, í sameiningu við biskupinn og prestahóp hans, lýð Guðs í þjónustu (“díakoníu”) helgisiðanna, fagnaðarboðskaparins og kærleiksverkanna”. [81]

1589. (460, 1551) Frammi fyrir mikilleika hinnar prestlegu náðar fannst hinum helgu kirkjufræðurum þeir knúðir til að fylgja kallinu til afturhvarfs svo að þeir gætu lagað allt líf sitt að honum sem gaf þeim það sakramenti er gerði þá að hirðum. Svo mælti heilagur Gregoríus frá Nazianzus þegar hann var ungur prestur: Við verðum að byrja á því að hreinsa sjálfa okkur áður en við hreinsum aðra; við verðum að fá uppfræðslu áður en við getum uppfrætt aðra; við verðum að gerast ljósið sem upplýsir; við verðum að dragast nær Guði til að færa hann nær öðrum; við verðum að helgast til að helga og til að getað tekið í hönd, leitt og gefið skynsöm ráð. Ég veit hvers þjónar við erum, í hvers sporum við erum. Ég þekki mikilleika Guðs og veikleika mannsins en einnig getu hans. [Hver er þá presturinn? Hann er] verjandi sannleikans, hann stendur með englum, gefur dýrð með erkienglum, sendir fórnargjafir upp til altarisins á hæðum, hann á hlutdeild í prestdómi Krists, endurmótar sköpunina, endurreisir [í henni] mynd Guðs, endurskapar hana fyrir heiminn á hæðum, og, svo að minnst sé á það sem er allra mest, hann er dýrlegur gerður og hann getur ekki annað en dýrlegt gert. [82] Og sóknarpresturinn í Ars segir: “Það er presturinn sem heldur áfram endurlausnarverkinu á jörðu.… Ef við skildum í raun og veru hvað presturinn er, mundum við vilja deyja, ekki af ótta, heldur af kærleika.… Prestdómurinn er kærleikur hjarta Jesú.” [83]

Í STUTTU MÁLI

1590. Heilagur Páll sagði við lærisvein sinn Tímóteus: “Fyrir þá sök minni ég þig á að glæða hjá þér þá náðargjöf, sem Guð gaf þér við yfirlagningu handa minna” (2Tm 1:6), og: “Það orð er satt, að sækist einhver eftir biskupsstarfi, þá girnist hann fagurt hlutverk” (1Tm 3:1). Við Títus sagði hann: “Ég lét þig eftir á Krít, til þess að þú færðir í lag það, sem ógjört var, og skipaðir öldunga í hverri borg, svo sem ég lagði fyrir þig” (Tt 1:5).

1591. Öll er kirkjan prestlegur lýður. Í krafti skírnarinnar eiga allir hinir trúuðu hlut í prestdómi Krists. Þessi hlutdeild nefnist “almennur prestdómur hinna trúuðu”. Á grunni þessa almenna prestdóms og til að þjóna honum er til staðar önnur hlutdeild í erindi Krists. Þar er um að ræða þjónustuna sem sakramentið helgar vígslur veitir og er það hlutverk hennar að þjóna í miðju samfélagsins í nafni Krists, höfuðsins, og í persónu hans.

1592. Hinn þjónandi prestdómur er að eðli annar en almennur prestdómur hinna trúuðu vegna þess að hann veitir helgan kraft til að þjóna hinum trúuðu. Hinir vígðu þjónar inna af hendi þjónustu sína við lýð Guðs með kennslu (munus docendi), með guðsþjónustu (munus liturgicum) og hirðislegri forustu (munus regendi).

1593. Alveg frá upphafi hefur hið vígða þjónustuembætti verið veitt í þremur gráðum: það heyrir til biskupi, presti og djákna. Í þeirri heild sem kirkjan myndar eru þjónusturnar óbætanlegar sem veittar eru í vígslunni: án biskupsins, prestanna og djáknanna er ekki um neina kirkju að ræða (sbr. heilagur Ingatíus frá Antíokkíu, Epistula ad Trallianos, 3, 1).

1594. Biskupinn meðtekur fullnustu sakramentisins helgar vígslur. Það innlimar hann í félagshóp biskupanna og gerir hann að sýnilegu höfði þeirrar tilteknu kirkju sem honum er trúað fyrir. Sem eftirmenn postulanna og meðlimir félagshópsins eiga biskuparnir hlut í postullegri ábyrgð og erindi allrar kirkjunnar undir myndugleika páfans, eftirmanns heilags Péturs.

1595. Prestarnir sameinast biskupunum í hinni prestlegri tign en samtímis eru þeir háðir þeim við að inna af hendi hirðisstörf sín; þeir eru kallaðir til að vera skynsamir samverkamenn biskupanna. Þeir mynda um biskupinn prestahóp (presbyterium) sem ber ásamt honum ábyrgð á staðarkirkjunni. Biskupinn felur þeim sókn til að annast eða tiltekið kirkjuembætti.

1596. Djáknarnir eru þjónar sem eru vígðir til þjónustuverkefna í kirkjunni; þeir meðtaka ekki hirðislegan prestdóm en vígslan veitir þeim mikilvæg störf í þjónustu orðsins, í guðsþjónustunni, í hinni hirðislegu forystu og kærleiksþjónustunni, verkefni sem þeir stunda undir hirðislegum myndugleika biskupsins.

1597. Sakramentið helgar vígslur er veitt með handayfirlagningu og eftirfylgjandi hátíðlegri vígslubæn þar sem Guð er beðinn um að veita vígsluþeganum þær náðargjafir Heilags Anda sem þjónusta hans krefst. Vígslan gefur sakramentislegt auðkenni sem er óafmáanlegt.

1598. Kirkjan veitir sakramentið helgar vígslur einungis skírðum karlmönnum (viri) sem fundnir eru hæfir til þess að annast hirðisþjónustuna. Kirkjuyfirvöld hafa ein þann rétt og þá ábyrgð að kalla til þjónustu þann mann sem meðtekur sakramentið helgar vígslur.

1599. Í latnesku kirkjunni er venjan sú að veita vígslusakramenti prestsins einungis þeim vígsluþegum sem eru reiðubúnir að lifa einlífi af frjálsum vilja og sem láta opinberlega í ljós þann ásetning sinn að vera einlífir vegna kærleika til Guðsríkis og vegna kærleikans að þjóna manninum.

1600. Það eru biskuparnir sem veita sakramentið helgar vígslur í öllum þremur gráðum þess.

« 7. GREIN - HJÓNABANDSSAKRAMENTIÐ

1601. “Hjónabandssáttmálinn, þar sem karl og kona gera með sér félag um alla lífstíð, beinist samkvæmt eðli sínu að hag makanna og getnaði og uppfræðslu afkvæmis; þennan sáttmála milli skírðra persóna hefur Kristur Drottinn reist til þeirrar virðingar að vera sakramenti.” [84]

I. HJÓNABANDIÐ Í FYRIRÆTLUN GUÐS

1602. (369, 796) Heilög Ritning hefst á sköpun karls og konu í mynd og líkingu Guðs og í niðurlagi hennar er gefin sýn á “brúðkaupsveislu lambsins”. [85] Allt í gegnum Ritninguna er sagt frá hjónabandinu og “leyndardómi” þess, stofnun þess og þá merkingu sem Guð hefur gefið því, um uppruna og endi þess, hvernig því hefur verið lifað á ólíkan hátt allt í gegnum hjálpræðissöguna, erfiðleikana af völdum syndarinnar og endurnýjun þess “í Drottni” í hinum nýja sáttmála Krists og kirkjunnar. [86]

Hjónabandið í skipan sköpunarinnar

1603. (371, 2331, 2210) “Það allra nánasta samfélag lífs og kærleika sem myndar hjúskapinn var stofnsett af skaparanum og hann fyllti það lögmáli sem er því eiginlegt.… Guð er sjálfur höfundur hjónabandsins.” [87] Köllunin til hjónabands er letruð í innsta eðli karls og konu eins og þau koma frá hendi skaparans. Hjónabandið er ekki hrein mannleg stofnun þrátt fyrir að það kunni í aldanna rás að hafa tekið á sig ýmsar myndir á mismunandi menningarsvæðum, við félagslegar aðstæður og eftir andlegum viðhorfum. Þessi munur á ekki að gera það að verkum að við gleymum sameiginlegum og varanlegum auðkennum þess. Jafnvel þótt virðing þessarar stofnunnar komi ekki allsstaðar jafn skýrt í ljós [88] má finna á öllum menningarsvæðum einhverja tilfinningu fyrir mikilleika hjúskaparins. “Velferð einstaklingsins og hvortveggja kristins og mannlegs samfélags er með ríkjandi hætti háð heilbrigðu hjúskapar- og fjölskyldulífi.” [89]

1604. (355) Guð skapaði manninn af kærleika og hann kallar hann sömuleiðis til að hafa kærleika en hann er hverjum manni eðlislægur og jafnframt grundvallarköllun hans. Því að maðurinn er skapaður í mynd og líkingu Guðs sem sjálfur er kærleikur. [90] Þar sem Guð skapaði hann karl og konu verður gagnkvæmur kærleikur þeirra að mynd þess algera og óbrigðula kærleika sem Guð hefur á manninum. Í augum skaparans er þetta gott, það er harla gott. Og þessi kærleikur sem Guð blessar á að vera frjósamur og honum ber að framfylgja þegar vakað er yfir sköpuninni: “Og Guð blessaði þau, og Guð sagði við þau: “Verið frjósöm, margfaldist og uppfyllið jörðina og gjörið ykkur hana undirgefna”.” [91]

1605. (372, 1614) Heilög Ritning staðfestir að karl og kona voru sköpuð hvort fyrir annað: “Eigi er það gott, að maðurinn sé einsamall.” [92] Konan, “hold af hans holdi”, jafningi hans og trúnaðarvinur, er gefin honum sem “meðhjálp”; þannig stendur hún fyrir Guð en frá honum kemur hjálp okkar. [93] “Þess vegna yfirgefur maður föður sinn og móður sína og býr við eiginkonu sína, svo að þau verði eitt hold.” [94] Drottinn sýndi sjálfur fram á að þetta þýddi órjúfanlega einingu þegar hann rifjaði upp hver fyrirætlun skaparans hefði verið “frá upphafi”: “Þannig eru þau ekki framar tvö, heldur einn maður.” [95]

Hjónabandið undir valdi syndarinnar

1606. Allir menn upplifa hið illa allt í kringum sig og hið innra með sér. Þessa upplifun má einnig reyna í samskiptum karls og konu. Misklíð, drottnunargirni, ótryggð, afbrýðissemi og átök sem geta snúist upp í hatur og aðskilnað hafa ávallt stofnað einingu þeirra í hættu. Með einum eða öðrum hætti getur röskun þessi orðið bráð en hana má að mestu leyti laga eftir menningaraðstæðum, samtíð og persónuleika viðkomandi. Eigi að síður virðast einkenni hennar almenn.

1607. (1848, 400) Þessi röskunin sem við verðum var við á svo sársaukafullan hátt á ekki rætur að rekja samkvæmt trúnni til náttúru karls eða konu eða eðlis samlífis þeirra, heldur til syndarinnar. Fyrsta afleiðing fyrstu syndarinnar, hvarfsins frá Guði, var slit á upprunalegu samfélagi karls og konu. Samskipti þeirra brengluðust við það að ásakanir gengu á báða bóga; [96] gagnkvæmt aðdráttarafl þeirra, sjálf gjöf skaparans, varð að samskiptum drottnunar og losta; [97] og þeirri fögru köllun karls og konu að vera frjósöm, margfaldast og gera jörðina sér undirgefna fylgdi sú byrði að barnsburði skyldi fylgja þrautir og vinnunni strit. [98]

1608. (55) Eigi að síður helst skipan sköpunarinnar óbreytt enda þótt alvarleg röskun hafi orðið á henni. Til að græða sár syndarinnar þurfa karl og kona á náðinni að halda sem Guð af sinni ómælanlegu miskunnsemi neitar þeim aldrei um. [99] Án þessarar hjálpar geta karl og kona ekki komist til þeirrar einingar lífs þeirra sem Guð “í upphafi” skapaði þau til.

Hjónabandið í kennslu lögmálsins

1609. (410) Í miskunn sinni yfirgaf Guð ekki hinn synduga mann. Refsingin sem syndin hafði í för með sér - “með þraut skalt þú börn fæða” og “í sveita andlitis þíns skalt þú neyta brauðs þíns” [100] - geymir einnig úrræði sem takmarka áhrif þess skaða sem syndin veldur. Eftir syndafallið er hjónabandið hjálp til þess að yfirstíga sjálfshyggju, eigingirni og þá iðju að leita sjálfum sér nautnar; og það er hjálp til að opna sig hvort fyrir öðru, styðja hvort annað og að gefa af sjálfum sér.

1610. (1963, 2387) Samviskan þróaði með sér siðgæði um einingu og órjúfanleika hjónabandsins undir kennslu gamla lögmálsins. Í Gamla testamentinu var fjölkvæni ættfeðranna og konunganna ekki hafnað með afdráttarlausum hætti. Engu að síður hafði lögmálið gefið Móse þá stefnu að vernda eiginkonuna frá gerræðislegum yfirráðum eiginmannsins enda þótt, samkvæmt orðum Drottins, það geymdi enn leifar af “harðúð hjartna” mannsins sem var ástæða þess að Móse leyfði eiginmönnum að skilja við konur sínar. [101]

1611. (219, 2380, 2361) Með því að spámennirnir sáu sáttmála Guðs við Ísrael í mynd algers og trúfasts hjúskaparkærleika bjuggu þeir samvisku lýðs Guðs undir að hafa dýpri skilning á einingu og órjúfanleika hjónabandsins. [102] Rutarbók og Tobítsbók bera hjartnæmt vitni um háa stöðu hjónabandsins og um trúfesti og hlýju makanna. Erfikenningin hefur ávallt séð í Ljóðaljóðunum einstaka tjáningu mannlegs kærleika að því leyti að hann sé endurskin af kærleika Guðs - kærleika sem er “sterkur eins og dauðinn” og “mikið vatn getur ekki slökkt”. [103]

Hjónabandið í Drottni

1612. (521) Brúðarsáttmálinn milli Guðs og lýðs hans, Ísraels, hafði undirbúið veginn fyrir hinn nýja og ævarandi sáttmála en í honum, með því að íklæðast holdi og gefa líf sitt, hefur Sonur Guðs á vissan hátt komist til einingar við allt mannkynið sem hann frelsaði og þannig gert allt tilbúið fyrir “brúðkaupsveislu lambsins”. [104]

1613. Við upphaf opinbers lífs síns gerir Jesús fyrsta tákn sitt - að ósk móður sinnar - meðan brúðkaupsveisla stendur yfir. [105] Kirkjan leggur mikla áherslu á nærveru Jesú í brúðkaupsveislunni í Kana. Hún sér í henni staðfestingu á því að hjónabandið sé gott og að hún boði að eftirleiðis sé hjónabandið virkt tákn um nærveru Krists.

1614. (2336, 2382) Í prédikun sinni kenndi Jesús með ótvíræðum hætti upprunalega merkingu einingar karls og konu eins og skaparinn hafði viljað það frá upphafi: leyfið sem Móse gaf til að skilja við eiginkonu sína var tilslökun vegna harðúðar hjartnanna. [106] Hjúskapareining karls og konu er órjúfanleg: Þetta hefur Guð sjálfur ákvarðað “það sem Guð hefur tengt saman, má maður eigi sundur skilja”. [107]

1615. (2364, 1642) Þessi ótvíræða áhersla á órjúfanleika hjónabandsins kann að hafa gert einhverja ráðvillta og virst vera óframkvæmanleg krafa. En Jesús hefur ekki sett á makana byrðar sem þeir geta ekki borið, sem eru of þungar - þyngri en lögmál Móse leyfði. [108] Hann kom til að reisa við upprunalega skipan sköpunarinnar sem syndin hafði raskað og hann gefur sjálfur styrkinn og náðina til að lifa við hjónaband undir nýrri sýn á Guðsríki. Það er með því að fylgja Kristi, afneita sjálfum sér og taka upp kross sinn, að hjónunum verður “gefið” að meðtaka upprunalega merkingu hjónabandsins og lifa samkvæmt henni með hjálp Krists. [109] Þessi náð kristilegs hjónabands er ávöxtur kross Krists, uppsprettu alls kristilegs lífs.

1616. Þetta fær Páll postuli okkur til að skilja þegar hann segir: “Þér menn, elskið konur yðar eins og Kristur elskaði kirkjuna og lagði sjálfan sig í sölurnar fyrir hana, til þess að helga hana.” Og hann bætir strax við: ““Þess vegna skal maður yfirgefa föður og móður og búa við eiginkonu sína, og munu þau tvö verða einn maður.” Þetta er mikill leyndardómur. Ég hef í huga Krist og kirkjuna.” [110]

1617. (796) Allt kristilegt líf ber merki um hjúskaparkærleika Krists og kirkjunnar. Skírnin, innlimun í lýð Guðs, er þá þegar hjúskaparleyndardómur; hún er svo að segja hjúskaparlaugin [111] og fer á undan brúðkaupsveislunni sem er evkaristían. Kristið hjónaband verður þar með að virku tákni, sakramenti sáttmálans milli Krists og kirkjunnar. Fyrst hjónaband milli skírðra persóna táknar og miðlar náð er það að sönnu sakramenti nýja sáttmálans. [112]

Skírlífi vegna himnaríkis

1618. (2232, 1579) Kristur er miðja alls kristilegs lífernis. Tengslin við hann ganga á undan öllum öðrum tengslum, fjölskyldu eða félagslegum. [113] Allt frá upphafi hefur kirkjan haft karla og konur sem hafa neita sér um þau gæði sem felast í hjónabandinu og hafa gert það til að fylgja lambinu hvert sem það fer, staðráðin í að gera það sem Drottins er. Þau hafa leitast við að þóknast honum, hafa farið til móts við brúðgumann sem kemur. [114] Kristur hefur boðið vissum einstaklingum að fylgja sér eftir þessum vegi lífsins sem hann sjálfur er fyrirmynd að: Sumir eru vanhæfir til hjúskapar frá móðurlífi, sumir eru vanhæfir gjörðir af manna völdum, sumir hafa sjálfir gjört sig vanhæfa vegna himnaríkis. Sá höndli, sem höndlað fær. [115]

1619. (922-924) Skírlífi sökum himnaríkis er þróun á skírnarnáðinni. Það er kröftugt tákn um að tengslin við Krist séu sterkari en allt annað og að áköf eftirvænting ríkir um endurkomu hans, tákn sem einnig minnir á að hjónabandið er veruleiki þessa núverandi aldurs sem líður undir lok. [116]

1620. (2349) Hjónabandssakramentið og skírlífi vegna himnaríkis eru bæði frá Drottni sjálfum komin. Það er hann sem gefur þeim merkingu og veitir þeim náðina sem er nauðsynleg til að geta lifað þeim í samræmi við vilja hans. [117] Virðing fyrir skírlífi vegna himnaríkis [118] ogkristinn skilningur á hjónabandinu eru óaðskiljanlegir þættir sem styrkja hvor annan: Hver sá sem ófrægir hjónabandið gerir einnig lítið úr dýrð skírlífisins. Hver sá sem lofar það gerir skírlífið aðdáunarverðara og ljóma þess meiri. Það sem virðist gott einungis í samanburði við hið vonda mun að sönnu ekki vera gott. En það sem er enn betra en nokkuð sem viðurkennt er að sé gott, er það allra besta. [119]

II. HELGIHALD HJÓNABANDSINS

1621. (1323, 1368) Í hinni latnesku helgiathöfn er hefð fyrir því að hjónavígsla tveggja kaþólskra trúenda sé haldin í heilagri messu vegna tengingar allra sakramentanna við páskaleyndardóm Krists. [120] Í evkaristíunni er minningin fullnuð um nýja sáttmálann þegar Kristur sameinast kirkjunni órjúfanlegum sáttmála, sinni elskuðu brúði sem hann lagði sjálfan sig í sölurnar fyrir. [121] Því er það tilhlýðilegt að brúðhjónin innsigli jáyrði sitt að gefa sig hvort öðru, gefa hvort öðru líf sitt, með því að þau sameini það fórnargjöf Krists í þágu kirkju hans sem gerð er nærverandi í evkaristíufórninni, og með því að meðtaka evkaristíuna þannig að þau, með því að meðtaka hinn sama líkama og hið sama blóð Krists, verði “einn líkami” í Kristi. [122]

1622. (1422) “Þar sem helgisiðalegt helgihald hjónavígslunnar er sakramentisleg helgunarathöfn verður það … í sjálfu sér að vera gilt, verðugt og frjósamt.” [123] Því þykir það við hæfi að brúðurin og brúðguminn undirbúi sig undir helgihald hjónavígslu sinnar og meðtaki iðrunarsakramentið.

1623. Í latneskri erfðavenju eru brúðhjónin þjónar náðar Krists og með gagnkvæmum hætti veita þau hvort öðru hjónabandsakramentið með því að láta í ljósi samþykki sitt frammi fyrir kirkjunni. Í erfðavenju Austurkirknanna eru prestarnir (biskupar eða prestar) vottar um gagnkvæmt samþykki brúðhjónanna [124] en til að sakramentið sé gilt er blessun þeirra einnig nauðsynleg. [125]

1624. (736) Hinir ýmsu helgisiðir eru auðugir af blessunar- og ákallsbænum þar sem beðið er um náð Guðs og blessun yfir hin nýju hjón, einkum brúðina. Í ákallsbæn (epíklesis) þessa sakramentis meðtaka brúðhjónin Heilagan Anda til að hafa samneyti í kærleika Krists og kirkjunnar. [126] Það er hann sem er innsiglið á sáttmála þeirra, ævarandi og ótæmandi náðarlind kærleika þeirra og krafturinn sem endurnýjar tryggð þeirra.

III. SAMÞYKKI TIL HJÓNABANDS

1625. (1734) Hjónabandssáttmálinn er gerður á milli karlmanns og kvenmanns sem bæði eru skírð, eru frjáls að því að ganga í hjónaband og gefa samþykki sitt af frjálsum vilja; “að vera frjáls” þýðir: - að vera ekki undir nauðung; - að vera ekki hindraður af náttúrulögmálinu eða kirkjulögum.

1626. (2201) Kirkjan lítur svo á að samþykkið sem brúðhjónin gefa hvort öðru sé sá nauðsynlegi þáttur sem “myndar hjónabandið”. [127] Ef samþykki vantar er ekkert hjónaband.

1627. Samþykkið felst í “mannlegri athöfn þar sem hjónin gefa sig hvort öðru með gagnkvæmum hætti”: “Ég, N., tek þig, N., sem eiginkonu mína” - “Ég, N., tek þig, N., sem eiginmann minn.” [128] Þetta samþykki sem bindur brúðhjónin hvort öðru fullnast við það að þau tvö “verða eitt hold”. [129]

1628. (1735) Samþykkið verður að vera viljaverk af beggja hálfu, frjálst af þvingunum eða alvarlegum utanaðkomandi ótta. [130] Enginn mannlegur máttur getur leyst þetta samþykki af hólmi. [131] Sé þetta frelsi ekki til staðar er hjónabandið ógilt.

1629. Af þessum sökum (eða vegna annarra ástæðna sem ógilda hjónabandið) getur kirkjan, eftir rannsókn á aðstæðum af hæfum kirkjudómstóli, lýst yfir ógildingu hjónabandsins, [132] það er að segja, að aldrei hafi verið til staðar neitt hjónaband. Í slíku tilfelli er þeim sem hlut eiga að máli frjálst að giftast að því tilskyldu að lausn hafi fengist frá eðlilegum skyldum fyrra sambands. [133]

1630. Presturinn (eða djákni) sem aðstoðar við helgihald hjónavígslunnar tekur við samþykki brúðhjónanna í nafni kirkjunnar og veitir blessun hennar. Nærvera þjóns kirkjunnar (og einnig vottanna) er skýr mynd þeirrar staðreyndar að hjónabandið er kirkjunni viðkomandi.

1631. (1069, 1537, 2365) Þetta er ástæða þess að kirkjan hefur að jafnaði krafist þess af sínum trúuðu að giftingin fari fram eftir þeirri umgjörð sem kirkjan setur. Nokkrar ástæður má nefna til að skýra þessa ákvörðun: [134] - Hjónabandssakramentið er helgisiðaleg athöfn. Því er það tilhlýðilegt að það sé haft um hönd í opinberum helgisiðum kirkjunnar; - Hjónavígsla er innleiðsla í kirkjulega ordo eða stétt og hún skapar réttindi og skyldur í kirkjunni milli hjónanna, og gagnvart börnum þeirra; - Þar sem hjónabandið er líferni lifað í kirkjunni er nauðsynlegt að enginn vafi leiki um það (þaðan er komin skyldan um vottana); - Það að samþykkið er gert með opinberum hætti verndar jáyrðið sem í eitt skipti er gefið og það hjálpar hjónunum að halda tryggð við það.

1632. (2206, 2350) Hjónabandsundirbúningur er afar mikilvægur til að brúðhjónin gefi jáyrði sín af frelsi og fullri vissu um ábyrgð sína og til að hjónabandssáttmálinn megi byggja á traustum og varanlegum mannlegum og kristnum grunni. Fordæmi og uppeldi foreldra og fjölskyldna er besti undirbúningurinn. Hlutverk sálnahirða og hins kristna samfélags sem “fjölskyldu Guðs” er ómetanlegt við að miðla mannlegum og kristnum gildum um hjónabandið og fjölskylduna. [135] Þetta á ekki síst við á okkar dögum þegar margt æskufólk hefur reynslu af sundruðum heimilum sem geta ekki lengur tryggt þessa innvígslu: Brýnt er að æskufólki sé veitt hæfileg og tímabær fræðsla, umfram allt á sjálfu heimilinu, um tign hjúskaparkærleikans, hlutverk hans og iðkun, til að, eftir að hafa lært gildi hreinlífis, því verði kleift, þegar réttum aldri er náð, að bindast með heiðvirðum hætti tryggðum og ganga í hjónaband. [136]

Blönduð hjónabönd og mismunandi trúarbrögð (disparitas cultus)

1633. Í mörgum löndum er nokkuð um blönduð hjónabönd (annar aðilinn er kaþólskur en hinn ekki). Leggja verður sérstaka rækt við þau af hálfu hjónanna og sálnahirða þeirra. Jafnvel enn meiri aðgæslu er krafist þegar um er að ræða mismunandi trúarbrögð í hjónabandinu (annar aðilinn er kaþólskur en hinn óskírður).

1634. (817) Þótt hjónin komi frá mismunandi kirkjudeildum skapar það ekki óyfirstíganlega hindrun fyrir hjónabandið ef þeim auðnast að hafa það saman sem þau hafa fengið hvort frá sínu samfélagi og nemi hvort af öðru hvernig þau lifa hvort um sig í tryggð við Krist. Hins vegar má ekki vanmeta erfiðleika blandaðra hjónabanda. Þeir orsakast af þeirri staðreynd að ekki hefur enn reynst unnt að vinna bug á aðskilnaði kristinna manna. Hjónin eiga á hættu að upplifa ógæfu óeiningar kristinna manna jafnvel innan veggja heimilisins. Ef trúarbrögðin eru af ólíkum toga getur það aukið enn á þessa erfiðleika. Ágreiningur um trúna og hina eiginlegu sýn á hjónabandið, en einnig ólík trúarhugsun, getur valdið spennu í hjónabandinu, sérstaklega að því er varðar uppfræðslu barnanna. Þá getur sú freisting gert vart við sig að sýna trúnni tómlæti.

1635. Samkvæmt gildandi lögum í latnesku kirkjunni verður blandað hjónaband að hafa skýlaust leyfi kirkjulegs yfirvalds til að teljast lögmætt. [137] Þegar um er að ræða mismunandi trúarbrögð verður vegna þess meinbugs að liggja fyrir skýlaus undanþága til að hjónabandið teljist gilt. [138] Þetta leyfi eða undanþága hefur það að forsendu að báðir aðilar þekki og útiloki ekki grundvallarmarkmið og megineinkenni hjónabandsins; og ennfremur að sá sem er kaþólskur staðfesti þær skyldur sínar, sem hinum ókaþólska hafa verið gerðar kunnar, að varðveita trú sína og tryggja skírn og uppfræðslu barnanna í kaþólsku kirkjunni. [139]

1636. (821) Með samkirkjulegum viðræðum hefur kirkjulegum samfélögum á mörgum svæðum reynst kleift að setja á stofn sameiginlega sálgæslu fyrir blönduð hjónabönd. Hlutverk hennar er að hjálpa hjónunum að búa við sínar sérstöku aðstæður í ljósi trúarinnar. Henni er einnig ætlað að vinna bug á þeirri spennu sem skuldbindingar hjónanna hvort við annað og gagnvart kirkjulegum samfélögum sínum valda og að ýta undir að það sem þeim er sameiginlegt í trúnni fái að dafna og að virðing ríki fyrir því sem aðskilur þau.

1637. Í hjónabandi með mismunandi trúarbrögð hefur kaþólski makinn sérstöku hlutverk að gegna: “Því að vantrúaði maðurinn er helgaður í konunni og vantrúaða konan er helguð í bróðurnum.” [140]Mikil gleði yrði það hinum kristna maka og kirkjunni ef þessi “helgun” leiddi til frjáls afturhvarfs hins makans til kristinnar trúar. [141] Einlægur hjúskaparkærleikur, auðmjúk og þolinmóð iðkun á fjölskyldudyggðum og þrautseigja í bæninni getur búið vantrúaða makann undir það að taka við náðinni til afturhvarfs.

IV. ÁHRIF HJÓNABANDSSAKRAMENTISINS

1638. “Með gildri hjónavígslu myndast band á milli hjónanna sem er í sjálfu eðli sínu ævarandi og útilokar aðra maka; í kristnu hjónabandi eru hjónin ennfremur styrkt og, ef svo má segja, helguð af sérstöku sakramenti til þeirra skyldna og þeirrar tignar sem fylgir stöðu þeirra.” [142]

Það sem bindur hjónabandið

1639. Guð innsiglar sjálfur samþykki brúðhjónanna þegar þau gefa sig hvort öðru og taka við hvort öðru. [143] Af sáttmála þeirra rís “stofnun sem staðfest er af guðslögum… jafnvel í augum samfélagsins”. [144] Sáttmáli hjónanna er felldur inn í sáttmála Guðs við manninn: “Sannur hjúskaparkærleikur er hrifinn til guðlegs kærleika.” [145]

1640. (2365) Þannig er það Guð sjálfur sem bindur hjónabandið og hann gerir það með þeim hætti að hjónabandið, stofnað og fullnað af skírðum einstaklingum, verður aldrei leyst upp. Þetta band, sem er til komið vegna frjálsrar mannlegrar athafnar brúðhjónanna og fullnustu þeirra á hjónabandinu, er frá því endanlegur veruleiki er leiðir af sér sáttmála sem trúfesti Guðs ábyrgist. Kirkjan hefur ekki vald til þess að ganga gegn þessari tilhögun guðlegrar speki. [146]

Náð hjónabandssakramentisins

1641. “Vegna stöðu sinnar og stéttar í lífinu búa kristin hjón yfir sínum sérstökum náðargjöfum hjá lýð Guðs.” [147] Þessari náð, sem er eiginleg hjónabandssakramentinu, er ætlað að fullkomna kærleika hjónanna og styrkja varanleika einingar þeirra. Með náð þessari “hjálpa þau hvort öðru að öðlast heilagleika í hjónabandi sínu og taka á móti og uppfræða börnin sín.” [148]

1642. (1615, 796) Kristur er uppspretta þessarar náðar. “Á hinum gömlu dögum kom Guð til móts við lýð sinn með sáttmála kærleika og tryggðar; með sama hætti kemur frelsarinn, brúðgumi kirkjunnar, til móts við kristin hjón fyrir hjónabandssakramentið.” [149] Kristur dvelur með þeim, hann veitir þeim styrk til að taka kross sinn og fylgja honum, rísa upp aftur eftir að hafa fallið, fyrirgefa hvort öðru, bera hvors annars byrðar og “vera hvort öðru undirgefin í ótta Krists”, [150] og að elska hvort annað með yfirnáttúrlegum, nærgætnum og frjósömum kærleika. Í öllum þeim fögnuði sem þau upplifa í kærleika sínum og fjölskyldulífinu gefur hann þeim hér á jörð forsmekkinn af brúðkaupsveislu lambsins: Hvert á ég að sækja kraftinn til að tjá hamingjuna í því hjónabandi sem kirkjan tengir saman, styrkir með fórnfæringu, innsiglar með blessun, sem boðað er af englum og staðfest af Föðurnum?… Hversu unaðslegt það er, bandið á milli tveggja trúenda, nú eitt í voninni, eitt í þránni, eitt í aganum, eitt í sömu þjónustu! Bæði eru þau börn sama Föður og þjónar sama Meistara, þau eru óskipt í anda og holdi, sannarlega tvö í einu holdi. Þar sem holdið er eitt þar er og andinn einn. [151]

V. GÆÐI OG KRÖFUR HJÚSKAPARKÆRLEIKANS

1643. (2361) “Hjúskaparkærleikurinn tekur í heild sinni til allra þátta persónunnar - aðdráttarafls líkama og eðlishvatar, tilfinningalífs og hrifnæmis og ríkrar löngunar anda og vilja. Hann beinist að djúpri persónulegri einingu, einingu sem nær lengra en að vera sameining í eitt hold og leiðir til þess að til verður eitt hjarta og ein sál; hann krefst varanleika og tryggðar í gjöf sinni sem er gagnkvæm og endanleg; og hann er opinn fyrir frjósemi. Í stuttu máli er þetta spurning um venjuleg einkenni alls hins náttúrlega hjúskaparkærleika en í nýrri merkingu sem ekki einungis hreinsar og styrkir þessi einkenni heldur upphefur þau til þess að tjá sérstök kristin gildi.” [152]

Eining og órjúfanleiki hjónabandsins

1644. Það er í sjálfri náttúru hjúskaparkærleikans að krefjast þess að persónulegt samfélag hjónanna hafi einingu og varanleika sem tekur til alls lífs þeirra: “Þannig eru þau ekki framar tvö, heldur einn maður.” [153] Þau “eru kölluð til að vaxa stöðugt í samneyti sínu fyrir daglega tryggð sína við hjúskaparheit sín um að gefa sig hvort öðru með gagngerum hætti”. [154] Þetta mannlega samneyti er staðfest, hreinsað og fullkomnað með samneyti í Jesú Kristi sem gefið er fyrir hjónabandssakramentið. Það verður enn dýpra með sameiginlegu trúarlífi og sameiginlegri móttöku evkaristíunnar.

1645. (369) “Í þeirri persónulegri tign sem eiginmaður og eiginkona hafa að jöfnu í gagnkvæmri og ótakmarkaðri ást, birtist eining hjónabandsins sem Drottinn staðfestir skilyrðislaust.” [155] Fjölkvæni stríðir gegn hjúskaparkærleikanum sem er óskoraður og leyfir engar undantekningar. [156]

Tryggð hjúskaparkærleikans (2364-2365)

1646. Það er í sjálfu eðli hjúskaparkærleikans að krefjast óbrigðular tryggðar makanna. Þetta er afleiðing þess að hjónin gefa sig hvort öðru. Kærleikurinn leitar þess að vera endanlegur; hann getur ekki verið tilhögun “þar til annað verður ákveðið”. “Hin nána eining hjónabandsins, sem gagnkvæm gjöf tveggja persóna, ásamt með hag barnanna í huga, heimtar algera tryggð af hálfu hjónanna og krefst órjúfanlegrar einingar milli þeirra.” [157]

1647. Dýpstu ástæðuna fyrir þessu má finna í tryggð Guðs við sáttmála sinn, í tryggð Krists við kirkju sína. Fyrir hjónabandssakramentið geta hjónin staðið fyrir þessa tryggð og borið henni vitni. Fyrir sakramentið öðlast órjúfanleiki hjónabandsins nýja og dýpri merkingu.

1648. Það getur virst erfitt, jafnvel ómögulegt, að binda sjálfan sig annarri mannveru til lífstíðar. Þetta veldur því að brýnt er að kunngera fagnaðarerindið um að Guð elski okkur með kærleika sem er afdráttarlaus og endanlegur, að hjónin eigi hlut í þessum kærleika, að hann styðji þau og styrki, og að með tryggð sinni beri þau vitni um trúfastan kærleika Guðs. Hjón sem með náð Guðs bera þessu vitni, oft við erfið skilyrði, verðskulda þakklæti og stuðning af hálfu kirkjusamfélagsins. [158]

1649. (2383) Eigi að síður koma upp aðstæður þar sem sambúðin verður nánast ómöguleg af ýmsum ástæðum. Við slíkar aðstæður leyfir kirkjan líkamlegan aðskilnað hjónanna og að þau búi sitt í hvoru lagi. Hjónin hætta ekki að vera eiginmaður og eiginkona frammi fyrir Guði og þeim er því ekki frjálst að stofna til nýs hjónabands. Sé það kleift eru sættir besta lausnin við þessar erfiðu aðstæður. Hið kristna samfélag er kallað til að hjálpa hjónunum að lifa við aðstæður sínar að kristnum hætti og í tryggð við hjónabandið sem er áfram órjúfanlegt. [159]

1650. (2384) Nú á dögum hafa fjölmargir kaþólskir í mörgum löndum gripið til þess ráðs að leita borgaralegs skilnaðar og stofna til nýs borgaralegs hjónabands. Af tryggð við orð Jesú Krists (“Sá sem skilur við konu sína og kvænist annarri, drýgir hór gegn henni. Og ef kona skilur við mann sinn og giftist öðrum, drýgir hún hór”) [160] heldur kirkjan því fram að ekki megi líta svo á að ný sambúð sé lögmæt ef fyrsta hjónabandið var gilt. Ef fráskildir einstaklingar ganga í borgaralegt hjónaband á ný, hafa þeir komið sér í aðstöðu sem brýtur á hlutlægan hátt gegn lögmáli Guðs. Þar af leiðandi geta þeir ekki átt þátt í samneytingu evkaristíunnar meðan þetta ástand þeirra varir. Af sömu ástæðum geta þeir ekki tekið að sér viss störf fyrir kirkjuna. Sættir fyrir tilverknað iðrunarsakramentisins má einungis veita þeim sem iðrast þess að hafa óvirt tákn sáttmálans og tryggðarinnar við Krist og eru staðráðnir að lifa algeru hreinlífi.

1651. Prestarnir og allur söfnuðurinn eiga af umhyggjusemi að bera hag þess kristna fólks mjög fyrir brjósti sem býr við þessar aðstæður en varðveitir oftast trúna og vill að börn sín fái kristilegt uppeldi, svo að það haldi sig ekki vera úr tengslum við kirkjuna. Það á og það getur tekið þátt í lífi hennar sökum skírnar sinnar: Það á að hvetja til að hlýða á Orð Guðs, vera viðstatt messufórnina, vera staðfast í bæn, leggja sitt af mörkum til kærleiksverka og til að réttlæti ríki í samfélaginu, ala börn sín upp í kristinni trú, rækta með sér hugsun og iðju yfirbótar og þannig sárbiðja dag eftir dag um náð Guðs. [161]

Að vera opin fyrir frjósemi (2366-2367)

1652. (372) “Það felst í eðli þeirrar stofnunar sem hjónabandið og hjúskaparkærleikurinn eru að hafa getnað og uppfræðslu afkomanda að markmiði og er þar komin höfuðdýrð hennar.” [162] Börnin eru æðsta gjöf hjónabandsins og leggja þau mikið af mörkum til hagsældar foreldranna. Guð sagði sjálfur “eigi er það gott að maðurinn sé einsamall” og “skaparinn gjörði þau frá upphafi karl og konu”; hann vildi tengja þau með sérstökum hætti við sitt eigið sköpunarverk og því blessaði hann karlinn og konuna með þessum orðum “verið frjósöm og margfaldist”. Þess vegna er markmið sanns hjúskaparkærleika og alls fjölskyldulífsins, sem er árangur hans, án þess að það rýri önnur ætlunarverk hjónabandsins, að innræta hjónunum að ganga óhrædd til samstarfs við skaparann og frelsarann, sem fyrir þeirra tilstilli mun dag frá degi stækka og auðga fjölskyldu sína. [163]

1653. (2231) Frjósemi hjúskaparkærleikans nær til þeirra ávaxta andlegs, yfirnáttúrlegs og siðferðilegs lífs sem foreldrarnir láta ganga áfram til barnanna í uppfræðslu þeirra. Foreldrarnir eru fyrstu og aðaluppfræðarar barna sinna. [164] Í þeim skilningi er þjónusta við lífið grundvallarverkefni hjónabandsins og fjölskyldunnar. [165]

1654. Þau hjón sem Guð hefur ekki gefið börn geta engu að síður átt hjúskaparlíf sem er fullt af merkingu bæði í mannlegum og kristnum skilningi. Hjónaband þeirra getur ljómað af frjósemi þegar kemur að náungakærleika, göfuglyndi og fórnarvilja.

VI. HEIMILISKIRKJAN

1655. (759) Kristur kaus að fæðast og vaxa úr grasi í faðmi hinnar helgu fjölskyldu Jósefs og Maríu. Kirkjan er ekkert annað en “fjölskylda Guðs”. Alveg frá upphafi var kjarni kirkjunnar iðulega myndaður af þeim sem tekið höfðu trú ásamt “öllu heimili sínu”. [166] Þeir vildu eftir sinnaskipti sín að “allt heimili sitt” yrði einnig hólpið. [167] Þessar fjölskyldur sem tóku trúna voru sem eyland kristins lífs mitt í vantrúuðum heimi.

1656. (2204) Á okkar dögum, í heimi sem er oft framandi og fjandsamlegur trúnni, eru trúaðar fjölskyldur afar mikilvægar sem miðstöðvar lifandi og smitandi trúar. Það er ástæða þess að annað Vatíkanþingið vísaði í fornt hugtak og nefndi fjölskylduna Ecclesia domestica. [168] Það gerist í faðmi fjölskyldunnar að “foreldrarnir eru fyrstu kennararnir sem kenna börnunum trúna í orði og með góðu fyrirdæmi. Foreldrarnir eiga einnig að hvetja börnin í þeirri lífsköllun sem hverju þeirra er eiginleg og leggja sérstaka rækt við hverja þá köllun er leiðir til kirkjunnar”. [169]

1657. (1268, 2214-2231, 2685) Það er hér sem faðirinn, móðirin, börnin og allir fjölskyldumeðlimir iðka með helguðum hætti prestdóm hinna skírðu “í móttöku sakramentanna, í bænum sínum og þakkargjörð, í heilögu líferni sínu, sjálfsafneitun og kristilegum kærleik er birtist í verkum þeirra”. [170] Þannig er heimilið fyrsti skóli kristilegs lífs og “skóli ríkulegrar mettunar mannsins”. [171] Hér lærist þolgæði og vinnugleði, náungakærleikur, fyrirgefning af örlæti - jafnvel síendurtekin - og umfram allt að tilbiðja Guði í bæn og að bera fram líf sitt fyrir hann.

1658. (2231, 2233) Við megum ekki gleyma þeim mikla fjölda einhleypra sem, vegna þeirra sérstöku kringumstæðna sem þeir búa við, oft ekki að eigin vali, standa sérstaklega nærri hjarta Jesú og verðskulda þess vegna sérstaka ástúð og umhyggju af hálfu kirkjunnar, sérstaklega sálnahirða. Margir þeirra eiga engan að, eiga enga fjölskyldu, sem oft er afleiðing fátæktar. Sumir lifa við aðstæður sínar í anda sæluboðanna, þjóna Guði og náunganum þannig að til eftirbreytni er. Heimilisdyrnar, “heimiliskirkjurnar”, og dyr hinnar stóru fjölskyldu sem er kirkjan, verða að standa þeim öllum opnar. “Enginn er án fjölskyldu í þessum heimi: Kirkjan er heimili og fjölskylda fyrir alla og sérstaklega þá sem “erfiði hafa og þungar byrðar”.” [172]

Í STUTTU MÁLI

1659. Heilagur Páll postuli sagði: “Þér menn, elskið konur yðar eins og Kristur elskaði kirkjuna.… Þetta er mikill leyndardómur. Ég hef í huga Krist og kirkjuna” (Ef 5:25, 32).

1660. Hjónabandssáttmálann, þar sem karl og kona mynda hvort með öðru náið samfélag lífs og kærleika, hefur skaparinn grundvallað og gefið sitt eigið sérstaka lögmál. Af sjálfu eðli sínu beinist hann að hag hjónanna sem og að getnaði og uppfræðslu barnanna. Kristur Drottinn reisti hjónaband milli þeirra sem skírðir eru til þeirrar tignar að vera sakramenti (sbr. CIC, grein 1055 § 1; sbr GS 48 § 1).

1661. Hjónabandssakramentið táknar einingu Krists og kirkjunnar. Það gefur hjónunum náðina til að elska hvort annað með kærleikanum sem Kristur hefur til kirkju sinnar; þannig fullkomnar sakramentisnáðin hina mannlegu ást hjónanna, styrkir órjúfanlega einingu þeirra og helgar þau á veginum til eilífs lífs (sbr. kirkjuþingið í Trent: DS 1799).

1662. Hjónabandið byggir á samþykki samningsaðilanna, það er að segja, á viljanum að gefa sig hvort öðru með gagnkvæmum og endanlegum hætti með það að augnamiði að lifa í trúföstum og frjósömum kærleikssáttmála.

1663. Þar sem hjónavígslan gefur brúðhjónunum opinbera stöðu í kirkjunni þykir það tilhlýðilegt að helgihaldið sé opinbert og sé haldið innan ramma helgisiðanna, að það sé gert frammi fyrir presti (eða votti sem kirkjan heimilar), svaramönnum og samkundu trúaðra.

1664. Eining, órjúfanleiki og falsleysi gagnvart frjósemi eru grundvallaratriði hjónabandsins. Fjölkvæni samrýmist ekki einingu hjónabandsins; hjónaskilnaður skilur sundur það sem Guð hefur tengt saman; höfnun á því að vera frjósamur sviptir hjónabandinu “æðstu gjöf” þess, barninu (GS 50 § 1).

1665. Nýtt hjónaband fráskildra sem eiga lögmæta maka á lífi brýtur gegn fyrirætlun og lögmáli Guðs eins og Kristur kennir það. Þeir eru ekki skildir að skiptum við kirkjuna en geta ekki bergt á evkaristíunni. Þeir eiga að lifa kristilegu líferni einkum með því að uppfræða börn sín í trúnni.

1666. Hið kristna heimili er sá staður þar sem börnin fá fyrstu boðun trúarinnar. Af þessum sökum er heimilið réttilega nefnt “heimiliskirkja”, samfélag náðar og bænar, skóli mannlegra dyggða og kristins náungakærleika.

« FJÓRÐI KAFLI: ÖNNUR HELGIHÖLD HELGISIÐANNA

« 1. GREIN - ÁRNAÐARTÁKN (SAKRAMENTALÍUR)

1667. “Heilög móðir vor, kirkjan, hefur ennfremur innleitt árnaðartákn. Þau eru heilög tákn sem bera með sér líkingu við sakramentin. Þau standa fyrir verkun sem fyrst og fremst er andlegs eðlis og árnaður kirkjunnar kemur til leiðar. Með þeim er maðurinn búinn undir að taka við megináhrifum sakramentanna og ýmis tilvik í lífi þeirra er gert að vera heilög.” [173]

Auðkenni árnaðartáknanna

1668. (699, 2157) Árnaðartáknin hafa verið innleidd til helgunar á vissum þjónustum kirkjunnar, vissum lífsskeiðum, fjölda mismunandi tilvika í lífi kristins manns og til helgrar notkunar á mörgum hlutum sem hjálplegir eru manninum. Eftir hirðislegu mati biskupanna má einnig laga þau að þörfum, menningu og einstakri sögu kristinnar þjóðar á tilteknu landsvæði eða tímabili. Þau fela ávallt í sér bæn, oft með sérstökum táknum eins og yfirlagningu handa, krossmarki eða að stökkt er vígðu vatni (sem minnir á skírnina).

1669. (784, 2626) Árnaðartáknin eiga rætur að rekja til prestdómsins sem fenginn er í skírninni: hver hinna skírðu er kallaður til að vera “blessun” og til að blessa. [174] Þess vegna mega leikmenn leiða vissar blessanir; hins vegar er framkvæmd hennar áskilin hinum vígðu þjónustuembættum (biskupum, prestum og djáknum) eftir því sem blessunin snýst meir um kirkjulegt og sakramentislegt líf. [175]

1670. (1128, 2001) Árnaðartáknin veita ekki náð Heilags Anda með þeim hætti sem sakramentin gera en með bæn kirkjunnar búa þau okkur undir að meðtaka náðina og innræta okkur að eiga samstarf við hana. “Helgisiðir sakramentanna og árnaðartáknanna færa nánast hverju atviki í lífi hinna trúuðu sem hafa gott innræti helgun hinnar guðdómlegu náðar sem flæðir frá páskaleyndardómi pínu, dauða og upprisu Krists. Til þessarar uppsprettu sækja öll sakramentin og árnaðartáknin kraft sinn. Þannig má segja að það finnst varla nokkur tilhlýðileg notkun á efnislegum hlutum sem ekki má beina að því að helga mennina og lofsyngja Guð.” [176]

Ýmsar gerðir árnaðartákna

1671. (1078) Meðal árnaðartáknanna kemur blessunin fyrst (blessun á mönnum, mat, hlutum og stöðum). Sérhver blessun er lofgjörð til Guðs og bón um að fá að meðtaka gjafir hans. Í Kristi eru kristnir menn blessaðir af Guði Föður “með hvers konar andlegri blessun”. [177] Þetta er ástæða þess að kirkjan miðlar blessunum með því að ákalla nafn Jesú, venjulega meðan gert er heilagt tákn kross Krists.

1672. (923, 925, 903) Vissar blessanir hafa varanlega þýðingu vegna þess að þær vígja menn til Guðs eða afmarka hluti og staði til helgisiðalegra nota. Meðal þeirra blessana sem ætlaðar eru mönnum - og má ekki rugla saman við sakramentislegar vígslur - er blessun á ábótum eða abbadísum í klaustrum, vígsla meyja og ekkna, helgiathöfn klausturheita og blessun vissrar þjónustu í kirkjunni (lesara, akólúta, trúfræðara o.s.frv.). Sem dæmi um blessun hluta má nefna helgun eða blessun kirkju eða altaris, blessun heilagrar olíu, íláta, messuklæða og kirkjuklukkna o.s.frv.

1673. (395, 550, 1237) Þegar kirkjan biður opinberlega og af myndugleika í nafni Jesú Krists að maður eða hlutur njóti verndar gegn mætti hins illa og sé tekinn burt úr veldi hans kallast það særing. Jesús gerði særingar og kirkjan hefur þegið frá honum kraftinn og embættið að reka út illa anda. [178] Í einföldu formi er særing framkvæmd við helgihald skírnarinnar. Formlega særingu eða “stærri særingu” má einungis prestur gera og þá með leyfi biskupsins. Hana skal presturinn hefja af forsjálni og fara í einu og öllu eftir þeim reglum sem kirkjan hefur sett. Særingin beinist að því að reka burt illa anda eða að frelsun undan andsetningu illra anda í krafti þess andlega myndugleika sem Jesús fól kirkju sinni. Sjúkdómur, einkum sjúkdómur af sálfræðilegum toga, er allt annað mál; lækning á honum heyrir undir læknavísindin. Þess vegna er mikilvægt að gengið sé úr skugga um, áður en særingin fer fram, að um sé að ræða nærveru hins vonda en ekki sjúkdóm. [179]

Alþýðleg trúrækni

1674. (2688, 2669, 2678) Fyrir utan sakramentislega helgisiði og árnaðartákn verður trúfræðslan að taka tillit til ýmis konar trúrækni og almenna guðhræðslu meðal hinna trúuðu. Trúartilfinning kristinnar alþýðu hefur ávallt átt sinn farveg í ýmsum gerðum guðrækni sem umlykur sakramentislegt líf kirkjunnar. Má þar nefna heiðrun helgra dóma, heimsóknir á helgistaði, pílagrímsferðir, helgigöngur, krossferilsmyndirnar, trúardansar, rósakransinn, men [180] o.s.frv.

1675. Þessi tjáningarform guðrækninnar víkka út helgisiðalegt líf kirkjunnar en koma ekki í stað þess. Þau “eiga að vera með þeim hætti að þau eigi samleið með árstíðum kirkjunnar og séu í samræmi við helgisiðina enda spretta þau á einn eða annan máta af þeim og leiða fólkið til þeirra þar sem raunin er sú að í eðli sínu eru helgisiðirnir hátt hafnir yfir öll þessi tjáningarform”. [181]

1676. (426) Nauðsynlegt er að hirðislegur skilningur sé fyrir hendi sem haldi við og styðji alþýðlega trúrækni og, ef þörf krefur, hreinsi og lagfæri trúartilfinninguna sem liggur að baki slíkri guðrækni til að hinir trúuðu megi dýpka þekkingu sína á leyndardómi Krists. [182] Iðkun hennar er háð umsjón og mati biskupanna og almennri reglu kirkjunnar. Trúrækni alþýðunnar varðveitir í kjarna sínum gildi sem veita svör kristinnar speki við stærstu spurningum lífsins. Kaþólsk alþýðuspeki er þess megnug að sjá fyrir sér mikilvægt samhengi í lífinu.… Hún dregur saman á skapandi hátt það guðdómlega og það mannlega, Krist og Maríu, anda og líkama, samfélag og stofnun, trú og föðurland, vitsmuni og tilfinningar. Þessi speki er kristinn húmanismi og hún staðfestir með gagngerum hætti tign hverrar persónu sem barn Guðs, setur undirstöður bræðralags, kennir fólki að mæta náttúrunni og skilja vinnuna, gefur tilefni til fagnaðar og spaugs jafnvel mitt í mjög harðri lífsbaráttu. Þessi speki er alþýðunni einnig sá grunnur dómgreindar og evangelískrar eðlisávísunar sem gerir henni kleift að skynja samstundis hvenær fagnaðarerindinu er þjónað í kirkjunni og hvenær það er marklaust gert og bælt niður af öðrum hagsmunum. [183]

Í STUTTU MÁLI

1677. Árnaðartákn (sakramentalíur) eru heilög tákn sem kirkjan hefur innleitt. Þau búa manninn undir að taka við ávexti sakramentanna og helga ýmis tilvik í lífinu.

1678. Blessanir hafa mikið vægi meðal árnaðartákna. Þær fela hvortveggja í sér lofgjörð til Guðs fyrir verk hans og gjafir og árnaðarbæn kirkjunnar til handa mönnunum að þeir megi nota gjafir Guðs í samræmi við anda fagnaðarerindisins.

1679. Til viðbótar við helgisiðina nærist kristið líf á ýmsum gerðum alþýðlegrar trúrækni sem hafa rætur sínar í ýmsum menningum. Samtímis því að skýra hana vandlega í ljósi trúarinnar hlúir kirkjan að ýmsum gerðum alþýðlegrar trúrækni sem geymir í tjáningu sinni evangelíska eðlisávísun og mannlega speki og auðgar kristilegt líf.

« 2. GREIN - KRISTNAR JARÐARFARIR

1680. (1525) Öll sakramentin, og einkum þau sem eru innvígsla í kristilegt líf, hafa síðustu páska Guðsbarnsins að markmiði, páskana sem fyrir dauðann leiðir það inn til lífsins í konungsríki Guðs. Þá mun fullnast það sem það játaði í trú og von: “[Ég] vænti upprisu dauðra og lífs um ókomnar aldir”. [184]

I. SÍÐUSTU PÁSKAR KRISTINS MANNS

1681. (1010-1074) Hin kristna merking dauðans opinberast í ljósi páskaleyndardóms Krists, dauða hans og upprisu, en í honum hvílir okkar einasta von. Sá hinn kristni sem deyr í Kristi Jesú “hverfur burt úr líkamanum til að vera heima hjá Drottni”. [185]

1682. Hjá þeim sem er kristinn er dauðadagurinn, lok sakramentislegs lífs hans, upphafið að fullnustu á endurfæðingu hans sem hófst með skírninni, hinni endanlegu “líkingu” við “mynd Sonarins” og veitt var með smurningu Heilags Anda, og upphafið að hluttöku í veislu konungsríkis Guðs sem fyrirséð var í evkaristíunni, enda þótt lokahreinsun sé honum eigi að síður nauðsynleg til að geta klæðst brúðkaupsklæðunum.

1683. (1020, 627) Kirkjan, sem móðir, hefur borið hinn kristna mann að sakramentishætti í skauti sér á jarðneskri vegferð hans, og hún fylgir honum allt til enda vegferðarinnar til að gefa hann “Föðurnum í hendur”. Hún ber fram fyrir Föðurinn, í Kristi, barn náðar hans, og hún jarðsetur, í von, sæði líkamans sem mun upp rísa í dýrð. [186] Þessi fórnfæring er að fullu höfð um hönd í messufórninni; blessanirnar fyrir og eftir messuna eru árnaðartákn.

II. HELGIHALD JARÐARFARANNA

1684. Kristin útför er helgihald eftir helgisiðum kirkjunnar. Þjónusta kirkjunnar við þetta tækifæri beinist að því að sýna virkt samneyti við hinn látna, þátttöku safnaðarins, saman kominn við jarðarförina, í því samneyti, og að kunngjöra söfnuðinum eilíft líf.

1685. Ýmsar helgiathafnir jarðarfararinnar hafa í tjáningu sinni þau páskalegu auðkenni sem dauði kristins manns hefur og fara þær fram í samræmi við aðstæður og hefðir hvers svæðis um sig, jafnvel að því er varðar lit messuskrúðans. [187]

1686. Í þeirri tilhögun rómversku helgisiðanna sem er að finna í Ordo exsequiarum (OEx) er gefinn kostur á þremur útfærslum á helgihaldi útfarar, allt eftir þeim þremur stöðum þar sem hún fer fram (heimilinu, kirkjunni eða kirkjugarðinum) og í samræmi við þá þýðingu sem fjölskyldan leggur í útförina, staðbundna siði og alþýðlega trúrækni. Eftirfarandi tilhögun helgihaldsins er sameiginleg öllum helgisiðalegum hefðum en hún felur í sér fjóra meginþætti:

1687. Söfnuðinum er heilsað. Helgihaldið hefst með heilsun trúarinnar. Ættingjar og vinir hins látna eru boðnir velkomnir með “uppörvunar” orði (í skilningi Nýja testamentisins um kraft Heilags Anda í von). [188] Söfnuðurinn, samankominn í bæn, væntir einnig “orða eilífs lífs”. Andlát einhvers í samfélaginu (eða ártíð eða sjöundi eða þrítugasti dagur frá andláti) er atburður sem ætti að lyfta sýninni út yfir “þennan heim” og fá hina trúuðu til að átta sig á hvað trúin á hinn upprisna Krist felur í sér.

1688. Orðsþjónustan við jarðarfarir krefst mjög góðs undirbúnings vegna þess að í samkundunni sem saman er komin við útförina gætu verið nokkrir trúaðir sem sjaldan taka þátt í helgisiðunum auk vina þess látna sem ekki eru kristnir. Sérstaklega ber að forðast að hómilían verði “líkræða af bókmenntalegu tagi” [189] en útskýri þess í stað leyndardóm kristilegs dauða í ljósi hins upprisna Krists.

1689. (1371, 958) Messufórnin. Þegar helgihaldið fer fram í kirkju er evkaristían í hjarta þess páskaveruleika sem kristilegur dauði er. [190] Í evkaristíunni lætur kirkjan í ljós virkt samneyti sitt við hinn látna: í Heilögum Anda ber hún fram fyrir Föðurinn fórn dauða og upprisu Krists og biður um að barn hans verði hreinsað af syndum sínum og afleiðingum þeirra og að það fái aðgang að nægtum páskanna við borðið í konungsríki Guðs. [191] Þannig er það í evkaristíunni sem höfð er um hönd að samfélag hinna trúuðu, og einkum fjölskylda hins látna, lærir að lifa í samneyti við hann sem “sofnaður er í Drottni” með því að eiga samneyti í líkama Krists, sem hann er lifandi limur á, og að biðja fyrir honum og með honum.

1690. (2300) Í kveðju kirkjunnar er sál hins látna að endingu “falin í hendur Guði”. Þetta er “hin hinsta kveðja þar sem hið kristna samfélag heilsar einum meðlima sinna áður en líkami hans er lagður í gröfina”. [192] Í hinni býsönsku trúarhefð er þetta látið í ljós með kveðjukossi til hins látna: Við þessa hinstu kveðju “syngjum vér yfir brotthvarfi hans frá þessu lífi og aðskilnaði frá oss en einnig vegna þess að það á sér stað samneyti og endurfundur. Því að jafnvel dáin erum vér alls ekki skilin að skiptum þar sem öll förum vér sömu leið og hittumst aftur á sama stað. Vér verðum aldrei aðskila því að vér lifum fyrir Krist og nú erum vér sameinuð Kristi á leið okkar til hans … og öll verðum vér saman í Kristi.” [193]

Næsti kafli

---

Óopinber útgáfa © Reynir K. Guðmundsson þýddi Bráðabirgðaþýðing

---

1. Sbr. LG 10.
2. LG 11 § 2.
3. GS 48 § 2.
4. Sbr. Heb 5:6; 7:11; Sl 110:4.
5. Sbr. LG 10.
6. 2M 19:6; sbr. Jes 61:6.
7. Sbr. 4M 1:48-53; Js 13:33.
8. Heb 5:1; sbr 2M 29:1-30, 5M 8.
9. Sbr. Ml 2:7-9.
10. Sbr. Heb 5:3; 7:27; 10:1-4.
11. Sbr. 4M 11:24-25.
12. Pontificale Romanum, biskupsvígsla 26, vígslubæn.
13. Pontificale Romanum, prestvígsla 22, vígslubæn.
14. Pontificale Romanum, djáknavígsla 21, vígslubæn.
15. 1Tm 2:5.
16. Heb 5:10; sbr. 6:20; 1M 14:18.
17. Heb 7:26.
18. Heb 10:14.
19. Hl. Tómas frá Akvínó, In ad Hebræos 8, [4].
20. Opb 1:6; sbr. Opb 5:9-10; 1Pt 2:5, 9.
21. LG 10 § 1.
22. LG 10 § 2.
23. Sbr. LG 10; 28; SC 33; CD 11; PO 2; 6.
24. Píus XII, heimsbréfið Mediator Dei: AAS, 39 (1947) 548.
25. Hl. Tómas frá Akvínó, STh III, 22, 4c.
26. Sbr. LG 21.
27. Hl. Ignatíus frá Antíokkíu, Ad Trall. 3, 1: SCh 10, 96; sbr. Ad Magn, 6, 1: SCh 10, 82-88.
28. LG 24.
29. Sbr. Mk 10:43-45; 1Pt 2:5, 9.
30. Hl. Jóhannes Krýsostomus, De sacerdotio, 2, 4: PG 48, 636; sbr. Jh 21:15-17.
31. Sbr. SC 33N; LG 10.
32. LG 28.
33. Hl. Ignatíus frá Antíokkíu, Ad Trall. 3, 1: SCh 10, 96.
34. LG 20.
35. LG 21; sbr. P 1:8, 24; Jh 20:22-23; 1Tm 4:14; 2Tm 1:6-7.
36. LG 21 § 2.
37. LG 21.
38. CD 2 § 2.
39. LG 22.
40. Sbr. LG 22.
41. Píus XII, Fidei donum: AAS 49 (1957) 237; sbr. LG 23; CD 4; 36; 37; AG 5; 6; 38.
42. Sbr. SC 41; LG 26.
43. LG 28; sbr. Jh 10:36.
44. PO 2 § 2.
45. PO 2.
46. LG 28; sbr. Heb 5:1-10; 7:24; 9:11-28; Innocentíus I, Epsit. ad Decentium: PL 20, 554 A; hl. Gregoríus frá Nazianzus, Oratio 22, 22: PG 35, 432B.
47. PO 10; OT 20; sbr. P 1:8.
48. OT 20.
49. LG 28; sbr. 1Kor 11:26.
50. Sbr. PO 2.
51. LG 28 § 2.
52. PO 8.
53. LG 29; sbr. CD 15.
54. Sbr. hl. Hippolýtus, Traditio apostolica, 8: SCh 11, 58-62.
55. Sbr. LG 41; AA 16.
56. Sbr. Mk 10:45; Lk 22:27; hl. Pólýkarpus, Epistula ad Philippenses, 5, 2: SCh 10, 182.
57. Sbr. LG 29; SC 35 § 4; AG 16.
58. LG 29 § 2.
59. AG 16 § 6.
60. Sbr. Píus XII, postulleg reglugerð, Sacramentum Ordinis: DS 3858.
61. Sbr. Rómversk kaþólska messubókin, 1. forgildi postulanna.
62. Sbr. LG 21; Ef 4:11.
63. LG 21 § 2.
64. LG 20.
65. Sbr. DS 794 og sbr. DS 802; CIC, grein 1012; CCEO, grein 744; 747.
66. CIC, grein 1024.
67. Sbr. Mk 3:14-19; Lk 6:12-16; 1Tm 3:1-13; 2Tm 1:6; Tt 1:5-9; hl. Klemens frá Róm, Epistula ad Corinthios, 42, 4; 44, 3: PG 1, 292-293; 300.
68. Sbr. Jóhannes Páll II, MD 26-27; CDF, yfirlýsingin Inter insigniores: AAS 69 (1977) 98-116.
69. Sbr. Heb 5:4.
70. Mt 19:12.
71. 1Kor 7:32.
72. Sbr. PO 16.
73. Sbr. PO 16.
74. Sbr. kirkjuþingið í Trent: DS 1767; LG 21; 28; PO 2.
75. Sbr. CIC, grein 290-293, 1336 § 1, 3, 5; 1338 § 2; kirkjuþingið í Trent: DS 1774.
76. Sbr. kirkjuþingið í Trent: DS 1612; DS 1154.
77. Hl. Ágústínus, In Iohannis evangelium tractatus, 5, 15: PL 35, 1422.
78. Sbr. Pontificale Romanum, biskupsvígsla 26, vígslubæn; sbr. CD 13; 16.
79. Pontificale Romanum, biskupsvígsla 26, vígslubæn; sbr. hl. Hippolýtus, Traditio apostolica, 3: SCh II, 44-46.
80. Býsanskir helgisiðir, Euchologion.
81. LG 29.
82. Hl. Gregoríus frá Nazianzus, Oratio 2, 71, 74, 73: PG 35, 480-481.
83. Hl. Jóhannes María Vianney, tilvitnun úr B. Nodet, Jean-Marie Vianney, Curé d'Ars, 100.
84. CIC, grein 1055 § 1; sbr. GS 48 § 1.
85. Opb 19:7, 9; sbr. 1M 1:26-27.
86. 1Kor 7:39; sbr. Ef 5:31-32.
87. GS 48 § 1.
88. Sbr. GS 47 § 2.
89. GS 47 §1.
90. Sbr. 1M 1:27; 1Jh 4:8, 16.
91. 1M 1:28; sbr. 1:31.
92. 1M 2:18.
93. Sbr. 1M 2:18-23; sbr. Sl 121. [2].
94. 1M 2:24.
95. Mt 19:6.
96. Sbr. 1M 3:12.
97. Sbr. 1M 2:22; 3:16b.
98. Sbr. 1M 1:28; 3:16-19.
99. Sbr. 1M 3:21.
100. 1M 3:16, 19.
101. Sbr. Mt 19:8; 5M 24:1.
102. Sbr. Hs 1-3; Jes 54; 62; Jer 2-3: 31; Esk 16; 23; Ml 2:13-17.
103. Ll 8:6-7.
104. Opb 19:7, 9; sbr. GS 22.
105. Sbr. Jh 2:1-11.
106. Sbr. Mt 19:8.
107. Mt 19:6.
108. Sbr. Mt 11:29-30.
109. Sbr. Mk 8:34; Mt 19:11.
110. Ef 5:25-26, 31-32; sbr. 1M 2:24.
111. Sbr. Ef 5:26-27.
112. Sbr. DS 1800; CIC, grein 1055 § 2.
113. Sbr. Lk 14:26; Mk 10:28-31.
114. Sbr. Opb 14:4; 1Kor 7:32; Mt 2:56.
115. Mt 19:12.
116. Sbr. Mk 12:25; 1Kor 7:31.
117. Sbr. Mt 19:3-12.
118. Sbr. LG 42; PC 12; OT 10.
119. Hl. Jóhannes Krýsostomus, De virginitate, 10: PG 48, 540; sbr. Jóhannes Páll II, FC 16.
120. Sbr. SC 61.
121. Sbr. LG 6.
122. Sbr. 1Kor 10:17.
123. FC 67.
124. Sbr. CCEO, grein 817.
125. Sbr. CCEO, grein 828.
126. Sbr. Ef 5:32.
127. CIC, grein 1057 § 1.
128. GS 48 § 1; OCM 45; sbr. CIC, grein 1057 § 2.
129. 1M 2:24; sbr. Mt 10:8; Ef 5:31.
130. Sbr. CIC, grein 1103.
131. Sbr. CIC, grein 1057 § 1.
132. Sbr. CIC, greinar 1095-1107.
133. Sbr. CIC, grein 1071.
134. Sbr. kirkjuþingið í Trent: DS 1813-1816; CIC, grein 1108.
135. Sbr. CIC, grein 1063.
136. GS 49 § 3.
137. Sbr. CIC, grein 1124.
138. Sbr. CIC, grein 1086.
139. Sbr. CIC, grein 1125.
140. 1Kor 7:14.
141. Sbr. 1Kor 7:16.
142. Sbr. CIC, grein 1134.
143. Sbr. Mk 10:9.
144. GS 48 § 1.
145. GS 48 § 2.
146. Sbr. CIC, grein 1141.
147. LG 11.
148. LG 11; Sbr. LG 41.
149. GS 48 § 2.
150. Ef 5:21; sbr. Gl 6:2.
151. Tertúllíanus, Ad uxorem, 2, 8, 6-7: PL 1, 1415-1416; FC, 13.
152. FC 13.
153. Mt 19:6; sbr. 1M 2:24.
154. FC 19.
155. GS 49 § 2.
156. Sbr. FC 19.
157. GS 48 § 1.
158. Sbr. FC 20.
159. Sbr. FC 83; CIC, grein 1151-1155.
160. Mk 10:11-12.
161. FC 84.
162. GS 48 § 1; 50.
163. GS 50 § 1; sbr. 1M 2:18; Mt 19:4; 1M 1:28.
164. Sbr. GE 3.
165. Sbr. FC 28.
166. Sbr. P 18:8.
167. Sbr. P 16:31; P 11:14.
168. LG 11; sbr. FC 21.
169. LG 11.
170. LG 10.
171. GS 52 § 1.
172. FC 85; sbr. Mt 11:28.
173. SC 60; sbr. CIC, grein 1166; CCEO, grein 867.
174. Sbr. 1M 12:2; Lk 6:28; Rm 12:14; 1Pt 3:9.
175. Sbr. SC 79; CIC, grein 1168; De Ben. 16, 18.
176. SC 61.
177. Ef 1:3.
178. Sbr. Mk 1:25-26; 3:15; 6:7, 13; 16:17.
179. Sbr. CIC, grein 1172.
180. Sbr. annað kirkjuþingið í Níkeu: DS 601; 603; kirkjuþingið í Trent: DS 1822.
181. SC 13 § 3.
182. Sbr. Jóhannes Páll II, CT 54.
183. CELAM, þriðja almenna þing (Puebla, 1979), lokaskjal §448; sbr. Páll VI, EN 48.
184. Níkeu-Konstantínópel-játningin.
185. Sbr. 2Kor 5:8.
186. Sbr. 1Kor 15:42-44.
187. Sbr. SC 81.
188. Sbr. 1Þ 4:18.
189. OEx 41.
190. Sbr. OEx 1.
191. Sbr. OEx 57.
192. OEx 10.
193. Hl. Símeon frá Þessaloníku, De ordine sepulturæ 336: PG 155, 684.