Stella Maris

Marķukirkja

 

Trśfręšslurit Kažólsku Kirkjunnar

 

 

ANNAR HLUTI: LEYNDARDÓMAR KRISTNINNAR HAFŠIR UM HÖND

ANNAR ŽĮTTUR - HIN SJÖ SAKRAMENTI KIRKJUNNAR

ANNAR KAFLI: SAKRAMENTI LĘKNINGAR

1420. Žaš er meš sakramentum kristinnar innvķgslu aš mašurinn meštekur nżtt lķf Krists. Žetta lķf höfum viš nś “ķ leirkerum” og er žaš eftirleišis “fólgiš meš Kristi ķ Guši”. [1] Viš erum enn ķ okkar “jaršnesku tjaldbśš” sem er undirorpin žjįningum, veikindum og dauša. [2] En žetta nżja lķf sem barn Gušs getur veikst og jafnvel glatast vegna syndar.

1421. Drottinn Jesśs Kristur, lęknir sįlar okkar og lķkama, sem fyrirgaf lama manninum syndir sķnar og gaf honum aftur lķkamlegt heilbrigši sitt, [3] vill aš kirkjan hans haldi įfram, ķ krafti Heilags Anda, žvķ verki hans aš lękna og frelsa, einnig mešal eigin mešlima. Žetta er tilgangur žeirra tveggja sakramenta sem lękna: išrunarsakramentisins og smurningu sjśkra.

« 4. GREIN - SAKRAMENTI IŠRUNAR OG SĮTTA

1422. (980) “Žeir sem ganga til skrifta fį fyrirgefningu vegna miskunnar Gušs. Žeim eru fyrirgefnar syndirnar sem žeir hafa drżgt gegn honum. Samtķmis eru žeir teknir ķ sįtt viš kirkjuna er žeir hafa sęrt meš syndum sķnum; kirkjan ęskir afturhvarfs žeirra og hśn hjįlpar žeim til žess. Žaš gerir hśn meš žvķ aš sżna kęrleik sinn ķ garš žeirra, gott fordęmi og meš žvķ aš bišja fyrir žeim.” [4]

I. HVAŠ KALLAST ŽETTA SAKRAMENTI?

1423. (1989, 1440) Žaš kallast sakramenti afturhvarfs žvķ aš žaš gerir nęrverandi aš sakramentishętti kall Jesś um aš taka sinnaskiptum en žaš er fyrsta skrefiš aftur til Föšurins [5] žegar mašurinn hefur villst frį honum sökum syndar. Žaš kallast išrunarsakramenti žvķ aš žaš helgar persónuleg og kirkjuleg skref hins kristna syndara žegar hann fetar veg sinnaskipta, išrunar og yfirbótar og fullnašargeršar.

1424. (1456, 1449, 1442) Žaš kallast skriftasakramenti žar eš skriftir eša syndajįtning fyrir presti er grundvallaržįttur žessa sakramentis. Ķ dżpri merkingu er žaš einnig “jįtning” - stašfesting og lof - į heilagleika Gušs og miskunnsemi hans gagnvart syndugum manninum. Žaš kallast sakramenti fyrirgefningar vegna žess aš meš sakramentislegri aflausn prestsins veitir Guš skriftabarninu “nįšun og friš”. [6] Žaš kallast sįttasakramenti vegna žess aš žaš mišlar syndaranum af lķfi Gušs sem sęttir: “Lįtiš sęttast viš Guš.” [7] Sį sem lifir eftir miskunnsömum kęrleika Gušs er reišubśinn til žess aš bregšast viš kalli Drottins žegar hann segir: “Skaltu… fara fyrst og sęttast viš bróšur žinn.” [8]

II. HVERS VEGNA SĮTTASAKRAMENTI EFTIR SKĶRNINA?

1425. (1263, 2838) “En žér létuš laugast, žér eruš helgašir, žér eruš réttlęttir fyrir nafn Drottins Jesś Krists og fyrir Anda vors Gušs.” [9] Til aš gera sér ljóst aš hvaša marki syndinni er hrundiš frį žeim manni sem hefur “ķklęšst Kristi” [10] veršur aš gera sér fulla grein fyrir žvķ hversu stór sś gjöf er sem Guš hefur gefiš okkur ķ sakramentum kristinnar innvķgslu. En Jóhannes postuli hefur jafnframt sagt: “Ef vér segjum: “Vér höfum ekki synd,” žį svķkjum vér sjįlfa oss og sannleikurinn er ekki ķ oss.” [11] Og Drottinn kenndi okkur sjįlfur aš bišja: “Fyrirgef oss vorar skuldir”, [12] og tengir fyrirgefningu okkar į misgjöršum annarra viš fyrirgefninguna į syndum okkar sem Guš mun veita okkur.

1426. (405, 978, 1264) Afturhvarfiš til Krists, hin nżja fęšing ķ skķrninni, gjöf Heilags Anda og lķkami og blóš Krists sem meštekin eru sem fęša, hafa gert okkur “heilög og lżtalaus” alveg į sama hįtt og kirkjan sjįlf, brśšur Krists, er “heilög…og lżtalaus”. [13] Eigi aš sķšur hefur nżja lķfiš sem viš höfum meštekiš meš kristinni innvķgslu ekki fjarlęgt breyskleika og veikleika mannlegrar nįttśru og heldur ekki tilhneiginguna til aš syndga sem trśarhefšin kallar consupiscientia en hśn er višvarandi ķ hinum skķršu til aš žeir, meš hjįlp nįšar Gušs, heršist ķ barįttu kristilegs lķfernis. [14] Žetta er barįtta afturhvarfs sem beinist aš hinu heilaga og hinu eilķfa lķfi sem Drottinn kallar okkur linnulaust til. [15]

III. AFTURHVARF HINNA SKĶRŠU

1427. (541, 1226) Köllunin til afturhvarfs kemur frį Jesś. Žetta kall er naušsynlegur hluti žess aš kunngjöra konungsrķkiš: “Tķminn er fullnašur og Gušs rķki ķ nįnd. Gjöriš išrun og trśiš fagnašarerindinu.” [16] Ķ bošun kirkjunnar er žessu kalli beint fyrst til žeirra sem žekkja ekki enn Krist og fagnašarbošskap hans. Žį er skķrnin megingrunnur žessa fyrsta og naušsynlegasta afturhvarfs. Žaš er meš trś į fagnašarbošskapinn og meš skķrn [17] aš viš afneitum hinu illa og öšlumst hjįlpręši, žaš er aš segja, fyrirgefningu allra synda og gjöf hins nżja lķfs.

1428. (1036, 853, 1996) Kall Krists til afturhvarfs ómar įfram ķ lķfi kristinna manna. Žetta sķšara afturhvarf er samfellt hlutverk allrar kirkjunnar sem hefur “synduga menn sem mešlimi sķna”. Hśn “er heilög en žarfnast žó žess aš hśn sé hrein gerš og žvķ er žaš hennar aš gera stöšuga yfirbót og endurnżjun”. [18] Žessi višleitni til afturhvarfs er ekki eingöngu verk mannsins. Hśn er hręring “sundurmarins hjarta” sem nįšin vekur og leišir til aš endurgjalda miskunnsaman kęrleika Gušs sem elskaši okkur aš fyrra bragši. [19]

1429. Afturhvarf heilags Péturs eftir aš hafa afneitaš meistara sķnum žrisvar, ber žessu vitni. Auglit Jesś, fyllt ómęlanlegri miskunn, fékk Pétur til aš tįrfella af išrun og stašfesta žrisvar eftir upprisu Drottins elsku sķna til hans. [20] Sķšara afturhvarfiš snertir einnig allt samfélagiš eins og er ljóst į kalli Drottins til einnar heillar kirkju: “Gjöriš išrun!” [21] Heilagur Ambrósķus segir um hin tvö afturhvörf aš ķ kirkjunni sé “vatn og tįr: skķrnarvatniš og išrunartįrin”. [22]

IV. INNRI IŠRUN

1430. (1098) Lķkt og hjį spįmönnunum į undan honum beinir Jesśs kalli sķnu ekki fyrst og fremst aš ytri verkum, “hęrusekk og ösku”, föstu og meinlęti, heldur aš afturhvarfi hjartans, innra afturhvarfi. Nema žaš gerist eru slķkar syndabętur uppgerš og žęr gagnslausar; engu aš sķšur knżr innra afturhvarf į um žaš aš snśningurinn til betri trśar fįi tjįningu sķna ķ sżnilegum tįknum, athöfnum og yfirbótaverkum. [23]

1431. (1451, 368) Innri išrun veldur nżrri og róttękri stefnu ķ öllu okkar lķfi, snśningi, afturhvarfi til Gušs af öllu okkar hjarta, endalokum syndar, andśš į illsku og andstyggš į drżgšum misgjöršum. Samtķmis hefur hśn ķ för meš sér löngun og įsetning um aš breyta eigin lķferni ķ von um miskunn Gušs og ķ trausti um hjįlp nįšar hans. Žessu afturhvarfi hjartans fylgir bętandi kvöl og depurš sem kirkjufešurnir kalla animi cruciatus (žrenging andans) og compunctio cordis (išrun hjartans). [24]

1432. (1989) Mannshjartaš er žungt og forhert. Guš veršur aš gefa manninum nżtt hjarta. [25] Afturhvarf er fyrst og fremst verk nįšar Gušs sem snżr hjarta okkar til hans: “Snś žś oss til žķn, Drottinn, žį snśum vér viš.” [26] Guš gefur okkur styrk til aš byrja upp į nżtt. Žegar viš komumst aš raun um hversu kęrleikur Gušs er mikill skelfur hjarta okkar yfir andstyggš og byrši syndarinnar og tekur aš óttast aš misbjóša Guši meš synd og verša višskila viš hann. Mannshjartaš leitar afturhvarfs žegar žaš horfir į hann sem syndir okkar hafa gegnumstungiš:27 Beinum huganum aš blóši Krists. Hugleišum hversu dżrmętt žetta blóš er ķ augum Föšur hans žvķ aš śthelling žess var okkur til hjįlpręšis og hefur opnaš öllum mönnum leiš til išrunar. [28]

1433. (729, 692, 1848) Sķšan į pįskunum hefur Heilagur Andi sannaš “heiminum hvaš er synd”, [29] sannaš aš heimurinn hefur ekki trśaš į hann sem Faširinn hefur sent. En žessi sami Andi sem varpar ljósi į synd er einnig hjįlparinn sem gefur hjarta mannsins nįš til aš išrast og leita afturhvarfs. [30]

V. HINAR MÖRGU MYNDIR IŠRUNAR Ķ KRISTNU LĶFERNI

1434. (1969) Innri išrun aš kristnum hętti mį tjį meš margvķslegum hętti. Ritningin og kirkjufešurnir leggja įherslu į žrennt: föstuhald, bęn og ölmusu [31] sem lįti ķ ljós afturhvarfiš gagnvart sjįlfum sér, Guši og öšrum mönnum. Įsamt meš gagngerri skķrslu, sem skķrn eša pķslarvętti kemur til leišar, nefna žeir eftirfarandi sem leiš til aš öšlast fyrirgefningu syndanna: tilraunir til sįtta viš viš nįunga sinn, išrunartįr, umhyggja fyrir hjįlpręši nįungans, įrnašarbęnir dżrlinganna, og įstundun nįungakęrleikans sem “hylur fjölda synda”. [32]

1435. Afturhvarfiš er fullnaš ķ daglegu lķfi meš žvķ aš vinna aš sįttum, bera umhyggju fyrir hinum fįtęku, meš žvķ aš iška og verja rétt og réttlęti, [33] meš žvķ aš jįta sakir fyrir bróšur sķnum, meš bróšurlegri umvöndun, endurskošun lķfernis, samviskurannsókn, andlegri leišbeiningu, meš žvķ aš taka viš žjįningum og žola ofsóknir sakir réttlętis. Aš taka kross sinn daglega og fylgja Jesś er tryggasta leišin til išrunar. [34]

1436. (1394) Evkaristķan og išrun. Daglegt afturhvarf og yfirbót eiga uppsprettu sķna og nęringu ķ evkaristķunni žvķ aš ķ henni er fórn Krists gerš nęrverandi, fórnin sem hefur sętt okkur viš Guš. Fyrir evkaristķuna nęrast og styrkjast žeir sem lifa eftir lķfi Krists. “Hśn er oss lękning til frelsunar frį daglegum syndum vorum og hśn verndar oss frį daušasyndum.” [35]

1437. Lestur Heilagrar Ritningar, tķšabęnir og Faširvoriš - öll sönn tilbeišsla eša gušrękni, endurlķfgar anda išrunar og afturhvarfs ķ okkur og stušlar aš fyrirgefningu synda okkar.

1438. (540, 2043) Išrunartķmi og išrunardagar innan kirkjuįrsins (föstutķš og allir föstudagar ķ minningu dauša Drottins) eru įhrifarķkar stundir til aš iška išrun og yfirbót ķ kirkjunni. [36] Žessir tķmar eru sérlega hentugir til andlegra ęfinga, įstundunar helgisiša išrunar og yfirbóta, pķlagrķmsferša sem tįkn um syndabót, til ótilneyddra sjįlfsafneitana eins og aš fasta og gefa ölmusugjafir, og aš eiga hlut meš mešbręšrum sķnum (kęrleiks- og trśbošsverk).

1439. (545) Jesśs rakti ķ dęmisögunni af tżnda syninum leišina til sinnaskipta og išrunar en hśn hefur ķ mišju sinni hinn miskunnsama föšur: [37] hrifning yfir sżndarfrelsi, brottför śr hśsi föšurins; hin mikla eymd sem sonurinn er kominn ķ eftir aš hafa sóaš eigum sķnum; mikil nišurlęging hans žegar hann neyšist til aš fóšra svķnin og, žaš sem verra er, aš vilja sešja sig į drafinu sem svķnin įtu; hugsunin um žaš sem hann hafši misst; išrun hans og įkvöršun um aš lżsa sjįlfan sig sekan frammi fyrir föšur sķnum; ferš hans til baka; rausnarlegar móttökur föšurins; fögnušur föšurins - allt ber žetta einkenni leišarinnar til afturhvarfs. Besta skikkjan, hringurinn og veislumįltķšin eru tįkn um žaš nżja lķf - hreint, veršskuldaš og glešilegt - sem bķšur allra žeirra er snśa aftur til Gušs og ķ fašm fjölskyldu hans, kirkjunnar. Einungis hjarta Krists, sem žekkir dżptir kęrleika Föšur sķns, getur opinberaš okkur hversu djśp miskunn hans er, og gert žaš meš žetta einföldum og fögrum hętti.

VI. SAKRAMENTI IŠRUNAR OG SĮTTA

1440. (1850) Syndin er fyrst og fremst brot gegn Guši, slit į samfélagi viš hann. Samtķmis skašar hśn samfélagiš viš kirkjuna. Af žessum sökum hefur afturhvarf ķ för meš sér hvortveggja fyrirgefningu Gušs og sįtt viš kirkjuna sem tjįš er og fullnaš į helgisišlegan hįtt meš sakramenti išrunar og sįtta. [38]

Guš einn fyrirgefur syndir

1441. (270, 431, 589) Guš einn fyrirgefur syndir. [39] Jesśs er Sonur Gušs og žvķ segir hann um sjįlfan sig: “Mannssonurinn hefur vald til aš fyrirgefa syndir į jöršu”; hann fer meš žetta gušdómlega vald: “Syndir žķnar eru fyrirgefnar”. [40] Ķ krafti gušdómlegs myndugleika sķns gefur hann mönnum žetta vald til aš fara meš ķ hans nafni. [41]

1442. (983) Vilji Krists er sį aš ķ bęnum, lķfi og athöfnum sķnum sé öll kirkjan tįkn og verkfęri žeirrar fyrirgefningar og sįtta sem hann įvann okkur meš blóši sķnu. Og hann treysti hinni postullegu hiršisžjónustu fyrir žvķ aš veita syndaaflausn. Hśn hefur meš höndum “žjónustu sįttargjöršarinnar”. [42] Postulinn er sendur śt sem “erindreki Krists” og fyrir hann er žaš “Guš sem įminnir” okkur og hvetur: “Lįtiš sęttast viš Guš.” [43]

Sįtt viš kirkjuna

1443. (545) Ķ opinberu lķfi sķnu fyrirgaf Jesśs ekki einungis syndir heldur lét skżrt ķ ljós įvexti fyrirgefningarinnar: Syndarann, sem fyrirgefiš hafši veriš, setti hann aftur til samfélags viš lżš Gušs sem hann hafši snśiš frį eša jafnvel sagt skiliš viš vegna syndar. Lżsandi dęmi um žetta er žegar Jesśs leyfši syndurum aš sitja til boršs meš sér en žaš er stórkostleg lżsing į fyrirgefningu Gušs og endurkomunni ķ skaut lżšs Gušs. [44]

1444. (981) Meš žvķ aš mišla til postulanna mętti sķnum aš fyrirgefa syndir gefur Drottinn žeim einnig myndugleikann aš sętta syndarann viš kirkjuna. Žessi kirkjulegi žįttur ķ starfi žeirra kemur skżrast fram ķ hįtķšlegum oršum Krists viš Sķmon Pétur: “Ég mun fį žér lykla himnarķkis, og hvaš sem žś bindur į jöršu, mun bundiš į himnum, og hvaš sem žś leysir į jöršu, mun leyst į himnum”. [45] “Žaš er samt sem įšur įn alls efa, aš lyklavaldiš sem veitt var heilögum Pétri var einnig veitt hinum postulunum, er voru ķ samneyti viš höfušiš.” [46]

1445. (553) Oršin binda og leysa hafa žessa žżšingu: hver sį sem žiš śtilokiš frį samfélagi ykkar er śtilokašur frį samfélaginu viš Guš; hver sį sem žiš takiš viš į nż ķ samfélag ykkar bżšur Guš velkominn ķ sitt samfélag. Sįtt viš kirkjuna er ekki hęgt aš skilja aš frį sįtt viš Guš.

Sakramenti fyrirgefningar

1446. (979, 1856, 1990) Kristur stofnsetti išrunarsakramentiš fyrir alla synduga mešlimi kirkju sinnar en einkum fyrir žį sem fallnir eru ķ alvarlega synd og hafa glataš meš žvķ nįšarįhrifum skķrnarinnar og skašaš hiš kirkjulega samfélag. Išrunarsakramentiš veitir žeim nżtt tękifęri til afturhvarfs og aš endurheimta nįš réttlętingarinnar. Kirkjufešurnir lżsa žessu sakramenti sem “sķšari bjarghring hjįlpręšisins eftir skipbrotiš sem er glötun nįšarinnar.” [47]

1447. Žaš raunhęfa form sem kirkjan hefur notaš žegar hśn beitir žessu forręši sem hśn meštók frį Drottni sķnum hefur veriš breytilegt ķ gegnum aldirnar. Į fyrstu öldum var sįtt žeirra kristnu manna sem drżgt höfšu tiltekna alvarlega synd eftir skķrn sķna (til dęmis skušgošadżrkun, morš eša hjśskaparbrot) hįš mjög ströngum kirkjuaga. Samkvęmt honum varš skriftabarniš aš išrast opinberlega fyrir syndir sķnar, oft įrum saman, įšur en žaš var tekiš ķ sįtt. Žessi “skriftaboš” (“poenitentium ordinem”) (sem snertu einungis tilteknar alvarlegar syndir) stóšu mönnum sjaldan til boša og į sumum svęšum bara einu sinni į lķfsleišinni. Ķrskir trśbošar, undir įhrifum frį austurlenskri munkahefš, innleiddu į 7. öld žį venju į meginlandi Evrópu aš menn sęktu skriftir sķnar “leynilega” og krafšist slķk iškun ekki fullnustu į löngu og opinberu yfirbótarverki įšur en sęttir komust į viš kirkjuna. Eftir žaš hefur sakramentiš veriš gert meš leynd į milli skriftabarnsins og prestsins. Žessi nżja venja gaf tękifęri til žess aš sakramentiš vęri endurtekiš og ruddi brautina aš žvķ aš žaš vęri sótt reglulega. Hśn leyfši fyrirgefningu bęši į alvarlegum syndum og smįsyndum meš einni og sömu sakramentisathöfninni. Ķ megindrįttum er žetta žaš form išrunar og yfirbótar sem kirkjan hefur iškaš fram į okkar daga.

1448. Sömu grundvallarbyggingu er aš finna ķ kirkjuaga og helgihaldi žessa sakramentis žótt žaš hafi gengiš ķ gegnum breytingar ķ aldanna rįs. Hśn hvķlir į tveimur meginžįttum sem eru jafn naušsynlegir: annars vegar eru gjöršir mannsins sem leitar afturhvarfs fyrir tilverknaš Heilags Anda, žaš er aš segja, sįr išrun, skriftir og fullnašargerš; hins vegar er verknašur Gušs fyrir mešalgöngu kirkjunnar. Kirkjan, sem fyrir biskupinn og presta hans fyrirgefur syndir ķ nafni Jesś Krists og įkvaršar fullnašargeršina, bišur einnig meš syndaranum og gerir yfirbót meš honum. Žannig er syndarinn lęknašur og endurreistur til hins kirkjulega samfélags.

1449. (1481, 234) Aflausnaroršin sem latneska kirkjan notar tjį grundvallaržętti žessa sakramentis: Fašir allrar miskunnar er uppspretta allrar fyrirgefningar. Hann kemur sįtt syndarans til leišar fyrir pįska Sonar sķns og gjöf Anda sķns fyrir bęn og žjónustu kirkjunnar: Guš, fašir miskunnsemdanna, sem sętti heiminn viš sig fyrir dauša og upprisu Sonar sķns og śthellti Heilögum Anda til fyrirgefningar syndanna, veiti žér nįšun og friš fyrir žjónustu kirkjunnar. Og ég leysi žig af syndum žķnum ķ nafni Föšurins og Sonarins og hins Heilaga Anda. [48]

VII. ŽAŠ SEM SKRIFTABARNIŠ GERIR

1450. “Išrun og yfirbót krefst žess af syndaranum aš hann umberi alla hluti ótilneyddur, hafi sundurmariš hjarta, skrifti meš vörum sķnum og iški fullkomna aušmżkt og įrangursrķka fullnašargerš.” [49]

Sįr išrun

1451. (431) Mešal žess sem snżr aš skriftabarninu er sįr išrun efst į blaši. Sįr išrun tekur til “hryggšar sįlarinnar og óbeitar į syndinni sem drżgš hefur veriš og žess įsetnings aš syndga ekki aftur”. [50]

1452. (1822) Žegar sįr išrun sprettur af kęrleika sem elskar Guš umfram allt annaš er hśn kölluš “fullkomin” (caritatis contritio eša sįr išrun af kęrleika). Slķk išrun žurrkar śt smįsyndir; hśn aflar einnig fyrirgefningar į daušsyndum ef hśn felur ķ sér žann stašfasta įsetning aš sękja skriftasakramentiš svo fljótt sem aušiš er. [51]

1453. Sś sįra išrun sem kallast “ófullkomin” (attritio) er einnig gjöf Gušs, įminning Heilags Anda. Hśn fęšist af hugsuninni um andstyggš syndarinnar eša óttanum um eilķfa fordęmingu og ašrar refsingar sem vofa yfir syndaranum (contritio ex timore eša sįr išrun óttans). Slķkt samviskubit getur komiš af staš innri žróun sem meš hjįlp nįšarinnar nęr fullkomnun viš sakramentislega aflausn. Hinsvegar getur ófullkomin išrun ein og sér ekki aflaš fyrirgefningar alvarlegra synda en hśn gefur viljann til aš leita fyrirgefningar ķ išrunarsakramentinu. [52]

1454. Žaš į aš bśa sig undir móttöku į žessu sakramenti meš samviskurannsókn sem gerš er ķ ljósi Oršs Gušs. Žį ritningartexta sem best henta ķ žessu efni mį finna ķ bošoršunum tķu, ķ sišferšilegri trśfręšslu gušspjallanna, og postullegu bréfanna, eins og ķ fjallręšunni og kennslu postulanna. [53]

Syndajįtning

1455. (1424, 1734) Jafnvel žótt litiš sé į skriftir (syndajįtningu) hreinum mannlegum augum eru žęr okkur frelsun og gera okkur aušveldara fyrir aš sęttast viš ašra. Meš žvķ aš višurkenna syndina į žennan hįtt horfist mašurinn beint ķ augu viš žį synd sem hann hefur gert sig sekan um; hann tekur įbyrgš į henni og opnar sig žannig į nż fyrir Guši og samfélagi kirkjunnar til aš nż framtķš megi blasa viš.

1456. (1855, 1505) Naušsynlegur žįttur išrunarsakramentisins er aš skrifta fyrir presti: “Skriftabörnin skulu skrifta allar daušasyndir sem žeim eru ljósar eftir aš hafa rannsakaš samvisku sķna af kostgęfni jafnvel žótt žęr séu mjög leynilegar og einungis drżgšar gegn sķšustu tveimur bošum tķyršanna (Decalogi); žvķ aš žessar syndir sęra stundum sįlina meš dżpri og alvarlegri hętti en žęr sem almennt er vitaš um aš drżgšar hafa veriš.” [54] Žegar trśendur Krists leitast viš aš skrifta allar žęr syndir sem žeir geta munaš leikur ekki um žaš neinn vafi aš žeir leggja žęr fram fyrir hina gušdómlegu miskunnsemi til fyrirgefningar. En žeir sem lįta hjį lķša aš gera žaš og leyna sumum žeirra vķsvitandi hafa ekkert til aš leggja fram fyrir hina gušdómlegu gęsku fyrir mešalgöngu prestsins “vegna žess aš sé sjśklingurinn feiminn viš aš sżna sįr sitt lękninum lęknar lęknisfręšin ekki žaš sem hśn veit ekkert um.” [55]

1457. (2042, 1385) Samkvęmt boši kirkjunnar “skal hver hinna trśušu sem nįš hefur skilningsaldri [getur greint illt frį góšu] hafa žį skyldu aš skrifta alvarlegar syndir af einlęgni aš minnsta kosti einu sinni į įri.” [56] Hver sį sem gerir sér grein fyrir žvķ aš hafa drżgt alvarlega synd leyfist ekki aš bergja ķ heilagri samneytingu, enda žótt hann finni til fullkomnar išrunar, įn žess aš hafa fyrst žegiš sakramentislega aflausn, nema žvķ ašeins aš hann hafi alvarlega įstęšu til aš bergja ķ heilagri samneytingu og hefur ekki įtt žess kost aš ganga til skrifta. [57] Börn verša aš sękja sakramenti išrunar įšur en žau bergja ķ heilagri samneytingu ķ fyrsta skipti. [58]

1458. (1783, 2468) Strangt til tekiš er ekki naušsynlegt aš skrifta hversdagslega lesti (smįsyndir). Eigi aš sķšur męlir kirkjan eindregiš meš žvķ aš žaš sé gert. [59] Aš skrifta reglulega smįsyndir hjįlpar okkur til aš móta samviskuna, berjast gegn illum tilhneigingum, fį lękningu Krists og aš žroskast ķ lķfi Andans. Meš žvķ aš fį fyrir tilstilli žessa sakramentis miskunn Föšurins aš gjöf fįum viš örvun til aš vera miskunnsöm eins og hann er miskunnsamur: [60] Hver sį sem jįtar syndir sķnar er žegar aš störfum meš Guši. Guš ber sök į syndir žķnar og gerir žś hiš sama ertu ķ bandalagi viš Guš. Mašurinn og syndarinn eru svo aš segja tveir veruleikar: žegar žś heyrir talaš um “mann” er žaš sköpun Gušs; žegar žś heyrir talaš um “syndara” er žaš verk mannsins sjįlfs. Eyddu žvķ sem žś hefur gert til aš Guš megi bjarga žvķ sem hann hefur gert.… Žegar žś byrjar aš hafa višbjóš į žvķ sem žś hefur gert hefjast góšverk žķn enda įsakar žś sjįlfan žig um žķn vondu verk. Upphafiš aš góšum verkum er aš jįta vondu verkin. Žś gjörir sannleikann og kemur til ljóssins. [61]

Fullnašargerš

1459. (2412, 2487, 1473) Margar syndir skaša nįungann. Bęta į skašann meš öllum tilteknum hętti (til dęmis meš žvķ aš skila aftur stolnum hlutum, hreinsa mannorš žess sem hefur veriš ręgšur og greiša bętur fyrir meišsli). Einföld réttlętisvitund krefst žess. En syndin sęrir einnig og veikir syndarann sjįlfan og samband hans viš Guš og nįungann. Aflausn tekur burt synd en hśn lagar ekki allar žį röskun sem hśn veldur. [62] Eftir aš hafa veriš reistur upp frį synd bķšur syndarans aš endurheimta fullt heilbrigši anda sķns og žaš gerir hann meš žvķ aš gera eitthvaš annaš og meira til aš bęta upp fyrir syndina: hann veršur aš “gera sektarbętur” eša “frišžęgja” fyrir syndir sķnar. Slķk fullnašargerš kallast einnig “yfirbót”.

1460. (2447, 618, 2011) Yfirbótin sem skriftafaširinn setur veršur aš hafa til hlišsjónar persónulega hagi skriftabarnsins og veršur hśn aš beinast aš žvķ sem er anda skriftabarnsins fyrir bestu. Hśn veršur, eins og kostur er, aš vera ķ samręmi viš alvarleika og ešli syndarinnar sem drżgš var. Hśn getur falist ķ bęnum, gjöfum, lķknarstörfum, žjónustu viš nįungann, sjįlfviljugu meinlęti, fórnfęringum, og umfram allt aš bera kross sinn af žolinmęši. Slķk yfirbót hjįlpar okkur aš verša lķk Kristi sem einn frišžęgši fyrir syndir okkar ķ eitt skipti fyrir öll. Hśn leyfir okkur aš gerast samarfar meš hinum upprisna Kristi ef “vér lķšum meš honum”. [63] En fullnašargeršin sem viš innum af hendi fyrir syndir okkar er hins vegar ekki okkar sem slķk sé hśn ekki gerš fyrir tilstilli Jesś Krists. Viš, sem getum ekkert gert sjįlf, slķk sem viš erum, getum gert alla hluti meš žvķ aš eiga samvinnu viš hann sem “mig styrkan gjörir”. Žannig hefur mašurinn ekkert til aš hrósa sér af heldur er allt hrós okkar ķ Kristi…ķ honum verkar fullnašargerš okkar meš žvķ aš viš berum “įvexti sambošna išruninni”. Žessir įvextir sękja verkun sķna til hans, af honum eru žeir frambornir Föšurnum og fyrir hann eru žeir mešteknir af Föšurnum. [64]

VIII. SĮ SEM ŽJÓNUSTAR ŽETTA SAKRAMENTI

1461. (981) Žar eš Kristur fól postulum sķnum sįttargjöršaržjónustuna, [65] halda biskuparnir, sem eru eftirmenn žeirra, og prestarnir, samstarfsmenn biskupanna, įfram aš fara meš žessa žjónustu. Biskupar og prestar, ķ krafti sakramentisins helgar vķgslur, hafa meš sönnum hętti mįttinn til aš fyrirgefa allar syndir “ķ nafni Föšurins og Sonarins og hins Heilaga Anda”.

1462. (886, 1567) Fyrirgefning syndanna kemur į sįttum viš Guš og einnig viš kirkjuna. Allt frį upphafi hefur biskupinn, sem sżnilegt höfuš tiltekinnar kirkju, veriš meš réttu talinn sį sem fyrst og fremst hefur mįttinn og žjónustu sįttargjöršarinnar į hendi: hann hefur umsjón meš skriftabošununum. [66] Prestarnir, samstarfsmenn hans, iška žjónustuna aš žvķ marki aš žeir hafi fengiš umboš sitt annašhvort frį biskupi sķnum (eša yfirmanni klausturreglu) eša pįfanum, eftir žvķ sem kirkjuréttur segir til um. [67]

1463. (982) Tilteknar og sérlega alvarlegar syndir hafa ķ för meš sér bannfęringu sem er höršust kirkjurefsinga og śtilokar hśn móttöku į sakramentunum og iškun vissra kirkjulegra athafna. Aflausn mį žar af leišandi enginn veita, samkvęmt kirkjurétti, nema pįfinn, biskup stašarins eša prestar sem hafa heimild til žess frį žeim. [68] Sé hętta į dauša mį hvaša prestur sem er, jafnvel žótt hann hafi ekki rétt til aš hlżša skriftum, veita aflausn frį hverri synd og bannfęringu. [69]

1464. Prestarnir eiga aš hvetja hina trśušu til žess aš sękja išrunarsakramentiš og vera sjįlfir til žess fśsir aš hafa žetta sakramenti um hönd ķ hvert skipti sem kristnir menn óska žess meš sanngjörnum hętti. [70]

1465. (983) Žegar presturinn hefur um hönd išrunarsakramentiš er hann aš uppfylla hiršisstarf góša hiršisins sem leitar tżnda saušsins, og žjónustu miskunnsama samverjans sem bindur um sįr, föšurins sem bķšur tżnda sonarins og fagnar honum žegar hann snżr aftur, og hins réttlįta dómara sem fer ekki ķ manngreinarįlit og dęmir af réttvķsi og miskunn. Presturinn er tįkn og verkfęri miskunnsamrar elsku Gušs til syndarans.

1466. (1551, 2690) Skriftafaširinn er ekki herra fyrirgefningar Gušs heldur žjónar hann henni. Žjónn žessa sakramentis skal gera fyrirętlun og kęrleika Krists aš sķnum. [71] Hann į aš hafa margreynda žekkingu į žvķ hvernig kristnum manni beri aš lifa, hafa reynslu af mannlegum mįlefnum og sżna žeim viršingu og nęrgętni sem falliš hafa; hann į aš elska sannleikann, vera trśr kennsluvaldi kirkjunnar og leiša skriftabarniš af žolinmęši til bata og fulls žroska. Hann veršur aš bišja og gera yfirbót fyrir skriftabarn sitt um leiš og hann felur žaš miskunn Drottins.

1467. (2490) Meš hlišsjón af žvķ hversu viškvęmt og mikilvęgt žetta žjónustustarf er og žeirrar viršingar sem hverri persónu ber, lżsir kirkjan žvķ yfir aš hver sį prestur sem hlżšir skriftum skal bundinn, aš višlagšri mjög haršri refsingu, algerri žagnarskyldu hvaš višvķkur žeim syndum sem skriftabörnin hafa jįtaš fyrir honum. Hann getur ekki nżtt sér žį vitneskju sem hann öšlast um lķf skriftabarna sinna meš skriftum žeirra. [72] Žetta leyndarmįl, sem engar undantekningar leyfir, nefnist “sakramentislegt innsigli” vegna žess aš žaš sem skriftabarniš hefur sagt prestinum er framvegis “innsiglaš” af sakramentinu.

IX. ĮHRIF ŽESSA SAKRAMENTIS

1468. (2305) “Allur kraftur išrunarsakramentisins er fólginn ķ žvķ aš endurreisa okkur til žess aš eiga nįš Gušs og aš sameina okkur honum ķ nįinni vinįttu.” [73] Žannig er tilgangur žessa sakramentis sįtt viš Guš og į žann hįtt verkar žaš. Žeir sem sękja išrunarsakramentiš meš sundurkrömdu hjarta og af trśarlegu innręti “öšlast meš [sįttinni] friš og ró samviskunnar en žaš hefur ķ för meš sér styrka andlega huggun”. [74] Žetta sakramenti sįttarinnar viš Guš kemur til leišar sannri “andlegri upprisu”, žaš fęrir ķ lag ķ lķfi Gušsbarna tignina og blessunina en žar er vinįttan viš Guš dżrmętust. [75]

1469. (953, 949) Žetta sakramenti sęttir okkur viš kirkjuna. Syndin skašar eša slķtur jafnvel bręšralag. Išrunarsakramentiš lagar eša endurreisir žaš. Ķ žeim skilningi lęknar žaš ekki einfaldlega žann sem settur er aftur til hins kirkjulega samfélags, heldur hleypir žaš einnig nżju lķfi ķ kirkjuna sem žjįšist vegna syndar eins af mešlimum hennar. [76] Endurgrundvallašur eša styrktur ķ samfélagi heilagra er syndarinn geršur sterkari meš skiptum į andlegum gęšum mešal allra lifandi lima lķkama Krists, hvort sem žeir eru enn į vegferš sem pķlagrķmar eša žegar komnir ķ hiš himneska föšurland:77 Hafa ber ķ huga aš žessi sįtt viš Guš leišir til annarra sįtta sem lagfęra önnur brot sem syndin veldur. Syndarinn sem fęr fyrirgefningu sęttist viš sjįlfan sig ķ innstu verund sinni žar sem hann finnur aftur sinn dżpsta sannleika. Hann sęttist viš mešbręšur sķna sem hann hefur meš einum eša öšrum hętti misbošiš og sęrt. Hann sęttist viš kirkjuna. Hann sęttist viš alla sköpunina. [78]

1470. (678, 1039) Ķ žessu sakramenti, meš žvķ aš gefa sig į vald miskunnsömum dómi Gušs, sér syndarinn į vissan hįtt fyrir dóminn sem hann mun sęta viš lok sķns jaršneska lķfs. Žvķ aš žaš er nś, ķ žessu lķfi, sem okkur er bošiš aš velja į milli lķfs og dauša og žaš er einungis eftir leiš afturhvarfsins aš viš getum gengiš inn ķ konungsrķkiš, sem alvarleg synd hindrar ašgang aš. [79] Meš žvķ aš leita afturhvarfs til Krists eftir leišum trśar, išrunar og yfirbótar fer syndarinn frį dauša til lķfs og “kemur ekki til dóms”. [80]

X. AFLĮT

1471. Aflįtskenningin og framkvęmd aflįts ķ kirkjunni hafa nįin tengsl viš verkun išrunarsakramentisins.

Hvaš er aflįt?

“Aflįt er uppgjöf frammi fyrir Guši į stundlegum syndagjöldum vegna syndar sem hefur sekt sķna fyrirgefna. Hana öšlast sį trśmašur Krists sem hefur gott innręti og nżtur hann til žess milligöngu kirkjunnar, aš uppfylltum įkvešnum skilyršum, žegar hśn sem žjónn endurlausnarinnar śthlutar og rįšstafar meš fullu umboši fjįrsjóši fullnašargeršanna sem er Krists og dżrlinganna.” [81] “Aflįt er ófullkomiš eša fullkomiš allt eftir žvķ hvort žaš upp gefur aš hluta til eša aš öllu leyti stundleg syndagjöld vegna syndar.” [82] Hinir trśušu geta unniš sér aflįt fyrir sjįlfa sig eša lįtiš žaš nį til hinna lįtnu. [82]b

Refsing fyrir synd

1472. (1861, 1031) Til aš skilja žessa kennisetningu og framkvęmd kirkjunnar er naušsynlegt aš gera sér grein fyrir aš syndin leišir til tveggja hluta. Alvarleg synd sviptir okkur samfélaginu viš Guš og gerir okkur meš žvķ óhęf til eilķfs lķfs en missir žess nefnist “eilķf refsing” syndarinnar. Į hinn bóginn hefur hver synd, jafnvel smįsynd, skašleg tengsl viš skapanir sem veršur aš hreinsa annaš hvort hér į jöršu eša eftir daušann ķ žvķ įstandi sem nefnist hreinsunareldur. Žessi skķrsla leysir viškomandi undan žvķ sem kallaš er “stundleg syndagjöld”. Ekki ber aš lķta svo į aš žessar tvęr geršir refsinga séu eins konar utanaškomandi hefnd af völdum Gušs heldur aš žęr séu fylgifiskar sjįlfrar nįttśru syndarinnar. Afturhvarf sem stafar af brennandi kęrleika getur hreinsaš syndarann aš fullu og öllu žannig aš engin refsing verši eftir. [83]

1473. (2447) Fyrirgefning syndarinnar og endurreisn til samfélags viš Guš hafa ķ för meš sér uppgjöf į eilķfri refsingu syndarinnar en stundleg refsing hennar varir. Mešan kristinn mašur ber ķ žolinmęši alls kyns žjįningar og žrautir og, žegar dagurinn rennur upp, mętir daušanum ķ frišsęld, ber honum aš leitast viš aš taka viš žessum stundlegu syndagjöldum sem nįšargjöf. Hann į aš leitast viš meš verkum miskunnar og kęrleika, sem og meš bęnum og żmsum yfirbótaverkum, aš segja fullkomlega skiliš viš “hinn gamla mann” og ķklęšast “hinum nżja manni”. [84]

Ķ samfélagi heilagra

1474. (946-959, 795) Sį kristni mašur sem leitast viš aš hreinsa sig af syndum sķnum og gera sig heilagan meš hjįlp nįšar Gušs er ekki einn. “Lķf hvers einasta af Gušs börnum tengist, ķ Kristi og fyrir Krist, į undursamlegan hįtt lķfi allra annarra kristinna mešbręšra ķ hinni yfirnįttśrlegu einingu leyndardómsfulls lķkama Krists, lķkt og ķ einni leyndardómsfullri persónu.” [85]

1475. Ķ samfélagi heilagra “rķkja ęvarandi bönd kęrleikans milli trśašra sem žegar hafa nįš til sinna himnesku heimkynna, žeirra sem bęta fyrir syndir sķnar ķ hreinsunareldinum og žeirra sem enn eru pķlagrķmar į jöršinni. Milli žeirra į sér einnig staš rķkuleg skipti allra góšra hluta.” [86] Ķ žessum dįsamlegu skiptum er heilagleiki eins öšrum įvinningur sem fer langt fram śr žeim skaša sem synd eins getur valdiš öšrum. Žannig hreinsast hinn išrandi syndari af refsingu syndarinnar meš skjótari og gagnlegri hętti ef hann leitar skjóls ķ samfélagi heilagra.

1476. (617) Žessi andlegu gęši samfélags heilagra köllum viš einnig fjįrsjóš kirkjunnar en “ekki žó žannig aš žar sé komin samtala allra žeirra efnislegu gęša sem hafa safnast saman ķ gegnum aldirnar. “Fjįrsjóšur kirkjunnar” er žvert į móti žaš ósegjanlega gagn, óžrjótanlega gagn, sem veršleikar Krists hafa frammi fyrir Guši og bornir voru fram til aš allt mannkyn gęti frelsast frį synd og öšlast samneyti viš Föšurinn. Žaš er ķ Kristi, sjįlfum endurlausnaranum, aš fullnašargeršir og veršleikar endurlausnar hans lifa og verka.” [87]

1477. (969) “Žessi fjįrsjóšur geymir einnig bęnir og góš verk sęllar Marķu meyjar sem vissulega eru mikil, ómęlanleg, jafnvel flekklaus, ķ gagni sķnu frammi fyrir Guši. Ķ fjįrsjóšinum eru einnig bęnir og góš verk allra dżrlinganna, allra žeirra sem hafa fylgt ķ fótspor Krists Drottins og hafa meš nįš hans gert lķf sitt heilagt og innt af hendi erindi kirkjunnar ķ einingu hins leyndardómsfulla lķkama.” [88]

Aš öšlast aflįt frį Guši fyrir tilstilli kirkjunnar

1478. (981) Aflįt er fengiš fyrir tilstilli kirkjunnar sem ķ krafti žess mįttar sem Kristur Jesśs fékk henni til aš binda og leysa hefur afskipti fyrir hönd hins kristna manns og opnar upp fyrir honum fjįrsjóš veršleika Krists og dżrlinganna til aš hann öšlist frį Föšur miskunnsemdanna uppgjöf stundlegra refsinga sem til eru komnar vegna synda hans. Meš žvķ er kirkjan ekki einfaldlega aš koma žessum kristna manni til hjįlpar heldur vill hśn einnig hvetja hann til žess aš įstunda trśrękni, išrun og yfirbót, og nįungakęrleikann. [89]

1479. (1032) Žeir hinna trśušu sem eru dįnir og gangast undir hreinsun heyra einnig til samfélags heilagra og žeim getum viš hjįlpaš mešal annars meš žvķ aš öšlast aflįt fyrir žį til aš stundlegar refsingar fyrir syndir žeirra verši upp gefnar.

XI. IŠRUNARSAKRAMENTIŠ HAFT UM HÖND

1480. Lķkt og į viš um öll sakramentin eru skriftir helgisišaleg athöfn. Helgihaldiš felst venjulega ķ eftirfarandi žįttum: Heilsun og blessun prestsins, lestri Gušs orša til aš upplżsa samviskuna og vekja sanna išrun, og hvatningu aš gera yfirbót; syndajįtningunni sem bęši višurkennir syndirnar og kunngerir prestinum žęr; skriftir settar og viš žeim tekiš; aflausn prestsins; žakkar- og lofgjöršarbęn og kvešju prestsins įsamt blessun hans.

1481. (1449) Bżsanskir helgisišir geyma nokkrar višurkenndar aflausnarformślur sem bera meš sér aš vera įkall og lįta ķ ljós į lotningarveršan hįtt leyndardóm fyrirgefningarinnar: “Megi hinn sami Guš, sem fyrir spįmanninn Natan fyrirgaf Davķš žegar hann jįtaši syndir sķnar, sem fyrirgaf Pétri žegar hann grét beisklega, bersyndugu konunni sem žvoši fętur hans meš tįrum sķnum, tollheimtumanninum, og glataša syninum, megi hann fyrir mig, syndara, fyrirgefa žér bęši ķ žessu lķfi og žvķ nęsta og gera žér kleift aš koma fram fyrir geigvęnlegan dómstól sinn įn žess aš žaš verši žér til dóms, hann sem blessašur er um aldir alda. Amen.”

1482. (1140) Išrunarsakramentinu mį einnig finna staš innan sameiginlegs helgihalds žar sem viš bśum okkur saman undir skriftir og fęrum saman žakkir fyrir fyrirgefninguna sem viš fįum. Persónuleg jįtning syndar og einstök aflausn eru sett inn ķ oršsžjónustuna viš orš Gušs sem geymir lestra og hómilķu, sameiginlega samviskurannsókn, sameiginlega bón um fyrirgefningu, Faširvoriš og sameiginlega žakkargjörš. Sameiginlegt helgihald sem žetta sżnir meš skżrari hętti kirkjuleg einkenni išrunar og yfirbótar. Óhįš žvķ hvernig helgihaldinu er hįttaš er išrunarsakramentiš įvallt ķ ešli sķnu helgisišaleg athöfn og žar af leišandi kirkjuleg og opinber athöfn. [90]

1483. (1401) Ef brżna naušsyn ber til mį grķpa til sameiginlegs helgihalds sįtta meš almennum skriftum og almennri aflausn. Slķkt neyšartilfelli getur komiš upp žegar hętta er į dauša og ekki er nęgilegur tķmi fyrir prest eša presta aš hlżša skriftum hvers og eins skriftabarns. Neyšartilfelli geta einnig veriš fyrir hendi žegar hópur skriftabarna er slķkur aš tiltękur fjöldi skriftafešra nęgir ekki til aš hlżša į einstakar skriftir innan sanngjarns tķma, sem aftur leišir til žess aš žeir sem leita eftir žvķ aš skrifa verša sviptir sakramentislegri nįš eša heilagri samneytingu ķ langan tķma įn žess aš eiga sök į žvķ sjįlfir. Ķ žvķ tilfelli, til aš aflausnin verši gild, verša hinir trśušu aš hafa žann įsetning aš jįta meš persónulegum hętti alvarlegar syndir sķnar eins fljótt og kostur er. [91] Biskup tiltekins biskupsdęmis sker śr um žaš hvort žęr ašstęšur séu fyrir hendi sem krafist er fyrir almenna aflausn. [92] Stór hópsamkoma trśašra į helstu hįtķšisdögum eša į pķlagrķmsferšum skapar ekki brżnt neyšartilfelli. [93]

1484. (878) “Persónuleg syndajįtning sem gerš er af heilindum og aflausn ķ kjölfariš er eina venjubundna leišin fyrir hina trśušu aš sęttast viš Guš og kirkjuna nema lķkamlegar eša sišferšilegar ašstęšur standi ķ vegi fyrir žess konar syndajįtningu.” [94] Ekki er žaš aš įstęšulausu aš žetta er meš žessum hętti. Kristur verkar ķ hverju sakramentanna. Hann įvarpar persónulega sérhvern syndara: “Barniš mitt, syndir žķnar eru fyrirgefnar.” [95] Hann er lęknirinn sem annast žį sem sjśkir eru og žarfnast hans til aš žeir megi heilir verša. [96] Hann reisir žį viš og leišir žį til baka til bręšralags. Persónulegar skriftir eru žannig sś umgjörš er best lętur ķ ljós sįttina viš Guš og viš kirkjuna.

Ķ STUTTU MĮLI

1485. “Um kvöldiš žennan fyrsta dag vikunnar,” sżndi Jesśs sig postulunum. Hann “andaši į žį og sagši: ,,Meštakiš Heilagan Anda. Ef žér fyrirgefiš einhverjum syndirnar, eru žęr fyrirgefnar. Ef žér synjiš einhverjum fyrirgefningar, er žeim synjaš”” (Jh 20:19, 22-23).

1486. Fyrirgefning žeirra synda sem drżgšar eru eftir skķrnina veitist ķ sérstöku sakramenti sem nefnist sakramenti afturhvarfs, skriftasakramenti, išrunarsakramenti eša sįttasakramenti.

1487. Syndarinn skašar sóma Gušs og kęrleika, hann skašar sķna eigin tign sem mašur en sem slķkur er hann kallašur til aš vera Gušsbarn, og hann skašar andlega velferš kirkjunnar sem į aš hafa hvern einasta kristinn mann aš lifandi steini.

1488. Ķ augum trśarinnar er engin illska verri en syndin og ekkert hefur verri afleišingar fyrir syndarann sjįlfan, fyrir kirkjuna, og fyrir allan heiminn.

1489. Sś framvinda aš snśa aftur til samneytis viš Guš eftir aš hafa glataš žvķ ķ gegnum synd, fęšist af nįš Gušs sem er aušug miskunnsemdar og ber umhyggju fyrir hjįlpręši mannsins. Mašurinn veršur aš bišja um žessa dżrmętu gjöf bęši fyrir sjįlfan sig og ašra.

1490. Snśningur til Gušs, žaš sem kallast afturhvarf og išrun og yfirbót, felur ķ sér hryggš og andstyggš vegna drżgšra synda og žann stašfasta įsetning aš syndga ekki aftur eftirleišis. Afturhvarfiš snertir fortķš og framtķš og nęrist af voninni um miskunn Gušs.

1491. Išrunarsakramentiš myndast af žremur athöfnum skriftabarnsins og aflausn prestsins. Athafnir skriftabarnsins eru išrun, syndajįtning eša opinberun į syndunum fyrir presti og sį įsetningur aš bęta fyrir žęr og vinna yfirbótaverk.

1492. Išrunin (einnig nefnd sundurmariš hjarta eša sįr išrun) veršur aš orsakast af hvöt sem rķs upp af trś. Ef išrun rķs upp af kęrleika til Gušs er hśn kölluš “fullkomin”; ef hśn orsakast af öšrum įstęšum kallast hśn “ófullkomin”.

1493. Sį sem vill öšlast sįtt viš Guš og viš kirkjuna veršur aš skrifta fyrir presti allar alvarlegar syndir sem hann hefur ekki įšur jįtaš og sem hann man eftir žegar hann hefur rannsakaš samvisku sķna gaumgęfilega. Žótt ekki sé ķ sjįlfu sér naušsynlegt aš skrifta smįsyndir męlir kirkjan engu aš sķšur eindregiš meš žvķ.

1494. Skriftafaširinn setur skriftabarninu aš inna af hendi vissa “fullnašargerš” eša “yfirbót” til aš žaš bęti fyrir žann skaša sem syndin hefur valdiš og setji sér aš breyta į nż eins og sęmir lęrisveini Krists.

1495. Einungis prestar sem hafa umboš frį yfirvöldum kirkjunnar til aš veita aflausn, geta fyrirgefiš syndir ķ nafni Krists.

1496. Andleg įhrif išrunarsakramentisins eru: - sįtt viš Guš en meš henni endurheimtir skriftabarniš nįšina; - sįtt viš kirkjuna; - uppgjöf į eilķfri refsingu sem daušasynd veldur; - uppgjöf, aš minnsta kosti aš hluta til, į stundlegum refsingum sem syndin hefur ķ för meš sér; - frišur og rósemi samviskunnar og andleg huggun; - styrking į andlegum krafti til aš berjast hinni kristnu barįttu.

1497. Persónuleg syndajįtning sem gerš er af heilindum og aflausn ķ kjölfariš er eina venjubundna leišin til aš sęttast viš Guš og viš kirkjuna.

1498. Meš aflįti geta hinir trśušu öšlast uppgjöf į stundlegri refsingu sem syndin veldur fyrir sjįlfa sig og sįlirnar ķ hreinsunareldinum.

« 5. GREIN - SMURNING SJŚKRA

1499. “Öll kirkjan felur žį sem sjśkir eru hinum lķšandi Drottni sem var og dżršlegur geršur. Žetta fer fram viš heilaga smurningu hinna sjśku og viš bęnir sem žjónar kirkjunnar fara meš yfir žeim sjśku er žeir bišja Drottin aš lina žrautir žeirra. Auk žess hvetur heilög smurning sjśklinga til žess aš auka velferš alls Gušs lżšs meš žvķ aš taka į sig, og gera aš sinni, pķnu og dauša Krists.” [97]

I. GRUNDVÖLLUR SMURNINGU SJŚKRA Ķ RĮŠDEILD HJĮLPRĘŠISINS

Sjśkdómur ķ lķfi mannsins 1500. (1006) Sjśkdómar og žjįningar hafa įvallt veriš mešal alvarlegustu žrauta mannlegs lķfs. Ķ sjśkdómum upplifir mašurinn žróttleysi sitt og takmörk sķn og žaš aš hann er daušlegur. Ķ öllum sjśkdómum sjįum viš daušanum bregša fyrir.

1501. Sjśkdómur getur valdiš sįlarkvölum, sjįlfshyggju og jafnvel örvęntingu og uppreisn gegn Guši. En hann getur einnig gert persónuna žroskašri, hjįlpaš henni aš greina žaš ķ lķfinu sem hefur enga žżšingu til aš hśn geti snśiš sér aš žvķ sem mestu mįli skiptir. Mjög oft leišir sjśkdómur til žess aš leitaš sé Gušs og aš snśiš sé aftur til hans.

Hinn sjśki frammi fyrir Guši

1502. (164, 376) Mašur Gamla testamentisins bżr viš sjśkdóm sinn ķ nęrveru Gušs. Žaš er frammi fyrir Guši aš hann kveinar yfir honum og grįtbišur Guš, herra lķfs og dauša, um lękningu. [98] Sjśkdómurinn veršur aš leiš til afturhvarfs; fyrirgefning Gušs er fyrsta skrefiš til lękningar. [99] Žaš er reynsla Ķsraels aš sjśkdómur sé į leyndardómsfullan hįtt tengdur synd og illsku og aš trśfesti viš Guš samkvęmt lögmįli hans lagfęri lķfiš: “Žvķ ég er Drottinn, gręšari žinn.” [100] Spįmašurinn skynjar af innsęi aš žjįningin hafi einnig žį merkingu aš vera til endurlausnar fyrir syndir annarra. [101] Og aš sķšustu bošar Jesaja aš Guš muni fęra Sķon žį tķma žegar hann fyrirgefur allar misgjöršir og gręšir allan sjśkdóm. [102]

Kristur lęknirinn

1503. (549, 1421, 2288) Mešaumkun Krists gagnvart žeim sem sjśkir eru og hinar mörgu lękningar hans į hvers kyns sjśkleika eru skķnandi dęmi um žaš aš “Guš hefur vitjaš lżšs sķns” [103] og aš konungsrķki Gušs sé ķ nįnd. Jesśs hefur ekki einungis vald til aš lękna heldur einnig til aš fyrirgefa syndir; [104] hann er kominn til aš gręša manninn ķ heild, bęši į sįl og lķkama; hann er lęknirinn sem hinn sjśki žarfnast. [105] Mešaumkun hans gagnvart öllum žeim sem žjįst er žaš mikil aš hann setur sig aš jöfnu viš žį: “Sjśkur [var ég] og žér vitjušuš mķn.” [106] Um alda rašir hefur kęrleikur hans, sem lętur hina sjśku ganga fyrir öšrum, stöšugt beint meš sérstökum hętti sjónum kristinna manna aš öllum žeim sem žjįst į lķkama og sįl. Hann er uppspretta žeirrar žrotlausu višleitni aš hugga žį.

1504. (695, 1116) Stundum bišur Jesśs hina sjśku aš trśa. [107] Hann notar tįkn til aš lękna: munnvatn og handayfirlagningu, [108] lešju og žvott. [109] Hinir sjśku reyna aš snerta hann “žvķ aš frį honum kom kraftur er lęknaši alla”. [110] Og žannig heldur Kristur įfram aš “snerta” okkur ķ sakramentunum til aš lękna okkur.

1505. (440, 307) Hręršur af žessari miklu žjįningu leyfir Kristur hinum sjśku ekki einungis aš snerta sig heldur gerir hann eymd žeirra aš sinni: “Hann tók į sig mein vor og bar sjśkdóma vora.” [111] En hann lęknaši ekki alla žį sem sjśkir voru. Lękningar hans voru tįkn um komu konungsrķkis Gušs. Žęr bošušu róttękari lękningu: sigur yfir dauša og synd meš pįskum hans. Į krossinum bar Kristur allar byršar hins illa og tók burt “synd heimsins” [112] en sjśkdómar eru einungis afleišing hennar. Meš pķslum sķnum og dauša į krossinum hefur Kristur gefiš žjįningunni nżja merkingu: eftirleišis getur hśn samlagaš okkur honum og gert okkur eitt meš endurleysandi pķslum hans.

“Lękniš sjśka…”

1506. (859) Kristur bżšur lęrisveinum sķnum aš fylgja sér meš žvķ aš hver taki sinn kross. [113] Žeir fį nżja sżn į sjśkdóma og hina sjśku meš žvķ aš fylgja honum. Jesśs tengir žį viš sitt eigin lķf fįtęktar og žjónustu. Hann fęr žį til aš eiga hlutdeild ķ lķknar- og lęknisžjónustu hans: “Žeir lögšu af staš og prédikušu, aš menn skyldu gjöra išrun, rįku śt marga illa anda og smuršu marga sjśka meš olķu og lęknušu žį.” [114]

1507. (430) Hinn upprisni Drottinn endurnżjar žetta erindi (“ķ mķnu nafni munu žeir…yfir sjśka…leggja hendur, og žeir verša heilir.” [115]) og stašfestir žaš fyrir žau tįkn sem kirkjan gerir meš žvķ aš įkalla nafn hans. [116] Žessi tįkn sżna fram į meš sérstökum hętti aš Jesśs er sannarlega “Guš sem frelsar”. [117]

1508. (798, 618) Heilagur Andi gefur sumum sérstakar nįšargįfur til aš lękna [118] svo aš kraftur nįšar hins upprisna Drottins verši sżnilegur. En jafnvel įköfustu bęnum er ekki ętķš gefiš aš lękna alla sjśkdóma. Žannig veršur heilagur Pįll aš lęra frį Drottni aš “nįš mķn nęgir žér žvķ aš mįtturinn fullkomnast ķ veikleika” og aš žjįningin sem žola veršur getur merkt aš “žaš sem enn vantar į žjįningar Krists, uppfylli ég meš lķkamlegum žjįningum mķnum til heilla fyrir lķkama hans, sem er kirkjan”. [119]

1509. (1405) “Lękniš sjśka!” [120] Žessa skipun fékk kirkjan frį Drottni og hśn kappkostar aš hlżša henni meš žvķ aš annast sjśka og fylgja žeim meš įrnašarbęnum sķnum. Hśn trśir į lķfsgefandi nęrveru Krists, lęknis sįlar og lķkama. Žaš er fyrir sakramentin aš žessi nęrvera er sérstaklega virk, og į fullkomlega einstakan hįtt er hśn virk fyrir evkaristķuna, braušiš sem gefur eilķft lķf og heilagur Pįll segir aš tengist lķkamlegri heilsu. [121]

1510. (1117) Eigi aš sķšur hefur hin postullega kirkja sķna eigin helgiathöfn sem heilagur Jakob vitnar um: “Sé einhver sjśkur yšar į mešal, žį kalli hann til sķn öldunga [presta] safnašarins og žeir skulu smyrja hann meš olķu ķ nafni Drottins og bišjast fyrir yfir honum. Trśarbęnin mun gjöra hinn sjśka heilan, og Drottinn mun reisa hann į fętur. Žęr syndir, sem hann kann aš hafa drżgt, munu honum verša fyrirgefnar.” [122] Erfikenningin hefur vottaš aš ķ žessari helgiathöfn er fólgiš eitt af sakramentunum sjö. [123]

Sakramenti sjśkra

1511. Kirkjan trśir og jįtar aš į mešal sakramentanna sjö sé einu žeirra ętlaš aš styrkja žį sem žola sjśkdóma - smurning sjśkra: Žessi heilaga smurning sjśkra var stofnsett af Kristi Drottni vorum sem satt og eiginlegt sakramenti Nżja testamentisins. Markśs żjar aš žvķ en žaš er Jakob postuli og bróšir Drottins sem kunngerir žaš og męlir meš žvķ. [124]

1512. Helgisišalegar hefšir, hvortveggja ķ austri og vestri, geyma frį fornri tķš vitnisburš um žį išju aš smyrja hina sjśku meš helgašri olķu. Ķ aldanna rįs geršist žaš ķ vaxandi męli aš smurning sjśkra var eingöngu veitt žeim sem lįgu fyrir daušanum. Žess vegna fékk hśn nafniš “sķšasta smurning”. Žrįtt fyrir žessa žróun hefur aldrei ķ helgisišunum veriš lįtiš hjį lķša aš sįrbęna Drottin um aš hinn sjśki megi endurheimta heilsu sķna vęri žaš til gagns fyrir hjįlpręši hans. [125]

1513. Hin postullega reglugerš Sacram unctionem infirmorum, [126] sem kom ķ kjölfar annars Vatķkanžingsins, [127] įkvaršaši aš eftirleišis skyldi eftirfarandi ķ heišri haft ķ hinni rómversku helgiathöfn: Sakramentiš smurning sjśkra er gefiš žeim sem eru alvarlega sjśkir meš žvķ aš žeir eru smuršir į enniš og hendurnar meš sannarlega vķgšri olķu - olķfuolķu eša annarri jurtaolķu - og sagt einu sinni: “Fyrir žessa heilögu smurningu og milda miskunn sķna hjįlpi Drottinn žér fyrir nįš Heilags Anda, svo aš hann, sem hefur leyst žig undan syndinni, frelsi žig og mildilega hughreysti žig.” [128]

II. HVER MEŠTEKUR ŽETTA SAKRAMENTI OG HVER ŽJÓNUSTAR ŽAŠ?

Ef um alvarlegan sjśkdóm er aš ręša… 1514. Sakramentiš smurning sjśkra “er ekki einungis ętlaš žeim sem eru aš dauša komnir. Žį žegar aš lķf hins trśaša kemst ķ hęttu vegna sjśkdóms eša ellihrörnunar er vissulega runninn upp réttur tķmi til aš meštaka žaš.” [129]

1515. Ef sjśklingur endurheimtir heilsu sķna eftir aš hafa fengiš žessa smurningu en fęr sķšan annan sjśkdóm getur hann meštekiš žetta sakramenti aftur. Sé hann haldinn sama sjśkdóminum og heilsu hans hrakar mį endurtaka sakramentiš. Rétt er aš meštaka smurningu sjśkra rétt fyrir alvarlegan uppskurš. Žaš sama į viš um žį öldrušu sem stöšugt verša veikburšašri.

“…žį kalli hann til sķn öldunga safnašarins”

1516. Einungis klerkar (biskupar og prestar) geta veitt smurningu sjśkra. [130] Žaš er skylda safnašarhirša aš leišbeina hinum trśušu um gagnsemi žessa sakramentis. Hinir trśušu eiga aš hvetja hina sjśku til aš kalla į prest og meštaka žetta sakramenti. Sjśkir eiga aš undirbśa sig eftir bestu getu aš meštaka sakramentiš og njóta žeir til žess ašstošar frį safnašarhirši sķnum og öllu kirkjusamfélaginu sem bżšst til aš styšja hina sjśku į sérstakan hįtt meš bęnum sķnum og bróšurlegri umönnun.

III. HVERNIG ER ŽETTA SAKRAMENTI HAFT UM HÖND?

1517. (1140, 1524) Lķkt og į viš um öll sakramentin er smurning sjśkra helgisišaleg og félagsleg athöfn [131] hvort heldur hśn fer fram į fjölskylduheimilinu, spķtala eša ķ kirkju og er gerš fyrir einstakan sjśkling eša hóp sjśklinga. Žaš er vel viš hęfi aš žaš sé haft um hönd undir žjónustu evkaristķunnar, minningunni um pįska Drottins. Ef kringumstęšur leyfa mį hafa um hönd išrunarsakramentiš į undan smurningu sjśkra og sakramenti evkaristķunnar ķ kjölfariš. Sem sakramenti pįska Krists į evkaristķan įvallt aš vera sķšasta sakramentiš į hinni jaršnesku vegferš, “leišarnestiš” fyrir “yfirgönguna” til eilķfs lķfs.

1518. Orš og sakramenti mynda ósżnilega heild. Eftir išrunarathöfn hefst helgihaldiš meš oršsžjónustunni. Orš Krists og vitnisburšur postulanna eflir trś hins sjśka og samfélagsins žannig aš žau bišja Drottin um styrk Anda hans.

1519. Helgihald sakramentisins felur ķ sér eftirfarandi grundvallaržętti: “öldungar safnašarins” [132] leggja hendur yfir hina sjśku ķ žögn; žeir bišjast fyrir yfir žeim ķ trś kirkjunnar [133] - žetta er žaš epiklķsis sem hęfir žessu sakramenti; žeir smyrja žį meš olķu sem vķgš er, ef žvķ veršur viš komiš, af biskupi. Žessar helgisišalegu athafnir sżna fram į hvaša nįš žetta sakramenti mišlar hinum sjśka.

IV. ĮHRIF HELGIHALDS ŽESSA SAKRAMENTIS

1520. (733) Sérstök gjöf Heilags Anda. Fremsta nįš žessa sakramentis er nįš styrks, frišar og hughreysti til aš sigrast megi į erfišleikum sem fylgja alvarlegum sjśkdómum eša ellihrumleika. Žessi nįš er gjöf Heilags Anda sem endurnżjar traust og trś į Guš og eflir styrk gegn freistingum hins illa, sérstaklega gegn kjarkleysi og ótta viš daušann. [134] Žessari ašstoš Drottins meš krafti Anda hans er ętlaš aš stušla aš lękningu sįlar žess sem sjśkur er og einnig lķkama hans sé žaš vilji Gušs. [135] Žį gerist žaš einnig aš “žęr syndir sem hann kann aš hafa drżgt, munu honum verša fyrirgefnar”. [136]

1521. (1535, 1499) Eining viš pķslir Krists. Meš nįš žessa sakramentis fęr hinn sjśki styrkinn og gjöfina til aš sameina sig meš nįnari hętti pķslum Krists: Hann er į vissan hįtt vķgšur til žess aš bera įvöxt meš žvķ aš samlaga sig endurleysandi pķslum frelsarans. Žjįningin, sem er afleišing frumsyndarinnar, öšlast nżja merkingu - hśn veršur aš hlutdeild ķ hjįlpręšisverki Jesś.

1522. (953) Kirkjuleg nįš. Sį sem er sjśkur og meštekur žetta sakramenti eykur “velferš alls Gušs lżšs meš žvķ aš taka į sig og gera aš sinni pķnu og dauša Krists”. [137] Meš žvķ aš hafa žetta sakramenti um hönd bišur kirkjan, ķ samfélagi heilagra, hinum sjśka įrnašar og fyrir nįš žessa sakramentis stušlar hann aš sķnu leyti aš heilagleika kirkjunnar og velferš allra manna sem kirkjan žjįist fyrir og framber sjįlfa sig, fyrir Krist, Guši Föšur.

1523. (1020, 1294, 1020) Undirbśningur undir sķšustu vegferšina. Ef öllum žeim sem žola erfiša sjśkdóma og hrumleika er gefiš sakramentiš smurning sjśkra er jafnvel enn brżnna aš veita sakramentiš žeim sem eru viš mörkin aš yfirgefa žetta lķf; žess vegna er žaš einnig kallaš sacramentum exeuntium (sakramenti žeirra sem eru į förum). [138] Smurning sjśkra fullnar samlögun okkar aš dauša og upprisu Krists sem hófst hjį okkur ķ skķrninni. Hśn fullnar žęr heilögu smurningar sem marka allt hiš kristna lķf: smurningu skķrnarinnar sem innsiglaši okkur ķ hiš nżja lķf og smurningu fermingarinnar sem styrkti okkur fyrir barįttu žessa lķfs. Žessi sķšasta smurning byggir eins konar varnarvegg um okkar jaršneska lķf fyrir sķšustu barįttuna įšur en viš höldum inn ķ hśs Föšurins. [139]

V. LEIŠARNESTIŠ, SĶŠASTA SAKRAMENTI HINS KRISTNA MANNS

1524. (1392) Fyrir utan smurningu sjśkra, bżšur kirkjan žeim sem eru viš žaš aš yfirgefa žetta lķf evkaristķuna aš leišarnesti. Samneyti ķ lķkama og blóši Krists į žeirri stundu žegar horfiš er yfir til Föšurins hefur sérstaka merkingu og mikilvęgi. Žaš er sęši eilķfs lķfs og kraftur upprisunnar samkvęmt oršum Drottins: “Sį sem etur hold mitt og drekkur blóš mitt, hefur eilķft lķf, og ég reisi hann upp į efsta degi.” [140] Evkaristķan, sakramenti Krists, eitt sinn dįinn og nś upprisinn, er hérna sakramenti um žaš aš horfiš sé frį dauša yfir til lķfs, burt śr žessum heimi til Föšurins. [141]

1525. (1680, 2299) Į sama hįtt og sakramenti skķrnar, fermingar og evkaristķunnar mynda einingu er nefnist “sakramenti kristinnar innvķgslu” mį einnig segja aš skriftir, smurning sjśkra og evkaristķan, sem leišarnesti, séu viš lok lķfs hins kristna manns “sakramentin sem bśa okkur undir okkar himneska föšurland” eša sakramentin sem ljśki hinni jaršnesku pķlagrķmsgöngu.

Ķ STUTTU MĮLI

1526. “Sé einhver sjśkur yšar į mešal, žį kalli hann til sķn öldunga safnašarins og žeir skulu smyrja hann meš olķu ķ nafni Drottins og bišjast fyrir yfir honum. Trśarbęnin mun gjöra hinn sjśka heilan, og Drottinn mun reisa hann į fętur. Žęr syndir, sem hann kann aš hafa drżgt, munu honum verša fyrirgefnar” (Jk 5:14-15).

1527. Sakramentiš smurning sjśkra hefur žann tilgang aš veita žeim kristna manni sérstaka nįš sem veršur aš žola erfišleika sem alvarlegur sjśkdómur eša ellihrumleiki hefur ķ för meš sér.

1528. Réttur tķmi til aš meštaka žessa heilögu smurningu er ešlilega upp runninn žegar hinn trśaši er kominn ķ lķfshęttu vegna sjśkdóms eša elli.

1529. Ķ hvert skipti sem kristinn mašur veršur alvarlega veikur mį hann meštaka smurningu sjśkra og einnig eftir žaš ef honum elnar sóttin.

1530. Einungis klerkar (prestar og biskupar) geta veitt sakramentiš smurning sjśkra og nota žeir til žess olķu blessaša af biskupi eša, reynist žaš naušsynlegt, af sjįlfum hinum žjónandi presti.

1531. Ķ grundvallaratrišum er žaš fólgiš ķ helgiathöfn smurningu sjśkra aš smyrja enni og hendur žess sem sjśkur er (ķ rómverska helgihaldinu) eša ašra hluta lķkamans (ķ austręna helgihaldinu). Smurningunni fylgja helgisišabęnir hins žjónandi prests žar sem hann bišur um hina sérstöku nįš žessa sakramentis.

1532. Hin sérstaka nįš sakramentisins smurning sjśkra kemur eftirfarandi til verka: - einingu žess sem sjśkur er viš pķslir Krists, sjįlfum sér til gagns og allri kirkjunni; - styrkingu, friš og hughreysti til aš žola meš kristilegum hętti žęr žjįningar sem fylgja sjśkdómum og ellihrumleika; - fyrirgefningu syndanna ef hinum sjśka var ekki kleift aš öšlast hana meš išrunarsakramentinu; - endurheimt heilsunnar ef žaš leišir til sįlubótar; - višbśnaši aš fariš sé yfir til eilķfs lķfs.

Nęsti kafli


Óopinber śtgįfa © Reynir K. Gušmundsson žżddi Brįšabirgšažżšing


  1. 2Kor 4:7; Kól 3:3.
  2. 2Kor 5:1.
  3. Sbr. Mk 2:1-12.
  4. LG 11 § 2.
  5. Sbr. Mk 1:15; Lk 15:18.
  6. OP 46: aflausnarorš.
  7. 2Kor 5:20.
  8. Mt 5:24.
  9. 1Kor 6:11.
  10. Gl 3:27.
  11. 1Jh 1:8.
  12. Sbr. Lk 11:4; Mt 6:12.
  13. Ef 1:4; 5:27.
  14. Sbr. kirkjužingiš ķ Trent (1546): DS 1515.
  15. Sbr. kirkjužingiš ķ Trent (1547): DS 1545; LG 40.
  16. Mk 1:15.
  17. Sbr. P 2:38.
  18. LG 8 § 3.
  19. Sl 51:17; sbr Jh 6:44; 12:32; 1Jh 4:10.
  20. Sbr. Lk 22:61; Jh 21:15-17.
  21. Opb 2:5, 16.
  22. Hl. Ambrósķus, Epistulae 41, 12: PL 16, 1116.
  23. Sbr. Jl 2:12-13; Jes 1:16-17; Mt 6:1-6; 16-18.
  24. Sbr. kirkjužingiš ķ Trent (1551): DS 1676-1678; 1705; sbr. rómverska trśfręšsluritiš, II. V, 4.
  25. Sbr. Esk 36:26-27.
  26. Hl 5:21.
  27. Sbr. Jh 19:37; Sk 12:10.
  28. Hl. Klemens frį Róm, Ad Cor. 7; 4: PG 1, 224.
  29. Sbr. Jh 16:8-9.
  30. Sbr. Jh 15:26; P 2:36-38; Jóhannes Pįll II, DeV 27-48.
  31. Sbr. Tb 12:8; Mt 6:1-18.
  32. 1Pt 4:8; Sbr. Jk 5:20.
  33. Sbr. Am 5:24; Jes 1:17.
  34. Sbr. Lk 9:23.
  35. Kirkjužingiš ķ Trent (1551): DS 1638.
  36. Sbr. SC 109-110; CIC, greinar 1249-1253; CCEO, greinar 880-883.
  37. Sbr. Lk 15:11-24.
  38. Sbr. LG 11.
  39. Sbr. Mk 2:7.
  40. Mk 2:5, 10; Lk 7:48.
  41. Sbr. Jh 20:21-23.
  42. 2Kor 5:18.
  43. 2Kor 5:20.
  44. Sbr. Lk 15; 19:9.
  45. Mt 16:19.
  46. LG 22 § 2; sbr. Mt 18:18; 28:16-20.
  47. Tertśllķanus, De paenitentia, 4, 2: PL 1, 1343; sbr. kirkjužingiš ķ Trent (1547): DS 1542.
  48. OP 46: aflausnaroršin.
  49. Rómverska trśfręšsluritiš II; V: sbr. kirkjužingiš i Trent (1551): DS 1673.
  50. Kirkjužingiš ķ Trent (1551): DS 1676.
  51. Sbr. kirkjužingiš ķ Trent (1551): DS 1677.
  52. Sbr. kirkjužingiš ķ Trent (1551): 1678; 1705.
  53. Sbr. Mt 5-7; Rm 12-15; 1Kor 12-13; Gl 5; Ef 4-6; o.s.frv.
  54. Kirkjužingiš ķ Trent (1551): DS1680 (ND 1626); sbr. 2M 20:17; Mt 5:28.
  55. Kirkjužingiš ķ Trent (1551): DS 1680 (ND 1626); sbr. hl. Hķerónżmus, Commentarius in Ecclesiasten, 10, 11: PL 23, 1096.
  56. Sbr. CIC, grein 989; kirkjužingiš ķ Trent (1551): DS 1683; DS 1708.
  57. Sbr. kirkjužingiš ķ Trent (1551): DS 1647; 1661; CIC, grein 916; CCEO, grein 711.
  58. Sbr. CIC, grein 914.
  59. Sbr. kirkjužingiš ķ Trent: DS 1680; CIC, grein 988 § 2.
  60. Sbr. Lk 6:36.
  61. Hl. Įgśstķnus, In Iohannis evangelium tractatus, 12, 13: PL 35, 1491.
  62. Sbr. kirkjužingiš ķ Trent (1551): DS 1712.
  63. Rm 8:17; Rm 3:25; 1Jh 2:1-2; sbr. kirkjužingiš ķ Trent (1551): DS 1690.
  64. Kirkjužingiš ķ Trent (1551): DS 1691; sbr. Fl 4:13; 1Kor 1:31; 2Kor 10:17; Gl 6:14; Lk 3:8.
  65. Sbr. Jh 20:23; 2Kor 5:18.
  66. Sbr. LG 26 § 3.
  67. Sbr. CIC, grein 844; 967-969; 972; CCEO, grein 722 § 3-4.
  68. Sbr. CIC, grein 1331; 1354-1357; CCEO, grein 1431; 1434-1420.
  69. Sbr. CIC, grein 976; CCEO, grein 725.
  70. Sbr. CIC, grein 486; CCEO, grein 735; PO 13.
  71. Sbr. PO 13.
  72. Sbr. CIC, grein 1388 § 1; CCEO, grein 1456.
  73. Rómverska trśfręšsluritiš, II, V, 18.
  74. Kirkjužingiš ķ Trent (1551): DS 1674.
  75. Sbr. Lk 15:32.
  76. Sbr. 1Kor 12:26.
  77. Sbr. LG 48-50.
  78. Jóhannes Pįll II, RP 31, 5.
  79. Sbr. 1Kor 5:11; Gl 5:19-21; Opb 22:15.
  80. Jh 5:24.
  81. Pįll VI, postulleg reglugerš, Indulgentiarum doctrina, normę 1.
  82. Indulgentiarum doctrina, normę 2; sbr. normę 3.
 82a. CIC, grein 994.
  1. Sbr. kirkjužingiš ķ Trent (1551): DS 1712-1713; (1563): 1820.
  2. Ef 4:22, 24.
  3. Indulgentiarum doctrina 5.
  4. Indulgentiarum doctrina 5.
  5. Indulgentiarum doctrina 5.
  6. Indulgentiarum doctrina 5.
  7. Sbr. Indulgentiarum doctrina 5.
  8. Sbr. SC 26-27.
  9. Sbr. CIC, grein 962 § 1.
  10. Sbr. CIC, grein 961 § 2.
  11. Sbr. CIC, grein 961 § 1.
  12. OP 31.
  13. Mk 2:5.
  14. Sbr. Mk 2:17.
  15. LG 11; sbr. Jk 5:14-16, Rm 8:17; Kól 1:24; 2Tm 2:11-12; 1Pt 4:13.
  16. Sbr. Sl 6:3; 38; Jes 38.
  17. Sbr. Sl 32:5; 38:5; 39:9, 12; 107:20; sbr. Mk 2:5-12.
  18. 2M 15:26.
  19. Sbr. Jes 53:11.
  20. Sbr. Jes 33:24.
  21. Lk 7:16; sbr. Mt 4:24.
  22. Sbr. Mk 2:5-12.
  23. Sbr. Mk 2:17.
  24. Mt 25:36.
  25. Sbr. Mk 5:34, 36; 9:23.
  26. Sbr. Mk 7:32-36; 8:22-25.
  27. Sbr. Jh 9:6-7.
  28. Lk 6:19; sbr. Mk 1:41; 3:10; 6:56.
  29. Mt 8:17; sbr. Jes 53:4.
  30. Jh 1:29; sbr. Jes 53:4-6.
  31. Sbr. Mt 10:38.
  32. Mk 6:12-13.
  33. Mk 16:17-18.
  34. Sbr. P 9:34; 14:3.
  35. Sbr. Mt 1:21; P 4:12.
  36. Sbr. 1Kor 12:9, 28, 30.
  37. 2Kor 12:9; Kól 1:24.
  38. Mt 10:8.
  39. Sbr. Jh 6:54, 58; 1Kor 11:30.
  40. Jk 5:14-15.
  41. Sbr. annaš kirkjužingiš ķ Konstantķnópel (553): DS 216; kirkjužingiš ķ Flórens (1439): 1324-1325; kirkjužingiš ķ Trent (1551) 1695-1696; 1716-1717.
  42. Kirkjužingiš ķ Trent (1551): DS 1695; sbr. Mk 6:13; Jk 5:14-15.
  43. Sbr. kirkjužingiš ķ Trent (1551): DS 1696.
  44. Pįll VI, postulleg reglugerš, Sacram unctionem infirmorum, 30. nóvember 1972.
  45. Sbr. SC 73.
  46. Sbr. CIC, grein 847 § 1.
  47. SC 73; sbr. CIC, grein 1004 § 1; 1005; 1007; CCEO, grein 738.
  48. Sbr. kirkjužingiš ķ Trent (1551): DS 1697; 1719; CIC, grein 1003; CCEO, grein 739 § 1.
  49. Sbr. SC 27.
  50. Jk 5:14.
  51. Sbr. Jk 5:15.
  52. Sbr. Heb 2:15.
  53. Sbr. kirkjužingiš ķ Flórens (1439): DS 1325.
  54. Jk 5:15; sbr. kirkjužingiš ķ Trent (1551): DS 1717.
  55. LG 11 § 2.
  56. Kirkjužingiš ķ Trent (1551): DS 1698.
  57. Kirkjužingiš ķ Trent (1551): DS 1694.
  58. Jh 6:54.
  59. Sbr. Jh 13:1.