Stella Maris

Marukirkja

UM MANNLEGT LF
ENCYCLICAN HUMANAE VITAE

Heimsbrf hans heilagleika Pls pfa VI. Til hinna tignu brra: Patrarka, erkibiskupa, biskupa og annarra kirkjuhfingja, sem eru fri og stt vi stl Pturs postula, til klerkdms og trara um allan hinn kalska heim og til allra manna sem hafa gan vilja.

UM RTTA STJRNUN BARNEIGNA

Tignu synir og brur! Kveja og postulleg blessun!

Myndun ns lfs

1. S mikilvga skylda, sem felst myndun ns mannlegs lfs og hjn taka tt af fsum og frjlsum vilja samvinnu vi Gu skapara vorn, hefur vallt veri hjnum uppspretta mikils fagnaar jafnvel tt tmum hafi s skylda ekki veri n verulegra erfileika og lags.

A uppfylla essa skyldu hefur vallt komi vi samvisku hjna en nlegar breytingar run mannlegs samflags hafa vaki upp njar spurningar, sem kirkjan getur ekki komist hj a svara v r vara atrii sem eru ntengd lfi mannsins og hamingju hans.

I. hluti
N HLI VANDANUM OG UMFANG KENNIVALDSINS

N skilgreining vandanum

2. Breytingarnar sem hafa tt sr sta eru raun afar mikilvgar og snerta mis vandaml. fyrsta lagi er a spurningin um stuga flksfjlgun, sem margir ttast a aukist svo mjg a aulindir heimsins ni ekki a standa undir fjlguninni me eim afleiingum, a margar fjlskyldur og runarlnd veri a la enn meiri skort en ekkist dag. essi stareynd getur hglega komi yfirvldum til a grpa til rttkra agera til a koma veg fyrir slka httu. S stareynd er einnig fyrir hendi a auk krafna um btta vinnu- og heimilisastur, eru gfurlegar krfur gerar svii mennta- og efnahagsmla, sem veldur v a n tmum verur erfiara a sj annig fyrir strri fjlskyldu a hn njti eirra lfsga sem eru gerar krfur um.

a er ennfremur augljst, a me aukinni viringu konunnar og auknum skilningi stu hennar samflaginu hefur gildi krleikans hjnabandinu vaxi svo og mikilvgi nins sambands hjna ljsi essa krleika.

En merkilegasta breytingin hefur tt sr sta eirri undraveru framrun mannsins a virkja og koma reglu nttruflin og sem hefur n v stigi a n kappkostar hann a n stjrn llum ttum eigin lfs - yfir lkama, huga og tilfinningum, yfir flagslfi og jafnvel yfir v lgmli sem stjrnar v hvernig ntt lf myndast.

Njar spurningar vakna

3. Vi essar nju astur vakna njar spurningar. Me hlisjn af eim skilyrum sem lfsafkoma dag krefst og me hlisjn af gildi krleikans samvinnu og gagnkvmum trnai hjna, vri ekki rtt a endurskoa r siferisreglur, sem hafa tt elilegar fram a essu, srstaklega egar a er vita a r er ekki hgt a halda nema me erfiismunum, og a r hafi stundum kosta bi svita og tr?

Ennfremur, ef maur telur a hr eigi vi "reglan um heildarhagsmuni", vri ekki hgt a fallast , a s rager a eignast fjlskyldu eftir leium skynseminnar sta tilviljanakenndrar fjlgunar gefi tilefni til a lykta a r agerir er hindri nttrlega frjvgun su lgmtar og hagkvmar leiir til a takmarka barneignir? Me rum orum, er ekki hgt a fallast a lta beri getna me heildarhag hjnabandsins huga en ekki sem askili atrii? t fr v sjnarmii a flk dag s betur mevita um eigin byrg er spurt, hvort s tmi s ekki runninn upp a myndun ns lfs eigi a stjrnast af vitsmunum mannsins frekar en af tmabreytingu lkama hans.

Svi kennivaldsins

4. Slkar spurningar klluu a kennivald kirkjunar hugai gaumgfilega a nju grundvallaratrii siferislgmlsins varandi hjnabandi. r kenningar eru byggar lgmli nttrunnar eins og a birtist og er auga af gulegri opinberun.

Engum kalskum manni leyfist a fullyra, a tlkun siferis nttrulgmls s fyrir utan kennivald kirkjunnar. a er raun umdeilanlegt, eins og fyrirrennarar vorir hafa margsinnis lst yfir[1], a egar Jess Kristur yfirfri gulegt vald sitt til Pturs og hinna postulanna og sendi til a kenna llum jum boor sn[2], hafi hann gert a snnum tilsjnarmnnum og tlkendum alls siferislgmlsins og ekki einungis ess lgmls sem guspjalli flytur okkur heldur einnig nttrulgmlsins. stan er s a vilji Gus kemur fram lgmli nttrunnar og er v nausynlegt a hafa a heiri til a menn list eilft hjlpri.[3]

Til a fylgja essari tilskipun eftir hefur kirkjan vallt veri stefnufst kenningum snum varandi eli hjnabandsins og hjskaparrttindi og um skyldur hjna. etta srstaklega vi sari tmum.[4]

Srstakar rannsknir

5. Me hlisjn af byrg vorri essu mli stafestum vr skipan nefndar sem fyrirrennari vor sllar minningar, Jhannes pfi XXIII, setti stofn og bttum vr vi nefndarmnnum. nefndinni voru hjn og srfringar eim mismunandi svium, sem vikomandi spurningar beindust a. Verkefni nefndarinnar var hins vegar a kanna au vihorf og r skoanir sem uppi voru varandi hjnabandi og einkum hva varar rtta stjrnun barneigna. Henni var einnig tla a afla kirkjunni eirra gagna, sem gtu gert henni kleift a gefa fullngjandi svar essu mli, sem ekki einungis hinir truu biu eftir, heldur og allur heimurinn.[5]

Eftir a hafa fengi hendur ggn srfringanna, svo og lit og rleggingar margra brra vorra biskupsstli, sem sumir hverjir sendu lit sitt af sjlfsdun og arir geru svo a vorri sk, vorum vr eirri astu a geta vegi og meti allar hliar essa margslungna mls af meiri nkvmni. Vr erum mjg akkltir llum eim sem hlut ttu a mli.

Svar kennivaldsins

6. a verur a hafa huga a vr gtum ekki liti niurstur nefndarinnar sem endanlegar og bindandi fyrir oss. Nefndin hafi ekki a hlutverk a leysa oss undan eirri byrg a kanna gaumgfilega alvarlegu spurningu sem upp hafi komi. a bar oss a gera og ekki sst vegna ess a nefndin komst ekki a sameiginlegri niurstu um hvaa siferisreglur ttu a gilda. a var brn nausyn vegna ess a viss vihorf hfu komi fram til lausnar spurningunni, sem hfu a geyma markmi sem voru ekki samrmi vi stafastar siferiskenningar kirkjunnar um hjnabandi.

Vr hfum n fari gaumgfilega yfir au ggn sem oss hafa borist og kanna allt mli heilshugar. Jafnframt hfum vr bei stugt til Gus. v munum vr, v umboi sem vr hfum fr Kristi, gefa svar vort vi eim mrgu alvarlegu spurningum er vara ml etta.

II. hluti
SPURNINGAR UM KENNISETNINGU

Heildarmynd af manninum

7. Spurningin um fingu barna er, eins og hver nnur spurning, sem snertir mannlegt lf, of str til a henni s hgt a svara innan takmarkara greina lffri, slarfri, lfri ea flagsfri. a er maurinn heild sinni og margslungin byrg hans sem verur a gaumgfa, og ekki m nema staar vi a sem telst vera nttrulegt og bundi vi ennan heim, heldur verur einnig a grunda hi yfirnttrulega og eilfa. Og ar sem margir hafa, tilraunum snum til a rttlta tilbnar getnaarvarnir, hfa til ess sem krleikur hjnabandsins krefst og ess sem nefnt hefur veri "byrgt foreldrahlutverk", verur a skilgreina essa tvo tti hjnabandsins nkvmlega og brjta til mergjar. etta er a sem vr tlum oss a gera me srstakri tilvsun til ess sem anna Vatkaningi kenndi, me fullri heimild, hirisskjalinu Gaudium et spes.

Hjnabandi er sakramenti

8. Krleikur hjnabandsins opinberar sitt sanna eli og gfugleika egar vi gerum okkur grein fyrir v a krleikurinn streymir fr Gui og sta uppspretta hans er Gu sem er krleikur[6]; hann er Fairinn "sem hvert faerni fr nafn af himni og jru".[7]

Hjnabandi er v langt fr v a vera tilviljunarkennt fyrirbrigi ea blind afleiing nttrulegra afla. a er sannleika sagt gfug og forsjl stofnun komin fr Gui skapara vorum, sem hafi a markmi a mta manninum krleika sinn. Hjn, sem gefa sig hvort ru me eim htti sem eirra einna er rttur, leitast ar af leiandi vi a ra me sr ess konar persnulegt samband, ar sem au f uppfyllt hvort anna og starfa me Gui vi a koma til lfs og menntunar njum einstaklingum.

Jafnframt last hjnaband eirra, er skrn hafa hloti, viringu, sem er tkn um nargjf sakramentis, ar e v sjum vr sameiningu Krists vi kirkju sna.

Krleikur hjnabandsins

9. a er ljsi essara stareynda, sem vr sjum sreinkenni og nausyn krleika hjnabandsins og a er afar mikilvgt a krleikurinn s metinn af nkvmni v samhengi.

essi krleikur er fyrst og fremst fyllilega mannlegur - samblanda af skynjun og anda. Hann er v ekki eingngu spurning um elishvt ea tilfinningar. Krleikurinn er einnig og umfram allt verk hins frjlsa vilja en mttur hans tryggir a ekki fr hans einungis noti vi glei og sorg daglegs lfs, heldur vaxi til a hjnin veri a vissu leyti eitt hjarta og ein sl og a au list sameiningu mannlega uppfyllingu sna.

er krleikurinn sem hjn bera hvort til annars, afdrttarlaus. v felst einstk og persnuleg vintta egar hjn deila llu hvort me ru af rlti er tilokar allar verskuldaar vntingar ea a eigin hagsmunir su settir fyrirrm. Hver s sem raunverulega elskar maka sinn, gerir a ekki fyrir a sem hann metekur, heldur elskar hann maka sinn fyrir a sem hann er. a veitir honum ngju a auga hann me v sem hann gefur af sjlfum sr.

a er yfir allan vafa hafi a krleikur hjnabandsins er trygg. Einungis dauinn fr v breytt. annig skilja hjnin a eim degi, egar au full mevitu um hva au eru a gera, gefa af fsum vilja hvort ru heit sitt hjnavgslunni. Jafnvel tt essi trygg hjnanna skapi stundum erfileika getur enginn fullyrt a hana s gerlegt a halda, v af henni er vallt smi og hana a halda heiri. Fordmi svo margra hjna um aldir snir, a ekki einungis er tryggin elisbundin hjnabandinu heldur er hn einnig uppspretta hinnar djpu og varanlegu hamingju.

Og a lokum gefur essi krleikur af sr lf v hann ltur ekki staar numi vi atlot hjnanna heldur leitar hann lengra til a ntt lf megi vera til. "Eli snu samkvmt helgast hjnabandi og st milli hjna a v a geta ntt lf og ala upp brn. Brnin eru einstk gjf hjnabandsins sem frir foreldrunum almestu farsld."[8]

byrgt foreldrahlutverk

10. Krleikur hjnabandsins krefst ess af hjnunum, a au geri sr a fullu grein fyrir skyldum snum sambandi vi foreldrahlutverki og byrg ess og lg er rk hersla n dgum eins og rtt er. En verur einnig a rkja rttur skilningur v hva essu felst. a verur a lta mli me hlisjn af hinum mismunandi rksemdum, sem tengjast innbyris, og hva eim telst rttltanlegt.

Ef vr ltum fyrst mli t fr hinu lffrilega ferli, felst byrgt foreldrahlutverk v a ekkja a ferli og vira a. Fyrir getnaareiginleika sinn fr maurinn skili lgml lffrinnar sem felur einnig sr mannlegt eli.[9]

Ef vr hins vegar knnum elislgar langanir og tilfinningar mannsins, felst byrgu foreldrahlutverki a sna styrk til a dmgreind og vilja s beitt vi a hafa stjrn eim.

En ef vr vkjum a rum ttum, sem vi eiga, eins og lkamlegar, efnahagslegar, slfrilegar og flagslegar astur, sna au hjn byrgt foreldrahlutverk sem af dygg og rlti kvea a setja stofn stra fjlskyldu, ea au sem vegna viranlegra astna og me v a halda heiri siferislgmli, kvea a eignast ekki fleiri brn um stund ea jafnvel um kveinn tma.

Innan ramma eirrar skilgreiningar sem vr notum yfir "byrgt foreldrahlutverk" ber jafnframt a geta gfurlega mikilvgs atriis, sem hefur meiri og dpri ingu essu sambandi. Er vsa til ess hlutlga siferis sem Gu kom - siferis sem hver einlg samviska fr skili rttan htt. etta ir, a au hjn sem vilja sna "byrgt foreldrahlutverk" vera a hafa forgangsrina rtta og gangast vi skyldum snum gagnvart Gui, eim sjlfum, fjlskyldum snum og samflaginu.

Af essu leiir a au eru ekki frjls til a gera a sem au lystir jnustu sinni vi a geta ntt lf, a a s lgmtt fyrir au a kvea, burt s fr rum forsendum, hvaa stefnu eim beri a taka. vert mti eru au bundin af v a tryggja a a verknaur eirra s samrmi vi vilja Gus, skapara vors. a er grundvallareli hjnabandsins og hjnalfsins, sem leiir etta ljs og stug kenning kirkjunnar stafestir.[10]

Viring fyrir eli og tilgangi hjnabandsins

11. Kynlf, egar hjn sameinast hvort ru ninn og elilegan htt, og ar sem lf kviknar, er, eins og anna Vatkaningi kallai a, "heivirt og gott".[11] Ennfremur er a allan htt lgmtt a fyrirsjanlegt s a a veri ekki frjsamt vegna astna sem hjnin ra ekki vi. Hina elislgu athfn kynlfsins, sem er hluti af tjningu hjnanna og styrkir sameiningu eirra, ekki a bla niur. Eins og reynslan snir oss er a stareynd a ntt lf kviknar ekki vi ll kynmk. Gu hefur visku sinni komi eirri skipan nttrulgmlinu, a frjvgun verur me eim htti a hfilegt bil milli finga er elilegur hluti lgmlsins. Engu a sur hefur kirkjan vileitni sinni til a f menn til a fara eftir eim lfsreglum, sem fram koma nttrulgmlinu og hn tlkar stugt me kenningu sinni, krafist ess afdrttarlaust a hvergi megi hindra nttrulegan eiginleika til getnaar neinum athfnum hjnabandsins.[12]

Kenning sem samrmist mannlegri skynsemi

12. essi tiltekna kenning, sem kennivald kirkjunnar iulega gerir ljsa, er bygg eirri rjfanlegu samtengingu sem er milli mikilvgis samlfs og mikilvgis getnaar en hvort tveggja er elislgur hluti hjnabandsins. essa rjfanlegu samtengingu sem Gu hefur komi , m maurinn ekki rjfa af eigin frumkvi.

stan er s, a jafnframt v a hjskaparskyldan byggist grundvallaratrium sameiningu hjnanna snu nnasta samlfi opinberar hn lgml, sem sannarlega er rita eli karls og konu, a geta af sr ntt lf. Og ef hl er a essum missandi ttum, samlfi og getnai, mun hjnalfi a fullu vihalda gagnkvmum krleika snum og njta eirrar blessunar a last miklu byrg sem maurinn er kallaur til og felst foreldrahlutverkinu. Vr trum v a samtarmenn vorir skilji, a essi kenning er samrmi vi mannlega skynsemi.

Trfesti vi form Gus

13. Menn hafa rttilega bent , a a snir ekki sannan krleiksanda a neya annan ailann til a uppfylla hjskaparskyldur snar n tillits til astna hans ea hennar ea persnulegra og elilegra ska v sambandi. a gengur gegn elilegu siferi eins og a birtist hinu nna samlfi hjnanna. sama htt vera hinir smu a viurkenna, ef eir huga mli nnar, a s verknaur gagnkvms krleika sem hindrar bolei getnaar, gerir a engu form Gus skapara vors, sem me lgmli lfsins eru hluti af gagnkvmu krleiksambandi hjna. a gengur vert gegn vilja hfundar alls lfs. v er a a ef essar gjafir Gus eru ikaar og r sviptar, ekki vri nema a litlu leyti, merkingu sinni og tlunarverki, ltilsvirir a eli eirra sem hlut eiga a mli og a jafnt vi karl sem konu. Verknaurinn heggur a rtum sambands eirra og er v andstu vi form Gus og heilagan vilja hans. au hjn sem hins vegar njta krleiksgjafa hjnabandsins og vira lgml nttrunnar varandi getna gera sr a ljst a au drottna ekki yfir uppsprettu lfsins heldur jna au eirri fyrirtlun sem skaparinn kom . sama htt og maurinn hefur yfir hfu ekki takmrku yfirr yfir eigin lkama eru srstakar stur fyrir v hvers vegna hann hefur ekki slk yfirr yfir getnaarfrum snum v eirra ttur snertir nttruna sjlfa skpun hennar nju lfi en upptk ess eru hj Gui. Allir menn vera a viurkenna stareynd, eins og fyrirrennari vor Jhannes pfi XXIII rifjai upp, a mannlegt lf er heilagt "ar sem upphaf ess er a leita skipan Gus".[13]

lgmtar aferir vi a skipuleggja barneignir

14. v skulu or vor byggjast undirstuatrium mannlegrar og kristinnar kenningar um hjnabandi, egar vr erum enn n skuldbundnir til a lsa v yfir, a bein hindrun getnaarferlis, sem egar hefur hafist, og umfram allt bein fstureying, jafnvel lknisfrilegar stur liggi a baki, skal afdrttarlaust hafna sem lgmtri afer til a kvara barneignir.[14]

Ennfremur, eins og kennivald kirkjunnar hefur stafest vi mis tkifri, skal fordma me sama htti, beina frjsemisager, hvort sem hlut karl ea kona og hvort heldur a er tmabundi ea varanlegt.[15]

sama htt ber a hafna srhverjum eim agerum, sem hafa a eitt a markmii a hindra getna, hver svo sem tilgangurinn er, og skiptir engu hvort hr um rir fyrir, eftir ea mean kynmk standa yfir.[16]

s skoun ekki vi rk a styjast, a kynmk, ar sem getnaur er hindraur af settu ri, su rttltanleg v betra s a syndga lti en miki ea a slk mk muni bindast elilegum athfnum grdagsins og morgundagsins og mynda me eim eina heild gs siferis. rtt s, a stundum s lgmtt a umbera ltilshttar atferli, sem eru syndsamleg, til a forast enn syndsamlegri hluti ea til a a sem er gott veri betra,[17] er a vallt lgmtt, jafnvel vi hinar alvarlegustu astur, a framkvma hi illa eim tilgangi a afleiingarnar veri gar.[18] Me rum orum a eitthva s gert af rnum hug, sem er eli snu andsttt siferislgmlinu og samboi manninum, jafnvel tt tlunin s a vernda ea halda lofti velfer einstaklingsins, fjlskyldunnar ea samflagsins yfirleitt. Af v leiir a a er alvarleg villa a lta a traust hjnaband, ar sem rkja elileg samskipti a ru leyti, rttlti kynmk sem hindri getnaarleiina. ess konar athfn er eli snu rng.

Lgmti lknisfrilegra agera

15. Teki skal fram a kirkjan telur engan htt lgmtar r lknisfrilegu agerir, sem taldar eru nausynlegar til a lkna sjk lffri, jafnvel a slkar agerir hafi fr me sr a getnaarleiir rengist og a slkt s ljst fyrir ager - svo framarlega sem s ager s ekki ger hvaa tilgangi sem er.[19]

Lgmti ess a velja frj tmabil

16. Hins vegar, eins og vr hfum ur geti (nr. 3), hefur sumt flk dag lagst gegn essari kenningu kirkjunnar sem fjallar um au siferislgml sem stjrna hjnabandinu. Rksemd eirra er s a mannleg skynsemi hafi bi ann rtt og byrg a stjrna eim skynsamlegu flum nttrunnar, sem hn er fr um og beina eim r brautir sem su til hagsbta fyrir manninn. Arir varpa fram eirri spurningu varandi etta atrii hvort a s ekki sanngjarnt svo mrgum tilfellum a nota tilbnar getnaarvarnir ef a tir undir stt og samlyndi fjlskyldunnar og au skilyri skapist a betri astur veri til a mennta au brn sem egar eru fdd. essari spurningu verum vr a svara skran htt. Kirkjan er fyrst allra til a lofa og hvetja til ess a mannleg skynsemi veri notu eim svium ar sem vitsmunaveran, sem maurinn er, starfar nnum tengslum vi skapara sinn. En kirkjan stafestir a etta veri a gerast innan takmarka ess raunveruleika, sem Gu hefur komi .

Ef ngar stur liggja a baki v a tmasetja fingar, hvort sem um rir lkamlegar ea andlegar astur eiginmanns ea eiginkonu, ea vegna utanakomandi astna, kennir kirkjan a megi hjn fra sr nyt tahringi sem fr nttrunnar hendi eru elislgur hluti xlunarferlisins og uppfylla hjskaparskyldur snar nkvmlega eim tmum sem eru frj tmabil. Me essum htti geta au haft stjrn fingum og n ess a ganga nokkurn htt gegn eim grundvallarreglum siferis sem vr hfum veri a tskra.[20]

Ekki ber a lta svo a mtsgn felist v hj kirkjunni ea kenningu hennar egar hn ltur a lgmtt fyrir hjn, a nta sr au tmabil sem eru frj en fordmir vallt sem lgmt r aferir, sem koma beint veg fyrir getna jafnvel egar stur sem gefnar eru fyrir hinum sarnefndu aferum eru hvorki lttvgar n silausar. essar tvr astur eru raun og veru gjrsamlega lkar. fyrra tilfellinu nota hjnin rttilega afer, sem nttran hefur gefi eim. v sara hindra au nttrulega run ferlisins sem felst a geta ntt lf. Ekki skal mti v mlt a bum tilfellum hafa hjnin gar stur og setningur eirra er ljs, a varna v a brn fist og gera rstafanir a svo veri ekki. En sannleikurinn er jafnframt s, a einungis fyrra tilfellinu eru hjnin reiubin a halda sig fr kynmkum mean frjtt tmabil stendur yfir, og eins oft og sanngjarnar astur gera a a verkum a fing annars barns er ekki talin skileg. Og egar frjtt tmabil kemur n, nota au samlf hjnabandsins til a tj hvort ru gagnkvma st sna og vernda trygg sna gagnvart hvort ru. A hafa ennan httinn er sannarlega snnun ess a um yggjandi og svikna st s a ra.

Alvarlegar afleiingar tilbinna getnaarvarna

17. byrgir menn munu vera langtum sannfrari um sannleika kenningarinnar, sem kirkjan heldur lofti essu mli, ef eir huga afleiingar eirra afera og forma egar nttrulegar aferir eru ekki notaar til a koma veg fyrir fjlgun finga. eir skulu fyrst huga hve auveldlega s lei getur boi heim httunni hjskaparbroti og hnignun siferis. a arf ekki a ba yfir mikilli reynslu til a skynja a fullu mannlegan veikleika og skilja a menn - og srstaklega eir yngri sem eru opnir fyrir freistingum - urfa hvatningu a halda til a halda heiri siferislgmli og a a er beinlnis syndsamlegt a auvelda eim a brjta lgmli. Anna er a sem gefur tilefni til a vera varbergi. S maur, sem sem venst v a nota getnaarvarnir a httu a viring hans fyrir konunni minnki. Me v httir hann a vira lkamlega og andlega velfer konunnar og hans augum verur hn einungis tki til a fullngja rfum hans. Hn verur ekki lengur s lfsfrunautur sem hann a umvefja umhyggju og st.

A lokum ttum vr a huga alvarlega afleiingar ess a au opinberu yfirvld, sem hafa ltinn skilning brnni nausyn lgmls siferis, fi stjrn essara mla hendur. Getur nokkur lasa eim stjrnvldum, sem eru a glma vi vandaml heillar jar, ef au grpa til smu ra og eirra sem talin eru lgmt fyrir hjn vi rlausn tiltekinna fjlskylduvandamla? Hva fr komi veg fyrir a yfirvld grpi til eirra getnaarvarnarafera sem au telja rangursrkust? au gtu jafnvel vinga eirri lei alla ef au teldu a nausynlegt. a gti ess vegna vel svo fari a egar flk, hvort sem um er a ra einstaklinga, fjlskyldur ea samflagi, gerir allt sem a getur til a sniganga lgml Gus, egar a veldur v erfileikum, a lti a hendur yfirvldum vald til a blanda sr einkaml hjna og nnur ml sem varar persnulega byrg eirra.

Ef vr teljum ess vegna ekki a getnaur s hur gettakvrun mannsins, verum vr a fallast a manninum eru skorur settar, sem ber a vira, varandi eigin lkama og nttrulegt hlutverk hans. a skal sagt, a etta er takmrkun sem enginn, hvort heldur er einstaklingur ea opinber yfirvld, fr breytt me lgmtum htti. Slkum takmrkunum er beinlnis komi vegna eirrar viringar sem mannslkamanum ber og nttrulegu hlutverki hans og ljsi eirra grundvallatria sem vr hfum minnst fyrr og samkvmt rttum skilningi "reglunni um heildarhagsmuni" sem fyrirrennari vor Pus pfi XII kom framfri.[21]

Kirkjan ber byrg snnum mannlegum gildum

18. ess ber a vnta a ekki muni allir eiga auvelt me a fallast essa tilgreindu kenningu. Rdd kirkjunnar mtir hvaasmum mtmlum, sem hafa magnast me ntma fjlmilun. a tti ekki a koma neinum vart a kirkjan, eins og stofnanda hennar, s tla a hlutverk "sem mti verur mlt".[22] rtt fyrir etta frist kirkjan ekki undan eirri skyldu sinni sem henni er tla, a kunngjra af aumkt, en stefnufestu, siferislgmli heild sinni hvort sem a skir uppruna sinn til nttrunnar ea fagnaarerindisins.

ar sem kirkjan er ekki hfundur essa lgmls hefur hn ekki gerardmsvald til a rskura lgmti ess. Kirkjunni er tla a tlka og vernda lgin. a yri ekki rtt af henni a lsa a lgmtt, sem vri raun lgmtt, vegna ess a slkt yri eli snu vallt andsttt sannri gfu mannsins.

Me v a standa vr um skert siferislgml hjnabandsins er kirkjan sannfr um a hn leggur sitt af mrkum til a festa sessi rtta simenningu mannsins. Hn hvetur manninn til a bregast ekki byrg sinni me v a lta gindi tkninnar leia sannfringu sna. Me essum htti er kirkjan a verja viringu eiginmanns og eiginkonu. essi afer kirkjunnar snir fram a hn, tr fordmi og kenningum frelsarans, er einlg og eigingjrn hva snertir manninn. Hn leitast vi a astoa hann af llum mtti ekki sst essari jarnesku plagrmsfer "vi a eiga hlutdeild lfi hins lifanda Gus, Fur allra manna".[23]

III. hluti
KIRKJAN VSAR VEGINN

Kirkjan, mir og kennari

19. Or vor kmu illa framfri hugsun kirkjunnar, sem er mir og kennari allra ja og krleiksrkri umnnun hennar, ef au veittu ekki manninum stuning egar foreldrar vera a kvara rttmtan htt fjlda barna sinna tmum egar lfskilyri eru erfi og astur hvla ungt fjlskyldum og jum. etta eru einmitt eir karlar og konur sem vr hfum n hvatt til a halda heiri lgml Gus um hjnabandi. Kirkjan getur ekki tileinka sr anna sjnarmi gagnvart mannkyninu en frelsari ess. Hn ekkir veikleika ess; hn hefur sam me fjldanum; hn fagnar syndurum. En sama tma getur hn ekki anna en kennt lgmli. v a er raun og veru lgml mannlegs lfs, sem hefur veri endurreist til sns upprunalegs sannleika og ntur leisagnar Anda Gus.[24]

A halda heiri lgml Gus

20. Kenning kirkjunnar varandi rtta kvrun mannsins um fjlskyldustr er birting lgmls Gus. Samt sem ur leikur enginn vafi v a mrgum mun finnast erfitt ef ekki mgulega a framfylgja v. a er me a eins og me alla ga hluti sem eru framrskarandi gfuglyndi og fyrir hagsld sem eir fra mnnum, a lgmli krefst af einstkum krlum og konum, af fjlskyldum og jflaginu stafastan setning og mikla rautseigju. sannleika sagt er ekki hgt a lifa samkvmt v nema me Gus hjlp sem me n sinni hjlpar og styrkir alla menn sem hafa gan vilja setningi eirra. a verur ljst eim sem gaumgfa mli heiarlegan htt a rautseigjan eflir viringu mannsins og verur til hagsbta fyrir samflagi.

A hafa stjrn sjlfum sr

21. En forsenda hjna fyrir rttri og lgmtri skipun barnsfinga er a au geri sr a fullu grein fyrir gildi sannrar hamingju fjlskyldulfsins og ru lagi a au list algjra stjrn sjlfum sr og tilfinningum snum. Ef au hafa stjrn frumkenndum snum me asto skynseminnar og hins frjlsa vilja vera au n efa a stunda sjlfsafneitun. Einungis mun krleikurinn leita rttan farveg hjnabandinu. Og etta srstaklega vi hva varar ikun tmabundins skrlfis. En ess konar sjlfsagi ber skrt vitni um silti hjnanna sem er svo langt fr v a vera hindrun vegi gagnkvmrar star eirra, heldur umbreytir henni og gefur henni snn mannleg einkenni. Og ef slkur sjlfsagi heimtar af eim a au veri stafst setningi snum og fyrirtlun, hefur hann sama tma heilnm hrif vi a astoa hjnin a ra me sr a fullu persnuleika sinn og augar au andlegri blessun. v sjlfsaginn frir fjlskyldunni auleg friar og kyrrar. Hann astoar vi a leysa annars konar vandaml sem upp koma. Hann tir undir gagnkvma umhyggju krleikans. Hann hjlpar eim a standast elilega mikla eigingirni sem gengur vert gegn krleikanum. au vera mevitu um byrg sna. Og a lokum frir hann foreldrunum dpri og rangursrkari afer vi a mennta brn sn. au munu bi sku- og unglingsrum snum ra me sr rttan skilning eim vermtum sem vara sanna lfsblessun og last eiginleika til a nta andlega og lkamlega orku frisaman og samstilltan htt.

Bnarsk til eirra sem sj um kennslu

22. essar huganir gefa oss tilefni til a varpa sem eru vi kennslu og alla sem hafa rttindum og skyldum a gegna varandi sameiginlega velfer samflagsins. Vr viljum beina athygli eirra a v, a nausynlegt er a skapa andrmsloft sem stular a v a fleiri haldi skrlfi heiri en a hefur fr me sr a sannarlegt frelsi mun rkja yfir taumleysi og stainn verur vrur um vimiun sem gildir siferislgmlinu.

v ber a fordma opinberlega og einum rmi allt a sem fjlmilun ntma samflagi stular a til a vekja upp mnnum auvirilegar strur og hvetja til lgri siferislegs staals. Skiptir ekki mli hvort hlut skrifa or ea sisamlegt athfi svii ea hvta tjaldinu. etta eiga allir eir a gera sem lta sr annt um a simenningin rist og vilja standa vr um einst gildi mannsandans. a er algjr fjarsta a verja slka niurlgingu nafni listar ea menningar[25] ea me v a bila til frelsis sem opinber yfirvld hafa leyft essu svii.

Til jarleitoga

23. Og n viljum vr beina mli voru til jarleitoga, vegna ess a eirra hndum er mest ll byrg ess a halda vr um almenna velfer og eir geta lagt miki af mrkum til a vihalda sigi. Leyfi aldrei a grafi s undan sigi jar yar. ar sem fjlskyldan er grundvallareining hvers rkis lti ekki vigangast a lggjf s sett, sem opnar fjlskyldum leiir sem ganga gegn nttrulegu og gulegu lgmli. v arar leiir eru frar fyrir stjrnvld a leysa au vandaml sem flksfjlgun veldur - a er a segja, a sett su lg um asto vi fjlskyldur um viunandi frslu til a siferislgmli og frelsi borgaranna s heiri haft.

Vr gerum oss a fullu grein fyrir eim vandamlum sem opinber yfirvld standa frammi fyrir og srstaklega runarlndum. Vr hfum raunar huga rttmtar hyggjur sem hvla eim egar vr birtum heimsbrf vort Populorum Progressio. En n tkum vr undir me forvera vorum Jhannesi XXIII sllar minningar, og gerum or hans a vorum: "Engin yfirlsing er varar vandamli og engin lausn ess er viunandi sem hefur viringu mannsins a engu og byggist eingngu efnislegri hugsun um manninn sjlfan og lf hans. Til a rlausn essa mls veri mguleg verur a n til flagslegra og efnahagslegrar framrunar bi hva varar einstaklinginn og allt samflagi og vira og halda lofti snnum mannlegum gildum".[26] Enginn getur, n ess a ganga alvarlega gegn rttltinu, gert gulega forsjn byrga fyrir v sem virist vera afleiing misheppnarar stefnu stjrnvalda, afleiing flagslegs rttltis, afleiing sngjarnrar sknar veraldlega hluti, og a lokum afleiing vtaverrar vanrkslu vi a taka a frumkvi og byrg sem arf til a almenningur og brn njti meiri lfsga.[27] Ef einungis ll aflgufr stjrnvld fru a dmi eirra sem n egar eru a gera ga hluti og tkju sig til vi a hleypa nju bli r framkvmdir sem au eru skuldbundin til a gera! a m ekki sl slku vi framkvmdartlanir um gagnkvma og alhlia asto ja milli. Vr hfum tr a essu svii s nr takmarkaur vettvangur fyrir gfugar aljastofnanir a starfa .

Til vsindamanna

24. essu nst beinum vr orum vorum til vsindamanna. eir geta "stula a velfer hjnabandsins og fjlskyldunnar samt v a fria samviskuna ef eir me samanburarrannsknum reyna a varpa betra ljsi au skilyri sem eru hagst lgmtri stjrnun getnaar".[28] a er afar skilegt, og a hafi Pus XII einnig huga, a lknavsindin gtu me rannsknum hinum nttrulega tarhring kvara ngilega ruggan og um lei siferilegan grundvll til a hafa stjrn barneignum.[29] ennan htt gtu vsindamenn, og srstaklega eir sem eru kalskir, me rannsknum snum rennt stoum undir au sannindi, sem kirkjan heldur fram, a "a geti engan htt veri andstur milli tveggja gulegra lgmla - ess sem strir lfsgetnai og ess sem strir ahlynningu krleikans hjnabandinu".[30]

Til kristinna eiginmanna og eiginkvenna

25. Og n snum vr oss srstaklega til sona vorra og dtra, eirra sem Gu hefur framar rum kalla til a jna sr me v a stofna til hjnabands. Samfara v a kirkjan gerir brnum snum grein fyrir eim rjfanlegum skilyrum sem lgml Gus kveur um, er hn jafnframt rdd hjlprisins og fyrir sakramentin sviptir hn upp gtt leium narinnar en fyrir hana er maurinn gerur a nrri skpun sem samsvarar krleika og snnu frelsi formum skapara hans og frelsara, og fr einnig upplifa hve ljft ok Krists er.[31]

aumjkri hlni vi rdd kirkjunnar, ttu kristin hjn a hafa huga kllun sna til a lifa kristilegu lfi, kllun sem au last skrninni og hefur veri stafest n og skrari htt me sakramenti hjnabandsins. v a fyrir etta sakramenti eru au styrkt og, vr getum nnast sagt, vg til a uppfylla af trmennsku skyldur snar, til a lta kllun sna skila sr til fulls og til a bera Kristi vitni, eins og eim smir, frammi fyrir heiminum.[32] v a Drottinn hefur fali eim a verkefni a gera krlum og konum snilegan ann heilagleika og fgnu sem felst lgmlinu, er sameinar rjfanlegan htt st eirra hvors til annars og samvinnu sem au eiga me krleika Gus, hans sem er hfundur mannlegs lfs.

Vr hfum eigi huga a leia hj oss gn erfileika, sem stundum eru mjg miklir og kristin hjn f ekki umfli. eim eins og oss llum, "er hlii rngt og vegurinn mjr, er liggur til lfsins".[33] Engu a sur er a einmitt vonin um etta lf sem lsir upp leiina eins og sknandi ljs egar au, sterk anda, leitast vi a lifa "hgltlega, rttvslega og gurkilega heimi essum"[34] fullviss ess a "heimurinn nverandi mynd lur undir lok".[35]

a er af essari stu a eiginmaur og eiginkona ttu a axla r byrar sem eim hafa veri frar og gera a sjlfviljug, styrkt af trnni og voninni sem "bregst oss ekki, v a krleika Gus er thellt hjrtum vorum fyrir Heilagan Anda, sem oss er gefinn".[36] au skulu san bija Gu innilega og n aflts og framar llu skulu au teyga djpt n og krleika fr eirri rjtandi lind sem er altarissakramenti. Ef syndin hins vegar heldur eim fjtrum snum ttu au ekki a rvnta. au ttu heldur af aumkt og rautseigju a leita miskunnar Gus sem irunarsakramenti veitir af gng. ann htt er a vst a au munu vera fr um a n eirri fullkomnun hjnabandsins, sem heilagur Pll postuli setur fram me essum orum: "r menn, elski konur yar eins og Kristur elskai kirkjuna... annig skulu eiginmennirnir elska konur snar eins og eigin lkami. S, sem elskar konu sna, elskar sjlfan sig. Enginn hefur nokkru sinni hata eigi hold, heldur elur hann a og annast eins og Kristur kirkjuna... etta er mikill leyndardmur. g hef huga Krist og kirkjuna. En sem sagt, r skulu hver og einn elska eiginkonu yar eins og sjlfa yur, en konan beri lotningu fyrir manni snum".[37]

Fjlskyldutrbo

26. Einn drmtasti afrakstur ess a fari s stafastlega eftir lgmli Gus er a hjnin sjlf last oft r til a deila me rum af reynslu sinni. annig verur a fullnustu kllunar leikmanns a gfug og framrskarandi trbosvileitni sr sta. Eins og lkur jnar lkum eiga hjnin sjlf oft frumkvi a v a vera sem postular fyrir nnur hjn. Og sannarlega er erfitt a mynda sr hentugra form kristinni trbosstarfsemi vorum dgum.[38]

Til lkna og hjkrunarfringa

27. sama htt berum vr mikla viringu fyrir eim lknum og hjkrunarflki, sem kllun sinni kappkostar a uppfylla kristilegar skyldur snar og ltur r ganga fyrir eim hagsmunum sem eingngu eru mannlegir. au eiga a f a starfa reitt eirri tlun sinni a stula vallt a starfsemi sem er samrmi vi tr eirra og rtta skynsemi. Og fundum me fagsystkinum snum eiga au a f a hafa hrif gang mla til a vinna ara til fylgis vi r stefnur sem eru samrmi vi kllun eirra. Ennfremur ttu au a lta a sem rjfanlegan tt fagkunnttu sinnar a last yfirburarekkingu hinum flknu svium lknavsindanna. ann htt getu au leibeint hjnum, sem leita til eirra, og snt eim fram hva er lgmtt. a hafa au raunar allan rtt til a f.

Til presta

28. Og n kru synir, r sem eru prestar og sem sakir ess helga embttis sem r gegni, gefi r og eru andlegir leibeinendur hvort heldur um er a ra einstaklinga, konur ea karla, ea fjlskyldur, til yar snum vr oss me miklu trausti. v a a er meginskylda yar - og tlum vr srstaklega til eirra sem kenna kristilega sifri - a tskra kenningar kirkjunnar um hjnabandi. a skal gert af fullri hreinskilni og n ess a nokku s dregi undan. starfi yar sem jnar kirkjunnar veri r a ganga undan me gu fordmi og sna af lfi og sl einlgna hlni vi kennivald kirkjunnar. v eins og yur er kunnugt, njta stu slnahirar kirkjunnar srstakrar uppljmunar Heilags Anda vi a kenna sannleikann.[39] Fyrir a eru r bundnir slkri hlni en ekki vegna eirra rksemda sem eir leggja fram. Ekki tti a a fara fram hj yur a ef takast a varveita slarfri mannsins og sameiningu kristinna manna er a mjg mikilvgt a kristilegri sifri sem og trfri hli allir kennivaldi kirkjunnar og tali ar allir einni rddu. Me einlgu hjarta gerum vr v angistarfull or heilags Pls postula a vorum: "En g minni yur, brur, nafni Drottins vors Jes Krists, a r su allir samhuga og ekki su flokkadrttir meal yar, heldur a r su fullkomlega sameinair sama hugarfari og smu skoun."[40]

Sam me syndurum

29. a ber ennfremur fagurt vitni um krleika til mannsins a ekkert s dregi undan a kenna hjlpri Krists, og a s gert me umburarlyndi. ar hefur Drottinn sjlfur gefi fordmi samskiptum snum vi menn. Hann kom ekki til a dma heiminn, heldur til a heimurinn mtti frelsast fyrir hann.[41] Beitti Kristur sr ekki af fullum unga gegn syndinni en var olinmur og fullur miskunnsemdar gagnvart syndurum?

Hjn sem eiga erfileikum lfi snu vera v a finna fyrir mynd krleika frelsarans hjarta og mli prestsins.

Vr berum fullt traust til yar n egar vr vrpum yur kru synir v vr erum ess fullvissir a samfara v a Helgur Andi Gus er nlgur kennivaldinu sem kunngjrir rugga kennisetningu, uppljmar Andinn jafnframt hjrtu hinna truu og bur eim a gefa samykki sitt. En r eigi a kenna hjnum hvernig a bija og ba au undir a metaka oftar trarsannfringu altarissakramenti og irunarsakramenti. au mega aldrei rvnta rtt fyrir veikleika sinn.

Til biskupa

30. Og n egar lur a lokum essa heimsbrfs vors, snum vr oss til yar me lotningu og krleika, kru og heiruu brur biskupsstli, sem vr deilum me ninn htt andlegri umnnun Gus barna. Vr bjum yur llum og srbnum yur, a veita forystu prestum yar sem astoa yur hinni helgu jnustu, hinum truu biskupsdmi yar, og a r helgi yur af llum krftum og n tafar v a standa vr um helgi hjnabandsins og a sem betra er, a leia hjnabandslfi til eirrar fullkomnunar sem hfir manninum og kristinni tr hans. r skulu lta etta tlunarverk yar sem hi mikilvgasta og byrgarfyllsta, sem r eru skuldbundnir til a inna af hendi n dgum. Eins og r viti kallar a samhfar agerir prestjnustu llum svium mannlegs lfs, efnahags, menningar og flagslegra tta. v ef agerir eiga sr sta llum essum svium samtmis verur hi nna lf foreldra og barna eirra ekki einungis meira viunandi heldur auveldara og hamingjusamara. Allt lf mannlegu samflagi mun augast a brurkrleika og verur stugra af snnum frii egar tlun Gus um heiminn, er fylgt eftir af trmennsku.

Lokabn

31. Virulegu brur, kru synir og allir menn sem hafa gan vilja, sannarlega hfum vr boa yur til mikilla starfa svii menntunar, framrunar og krleika. Og essu styjumst vr vi bifanlega kenningu kirkjunnar, kenninguna sem eftirmaur Pturs samt brrum hans hinum kalsku biskupsstlum varveitir og tlkar af trmennsku. Og vr erum ess fullvissir a etta verk vort, sem sannarlega er gfugt, muni fra blessun bi heiminum og kirkjunni. v maurinn getur ekki last hina snnu slu, sem hann rir me llum mtti anda sns, nema hann fylgi v lgmli sem hinn almttugi Gu hefur letra eigi eli hans. essu lgmli verur a fylgja eftir af visku og krleika. Vi etta mikla starf kllum vr yfir yur ll og srstaklega yur sem eru gift, gng himneskrar nar fr Gui alls heilagleika og miskunnar, og vr me ngju veitum me postullegri blessun vorri.

Birt fr stli heilags Pturs Rm 25. jlmnaar Jakobsmessu ri 1968, sjtta stjrnarri voru.

Pll PP. VI.

(slenska ingin er bygg enskri ingu The Incorporated Catholic Truth Society, London sem kom t ri 1970).
© (1985) Reynir K. Gumundsson

  1. Sbr. heimsbrf Pusar XI, Qui pluribus: Pii IX P.M. Acta, 1, bls. 9-10; heimsbrf heilags Pusar X, Singulari quadam, AAS 4 (1912), bls. 658; heimsbrf Pusar XI, Casti Connubii, AAS 22 (1930), bls. 579-581; varp Pusar XII, Magnificate Dominum til biskupsdma hins kalska heims, AAS 46 (1954) bls. 671-672; heimsbrf Jhannesar XXIII, Mater et Magistra, AAS 53 (1961), bls. 457.
  2. Sbr. Mt. 28:18-19.
  3. Sbr. Mt. 7:21.
  4. Sbr. trfrslurit kirkjuingsins Trent, annar hluti, 8. kafli; heimsbrf Les XIII, Arcanum: Acta Leonis XIII, 2 (1880), bls. 26-29; heimsbrf Pusar XI, Divini Illius Magistri, AAS 22 (1930), bls. 58-61; heimsbrf Pusar XI, Casti Connubii, AAS 22 (1930), bls. 545-546; varp Pusar XII Discorsi e Radiomessaggi, VI, bls. 191-192 til talskra lknasamtaka kenndra vi heilagan Lkas; til flags kalskra ljsmra talu, AAS 43 (1951), bls. 835-854; til flagsskapar sem nefnir sig " barttu fjlskyldunnar" og annarra samtaka er vara fjlskylduna, AAS 43 (1951), bls. 857-859; til sjunda ings aljasamtaka um blfri, AAS 50 (1958), bls. 734-735; heimsbrf Jhannesar XXIII, Mater et Magistra, AAS 53 (1961), bls. 446-447; anna Vatkaningi, Gaudium et spes, n. 47-52, AAS 58 (1966), bls. 1067-1074; Kirkjurttur, grein 1067, 1068 1, grein 1076 1-2.
  5. varp Pls VI til kardnla, AAS 56 (1964), bls. 588; til nefndar sem kannar vandaml sem tengjast mannfjlda, fjlskyldum og fingum, AAS 57 (1965), bls. 388; til ings talskra samtaka fingar- og kvensjkdmalkna, AAS 58 (1966), bls. 1168.
  6. Sbr. 1Jh. 4:8.1
  7. Ef. 3:15.
  8. Anna Vatkaningi, Gaudium et spes, n. 50, AAS 58 (1966), bls. 1070-1072.
  9. Sbr. heilagur Tmas, Summa Theologica, I-II, sp. 94, 2. grein.
  10. Sbr. anna Vatkaningi, Gaudium et spes, n. 50-51, AAS 58 (1968), bls. 1070-1073.
  11. Sbr. sama rit, n. 49, AAS 58 (1966), bls. 1070.
  12. Sbr. heimsbrf Pusar XI, Casti Connubii, AAS 22 (1930), bls. 560; varp Pusar XII til ljsmra, AAS 43 (1951) bls. 843.
  13. Sbr. heimsbrf Jhannesar XXIII, Mater et Magistra, AAS 53 (1961), bls. 447.
  14. Sbr. trfrslurit kirkjuingsins Trent, annar hluti, 8. kafli; heimsbrf Pusar XI, Casti Connubii, AAS 22 (1930), bls. 562-564; varp Pusar XII, Discorsi e Radiomessaggi til talskra lknasamtaka kenndra vi heilagan Lkas; VI., bls. 191-192; varp til ljsmra, AAS 43 (1951), bls. 842-843; til flagsskapar sem nefnir sig " barttu fjlskyldunnar" og annarra samtaka er vara fjlskylduna, AAS 43 (1951), bls. 857-859; heimsbrf Jhannesar XXIII, Pacem in terris, AAS 55 (1963), bls. 259-260; anna Vatkaningi, Gaudium et spes, n. 51, AAS 58 (1966), bls. 1072.
  15. Sbr. heimsbrf Pusar XI, Casti Connubii, AAS 22 (1930), bls. 565; tilskipun pfagars, 22. feb. 1940, AAS 32 (1940), bls. 73; varp Pusar XII til ljsmra, AAS 43 (1951), bls. 843-844; til samtaka um blfri, AAS 50 (1958), bls. 734-735.
  16. Sbr. trfrslurit kirkjuingsins Trent, 2. hluti, 8. kafli; heimsbrf Pusar XI, Casti Connubii, AAS 22 (1930), bls. 559-561; varp Pusar XII til ljsmra, AAS 43 (1951), bls. 843; til samtaka um blfri, AAS 50 (1958), bls. 734-735; heimsbrf Jhannesar XXIII, Mater et Magistra, AAS 53 (1961), bls. 447.
  17. Sbr. varp Pusar XII, til ings samtaka kalskra lgfringa talu, AAS 45 (1953), bls. 798-799.
  18. Sbr. Rm. 3:8.
  19. Sbr. varp Pusar XII til 26. ings flags talskra vagfrasrfringa, AAS 45 (1953), bls. 674-675; til samtaka um blfri, AAS 50 (1958), bls. 734-735.
  20. Sbr. varp Pusar XII til ljsmra, AAS 43 (1951), bls. 846.
  21. Sbr. varp Pusar XII til flags vagfrasrfringa, AAS 45 (1953), bls. 674-675; til leitoga og flaga tlskum samtkum til sfnunar gegn augnsjkdmum og talska blindraflagsins, AAS 48 (1956), bls. 461-462.
  22. Lk. 2:34.
  23. Sbr. heimsbrf Pls VI, Populorum Progressio, AAS 59 (1967), bls. 268.
  24. Sbr. Rm 8.
  25. Sbr. anna Vatkaningi, Inter Mirifica, n. 6-7, AAS 56 (1964), bls. 147.
  26. Heimsbrf Jhannesar XXIII, Mater et Magistra, AAS 53 (1961), bls. 447.
  27. Sbr. heimsbrf Pls VI, Populorum Progressio, AAS 59 (1967), bls. 281-284.
  28. Anna Vatkaningi, Gaudium et spes, n. 52 AAS 58 (1966), bls. 1074.
  29. Sbr. varp Pusar XII til " barttu fjlskyldunnar" og annarra samtaka er vara fjlskylduna, AAS 43 (1951), bls. 859.
  30. Anna Vatkaningi, Gaudium et spes, n. 51, AAS 58 (1966), bls. 1072.
  31. Sbr. Mt. 11:30.
  32. Sbr. anna Vatkaningi, Gaudium et spes, n. 48, AAS 58 (1966), bls. 1067-1069; Lumen gentium, n. 35, AAS 57 (1965), bls. 40-41.
  33. Mt. 7:14; sbr. Heb. 12:11.
  34. Tt. 2:12
  35. 1Kor. 7:31.
  36. Rm. 5:5.
  37. Ef. 5:25, 28-29, 32-33.
  38. Sbr. anna Vatkaningi, Lumen gentium, n. 35, 41, AAS 57 (1965), bls. 40-45; Gaudium et spes, n. 48-49, AAS 58 (1966), bls. 1067-1070; Apostolicam Actuositatem, n. 11, AAS 58 (1966), bls. 847-849.
  39. Sbr. anna Vatkaningi, Lumen gentium, n. 25, AAS 57 (1965), bls. 29-31.
  40. 1Kor. 1:10.
  41. Sbr. Jh. 3:17.