Maríukirkja

UM MANNLEGT LÍF
ENCYCLICAN HUMANAE VITAE

Heimsbréf hans heilagleika Páls páfa VI. Til hinna tignu bræðra: Patríarka, erkibiskupa, biskupa og annarra kirkjuhöfðingja, sem eru í frið og sátt við stól Péturs postula, til klerkdóms og trúaðra um allan hinn kaþólska heim og til allra manna sem hafa góðan vilja.

UM RÉTTA STJÓRNUN BARNEIGNA

Tignu synir og bræður! Kveðja og postulleg blessun!

Myndun nýs lífs

1. Sú mikilvæga skylda, sem felst í myndun nýs mannlegs lífs og hjón taka þátt í af fúsum og frjálsum vilja í samvinnu við Guð skapara vorn, hefur ávallt verið hjónum uppspretta mikils fagnaðar jafnvel þótt á tímum hafi sú skylda ekki verið án verulegra erfiðleika og álags.

Að uppfylla þessa skyldu hefur ávallt komið við samvisku hjóna en nýlegar breytingar í þróun mannlegs samfélags hafa vakið upp nýjar spurningar, sem kirkjan getur ekki komist hjá að svara því þær varða atriði sem eru nátengd lífi mannsins og hamingju hans.

I. hluti
NÝ HLIÐ Á VANDANUM OG UMFANG KENNIVALDSINS

Ný skilgreining á vandanum

2. Breytingarnar sem hafa átt sér stað eru í raun afar mikilvægar og snerta ýmis vandamál. Í fyrsta lagi er það spurningin um stöðuga fólksfjölgun, sem margir óttast að aukist svo mjög að auðlindir heimsins nái ekki að standa undir fjölguninni með þeim afleiðingum, að margar fjölskyldur og þróunarlönd verði að líða enn meiri skort en þekkist í dag. Þessi staðreynd getur hæglega komið yfirvöldum til að grípa til róttækra aðgerða til að koma í veg fyrir slíka hættu. Sú staðreynd er einnig fyrir hendi að auk krafna um bætta vinnu- og heimilisaðstæður, eru gífurlegar kröfur gerðar á sviði mennta- og efnahagsmála, sem veldur því að nú á tímum verður æ erfiðara að sjá þannig fyrir stórri fjölskyldu að hún njóti þeirra lífsgæða sem eru gerðar kröfur um.

Það er ennfremur augljóst, að með aukinni virðingu konunnar og auknum skilningi á stöðu hennar í samfélaginu hefur gildi kærleikans í hjónabandinu vaxið svo og mikilvægi náins sambands hjóna í ljósi þessa kærleika.

En merkilegasta breytingin hefur átt sér stað í þeirri undraverðu framþróun mannsins að virkja og koma reglu á náttúruöflin og sem hefur náð því stigi að nú kappkostar hann að ná stjórn á öllum þáttum eigin lífs - yfir líkama, huga og tilfinningum, yfir félagslífi og jafnvel yfir því lögmáli sem stjórnar því hvernig nýtt líf myndast.

Nýjar spurningar vakna

3. Við þessar nýju aðstæður vakna nýjar spurningar. Með hliðsjón af þeim skilyrðum sem lífsafkoma í dag krefst og með hliðsjón af gildi kærleikans í samvinnu og gagnkvæmum trúnaði hjóna, væri þá ekki rétt að endurskoða þær siðferðisreglur, sem hafa þótt eðlilegar fram að þessu, sérstaklega þegar það er vitað að þær er ekki hægt að halda nema með erfiðismunum, og að þær hafi stundum kostað bæði svita og tár?

Ennfremur, ef maður telur að hér eigi við "reglan um heildarhagsmuni", væri þá ekki hægt að fallast á, að sú ráðagerð að eignast fjölskyldu eftir leiðum skynseminnar í stað tilviljanakenndrar fjölgunar gefi tilefni til að álykta að þær aðgerðir er hindri náttúrlega frjóvgun séu lögmætar og hagkvæmar leiðir til að takmarka barneignir? Með öðrum orðum, er ekki hægt að fallast á að líta beri á getnað með heildarhag hjónabandsins í huga en ekki sem aðskilið atriði? Út frá því sjónarmiði að fólk í dag sé betur meðvitað um eigin ábyrgð er spurt, hvort sá tími sé ekki runninn upp að myndun nýs lífs eigi að stjórnast af vitsmunum mannsins frekar en af tímabreytingu líkama hans.

Svið kennivaldsins

4. Slíkar spurningar kölluðu á að kennivald kirkjunar íhugaði gaumgæfilega að nýju grundvallaratriði siðferðislögmálsins varðandi hjónabandið. Þær kenningar eru byggðar á lögmáli náttúrunnar eins og það birtist og er auðgað af guðlegri opinberun.

Engum kaþólskum manni leyfist að fullyrða, að túlkun siðferðis náttúrulögmáls sé fyrir utan kennivald kirkjunnar. Það er í raun óumdeilanlegt, eins og fyrirrennarar vorir hafa margsinnis lýst yfir[1], að þegar Jesús Kristur yfirfærði guðlegt vald sitt til Péturs og hinna postulanna og sendi þá til að kenna öllum þjóðum boðorð sín[2], hafi hann gert þá að sönnum tilsjónarmönnum og túlkendum alls siðferðislögmálsins og þá ekki einungis þess lögmáls sem guðspjallið flytur okkur heldur einnig náttúrulögmálsins. Ástæðan er sú að vilji Guðs kemur fram í lögmáli náttúrunnar og er því nauðsynlegt að hafa það í heiðri til að menn öðlist eilíft hjálpræði.[3]

Til að fylgja þessari tilskipun eftir hefur kirkjan ávallt verið stefnuföst í kenningum sínum varðandi eðli hjónabandsins og hjúskaparréttindi og um skyldur hjóna. Á þetta sérstaklega við á síðari tímum.[4]

Sérstakar rannsóknir

5. Með hliðsjón af ábyrgð vorri í þessu máli staðfestum vér skipan nefndar sem fyrirrennari vor sællar minningar, Jóhannes páfi XXIII, setti á stofn og bættum vér við nefndarmönnum. Í nefndinni voru hjón og sérfræðingar á þeim mismunandi sviðum, sem viðkomandi spurningar beindust að. Verkefni nefndarinnar var hins vegar að kanna þau viðhorf og þær skoðanir sem uppi voru varðandi hjónabandið og einkum hvað varðar rétta stjórnun barneigna. Henni var einnig ætlað að afla kirkjunni þeirra gagna, sem gætu gert henni kleift að gefa fullnægjandi svar í þessu máli, sem ekki einungis hinir trúuðu biðu eftir, heldur og allur heimurinn.[5]

Eftir að hafa fengið í hendur gögn sérfræðinganna, svo og álit og ráðleggingar margra bræðra vorra á biskupsstóli, sem sumir hverjir sendu álit sitt af sjálfsdáðun og aðrir gerðu svo að vorri ósk, vorum vér í þeirri aðstöðu að geta vegið og metið allar hliðar þessa margslungna máls af meiri nákvæmni. Vér erum mjög þakklátir öllum þeim sem hlut áttu að máli.

Svar kennivaldsins

6. Það verður að hafa í huga að vér gátum ekki litið á niðurstöður nefndarinnar sem endanlegar og bindandi fyrir oss. Nefndin hafði ekki það hlutverk að leysa oss undan þeirri ábyrgð að kanna gaumgæfilega þá alvarlegu spurningu sem upp hafði komið. Það bar oss að gera og ekki síst vegna þess að nefndin komst ekki að sameiginlegri niðurstöðu um hvaða siðferðisreglur ættu að gilda. Það var brýn nauðsyn vegna þess að viss viðhorf höfðu komið fram til lausnar spurningunni, sem höfðu að geyma markmið sem voru ekki í samræmi við staðfastar siðferðiskenningar kirkjunnar um hjónabandið.

Vér höfum nú farið gaumgæfilega yfir þau gögn sem oss hafa borist og kannað allt málið heilshugar. Jafnframt höfum vér beðið stöðugt til Guðs. Því munum vér, í því umboði sem vér höfum frá Kristi, gefa svar vort við þeim mörgu alvarlegu spurningum er varða mál þetta.

II. hluti
SPURNINGAR UM KENNISETNINGU

Heildarmynd af manninum

7. Spurningin um fæðingu barna er, eins og hver önnur spurning, sem snertir mannlegt líf, of stór til að henni sé hægt að svara innan takmarkaðra greina líffræði, sálarfræði, lýðfræði eða félagsfræði. Það er maðurinn í heild sinni og margslungin ábyrgð hans sem verður að gaumgæfa, og ekki má nema staðar við það sem telst vera náttúrulegt og bundið við þennan heim, heldur verður einnig að ígrunda hið yfirnáttúrulega og eilífa. Og þar sem margir hafa, í tilraunum sínum til að réttlæta tilbúnar getnaðarvarnir, höfðað til þess sem kærleikur hjónabandsins krefst og þess sem nefnt hefur verið "ábyrgt foreldrahlutverk", verður að skilgreina þessa tvo þætti hjónabandsins nákvæmlega og brjóta þá til mergjar. Þetta er það sem vér ætlum oss að gera með sérstakri tilvísun til þess sem annað Vatíkanþingið kenndi, með fullri heimild, í hirðisskjalinu Gaudium et spes.

Hjónabandið er sakramenti

8. Kærleikur hjónabandsins opinberar sitt sanna eðli og göfugleika þegar við gerum okkur grein fyrir því að kærleikurinn streymir frá Guði og æðsta uppspretta hans er Guð sem er kærleikur[6]; hann er Faðirinn "sem hvert faðerni fær nafn af á himni og jörðu".[7]

Hjónabandið er því langt frá því að vera tilviljunarkennt fyrirbrigði eða blind afleiðing náttúrulegra afla. Það er í sannleika sagt göfug og forsjál stofnun komin frá Guði skapara vorum, sem hafði það markmið að móta í manninum kærleika sinn. Hjón, sem gefa sig hvort öðru með þeim hætti sem þeirra einna er réttur, leitast þar af leiðandi við að þróa með sér þess konar persónulegt samband, þar sem þau fá uppfyllt hvort annað og starfað með Guði við að koma til lífs og menntunar nýjum einstaklingum.

Jafnframt öðlast hjónaband þeirra, er skírn hafa hlotið, þá virðingu, sem er tákn um náðargjöf sakramentis, þar eð í því sjáum vér sameiningu Krists við kirkju sína.

Kærleikur hjónabandsins

9. Það er í ljósi þessara staðreynda, sem vér sjáum séreinkenni og nauðsyn kærleika hjónabandsins og það er afar mikilvægt að kærleikurinn sé metinn af nákvæmni í því samhengi.

Þessi kærleikur er fyrst og fremst fyllilega mannlegur - samblanda af skynjun og anda. Hann er því ekki eingöngu spurning um eðlishvöt eða tilfinningar. Kærleikurinn er einnig og umfram allt verk hins frjálsa vilja en máttur hans tryggir að ekki fær hans einungis notið við í gleði og sorg daglegs lífs, heldur vaxi til að hjónin verði að vissu leyti eitt hjarta og ein sál og að þau öðlist í sameiningu mannlega uppfyllingu sína.

Þá er kærleikurinn sem hjón bera hvort til annars, afdráttarlaus. Í því felst einstök og persónuleg vinátta þegar hjón deila öllu hvort með öðru af örlæti er útilokar allar óverðskuldaðar væntingar eða að eigin hagsmunir séu settir í fyrirrúm. Hver sá sem raunverulega elskar maka sinn, gerir það ekki fyrir það sem hann meðtekur, heldur elskar hann maka sinn fyrir það sem hann er. Það veitir honum ánægju að auðga hann með því sem hann gefur af sjálfum sér.

Það er yfir allan vafa hafið að kærleikur hjónabandsins er tryggð. Einungis dauðinn fær því breytt. Þannig skilja hjónin það á þeim degi, þegar þau full meðvituð um hvað þau eru að gera, gefa af fúsum vilja hvort öðru heit sitt í hjónavígslunni. Jafnvel þótt þessi tryggð hjónanna skapi stundum erfiðleika getur enginn fullyrt að hana sé ógerlegt að halda, því af henni er ávallt sómi og hana á að halda í heiðri. Fordæmi svo margra hjóna um aldir sýnir, að ekki einungis er tryggðin eðlisbundin hjónabandinu heldur er hún einnig uppspretta hinnar djúpu og varanlegu hamingju.

Og að lokum gefur þessi kærleikur af sér líf því hann lætur ekki staðar numið við atlot hjónanna heldur leitar hann lengra til að nýtt líf megi verða til. "Eðli sínu samkvæmt helgast hjónabandið og ást milli hjóna að því að geta nýtt líf og ala upp börn. Börnin eru einstök gjöf hjónabandsins sem færir foreldrunum almestu farsæld."[8]

Ábyrgt foreldrahlutverk

10. Kærleikur hjónabandsins krefst þess af hjónunum, að þau geri sér að fullu grein fyrir skyldum sínum í sambandi við foreldrahlutverkið og ábyrgð þess og lögð er rík áhersla á nú á dögum eins og rétt er. En þá verður einnig að ríkja réttur skilningur á því hvað í þessu felst. Það verður að líta á málið með hliðsjón af hinum mismunandi röksemdum, sem þó tengjast innbyrðis, og hvað í þeim telst réttlætanlegt.

Ef vér lítum fyrst á málið út frá hinu líffræðilega ferli, þá felst ábyrgt foreldrahlutverk í því að þekkja það ferli og virða það. Fyrir getnaðareiginleika sinn fær maðurinn skilið lögmál líffræðinnar sem felur einnig í sér mannlegt eðli.[9]

Ef vér hins vegar könnum eðlislægar langanir og tilfinningar mannsins, þá felst í ábyrgu foreldrahlutverki að sýna styrk til að dómgreind og vilja sé beitt við að hafa stjórn á þeim.

En ef vér víkjum að öðrum þáttum, sem við eiga, eins og líkamlegar, efnahagslegar, sálfræðilegar og félagslegar aðstæður, þá sýna þau hjón ábyrgt foreldrahlutverk sem af dyggð og örlæti ákveða að setja á stofn stóra fjölskyldu, eða þau sem vegna óviðráðanlegra aðstæðna og með því að halda í heiðri siðferðislögmálið, ákveða að eignast ekki fleiri börn um stund eða jafnvel um óákveðinn tíma.

Innan ramma þeirrar skilgreiningar sem vér notum yfir "ábyrgt foreldrahlutverk" ber jafnframt að geta gífurlega mikilvægs atriðis, sem hefur meiri og dýpri þýðingu í þessu sambandi. Er þá vísað til þess hlutlæga siðferðis sem Guð kom á - siðferðis sem hver einlæg samviska fær skilið á réttan hátt. Þetta þýðir, að þau hjón sem vilja sýna "ábyrgt foreldrahlutverk" verða að hafa forgangsröðina rétta og gangast við skyldum sínum gagnvart Guði, þeim sjálfum, fjölskyldum sínum og samfélaginu.

Af þessu leiðir að þau eru ekki frjáls til að gera það sem þau lystir í þjónustu sinni við að geta nýtt líf, að það sé lögmætt fyrir þau að ákveða, burt séð frá öðrum forsendum, hvaða stefnu þeim beri að taka. Þvert á móti eru þau bundin af því að tryggja það að verknaður þeirra sé í samræmi við vilja Guðs, skapara vors. Það er grundvallareðli hjónabandsins og hjónalífsins, sem leiðir þetta í ljós og stöðug kenning kirkjunnar staðfestir.[10]

Virðing fyrir eðli og tilgangi hjónabandsins

11. Kynlíf, þegar hjón sameinast hvort öðru á náinn og eðlilegan hátt, og þar sem líf kviknar, er, eins og annað Vatíkanþingið kallaði það, "heiðvirt og gott".[11] Ennfremur er það á allan hátt lögmætt þó að fyrirsjáanlegt sé að það verði ekki frjósamt vegna aðstæðna sem hjónin ráða ekki við. Hina eðlislægu athöfn kynlífsins, sem er hluti af tjáningu hjónanna og styrkir sameiningu þeirra, á ekki að bæla niður. Eins og reynslan sýnir oss er það staðreynd að nýtt líf kviknar ekki við öll kynmök. Guð hefur í visku sinni komið þeirri skipan á í náttúrulögmálinu, að frjóvgun verður með þeim hætti að hæfilegt bil milli fæðinga er eðlilegur hluti lögmálsins. Engu að síður hefur kirkjan í viðleitni sinni til að fá menn til að fara eftir þeim lífsreglum, sem fram koma í náttúrulögmálinu og hún túlkar stöðugt með kenningu sinni, krafist þess afdráttarlaust að hvergi megi hindra náttúrulegan eiginleika til getnaðar í neinum athöfnum hjónabandsins.[12]

Kenning sem samræmist mannlegri skynsemi

12. Þessi tiltekna kenning, sem kennivald kirkjunnar iðulega gerir ljósa, er byggð á þeirri órjúfanlegu samtengingu sem er milli mikilvægis samlífs og mikilvægis getnaðar en hvort tveggja er eðlislægur hluti hjónabandsins. Þessa órjúfanlegu samtengingu sem Guð hefur komið á, má maðurinn ekki rjúfa af eigin frumkvæði.

Ástæðan er sú, að jafnframt því að hjúskaparskyldan byggist í grundvallaratriðum á sameiningu hjónanna í sínu nánasta samlífi opinberar hún lögmál, sem sannarlega er ritað í eðli karls og konu, að geta af sér nýtt líf. Og ef hlúð er að þessum ómissandi þáttum, samlífi og getnaði, mun hjónalífið að fullu viðhalda gagnkvæmum kærleika sínum og njóta þeirrar blessunar að öðlast þá miklu ábyrgð sem maðurinn er kallaður til og felst í foreldrahlutverkinu. Vér trúum því að samtíðarmenn vorir skilji, að þessi kenning er í samræmi við mannlega skynsemi.

Trúfesti við áform Guðs

13. Menn hafa réttilega bent á, að það sýnir ekki sannan kærleiksanda að neyða annan aðilann til að uppfylla hjúskaparskyldur sínar án tillits til aðstæðna hans eða hennar eða persónulegra og eðlilegra óska í því sambandi. Það gengur gegn eðlilegu siðferði eins og það birtist í hinu nána samlífi hjónanna. Á sama hátt verða hinir sömu að viðurkenna, ef þeir íhuga málið nánar, að sá verknaður gagnkvæms kærleika sem hindrar boðleið getnaðar, gerir að engu áform Guðs skapara vors, sem með lögmáli lífsins eru hluti af gagnkvæmu kærleiksambandi hjóna. Það gengur þvert gegn vilja höfundar alls lífs. Því er það að ef þessar gjafir Guðs eru iðkaðar og þær sviptar, þó ekki væri nema að litlu leyti, merkingu sinni og ætlunarverki, lítilsvirðir það eðli þeirra sem hlut eiga að máli og á það jafnt við karl sem konu. Verknaðurinn heggur að rótum sambands þeirra og er því í andstöðu við áform Guðs og heilagan vilja hans. Þau hjón sem hins vegar njóta kærleiksgjafa hjónabandsins og virða lögmál náttúrunnar varðandi getnað gera sér það ljóst að þau drottna ekki yfir uppsprettu lífsins heldur þjóna þau þeirri fyrirætlun sem skaparinn kom á. Á sama hátt og maðurinn hefur yfir höfuð ekki ótakmörkuð yfirráð yfir eigin líkama eru sérstakar ástæður fyrir því hvers vegna hann hefur ekki slík yfirráð yfir getnaðarfærum sínum því þeirra þáttur snertir náttúruna sjálfa í sköpun hennar á nýju lífi en upptök þess eru hjá Guði. Allir menn verða að viðurkenna þá staðreynd, eins og fyrirrennari vor Jóhannes páfi XXIII rifjaði upp, að mannlegt líf er heilagt "þar sem upphaf þess er að leita í skipan Guðs".[13]

Ólögmætar aðferðir við að skipuleggja barneignir

14. Því skulu orð vor byggjast á undirstöðuatriðum mannlegrar og kristinnar kenningar um hjónabandið, þegar vér erum enn á ný skuldbundnir til að lýsa því yfir, að bein hindrun getnaðarferlis, sem þegar hefur hafist, og umfram allt bein fóstureyðing, jafnvel þó læknisfræðilegar ástæður liggi að baki, skal afdráttarlaust hafna sem lögmætri aðferð til að ákvarða barneignir.[14]

Ennfremur, eins og kennivald kirkjunnar hefur staðfest við ýmis tækifæri, skal fordæma með sama hætti, beina ófrjósemisaðgerð, hvort sem í hlut á karl eða kona og hvort heldur það er tímabundið eða varanlegt.[15]

Á sama hátt ber að hafna sérhverjum þeim aðgerðum, sem hafa það eitt að markmiði að hindra getnað, hver svo sem tilgangurinn er, og skiptir þá engu hvort hér um ræðir fyrir, eftir eða á meðan kynmök standa yfir.[16]

Þá á sú skoðun ekki við rök að styðjast, að kynmök, þar sem getnaður er hindraður af ásettu ráði, séu réttlætanleg því betra sé að syndga lítið en mikið eða að slík mök muni bindast eðlilegum athöfnum gærdagsins og morgundagsins og mynda með þeim eina heild góðs siðferðis. Þó rétt sé, að stundum sé lögmætt að umbera lítilsháttar atferli, sem eru syndsamleg, til að forðast enn syndsamlegri hluti eða til að það sem er gott verði betra,[17] er það ávallt ólögmætt, jafnvel við hinar alvarlegustu aðstæður, að framkvæma hið illa í þeim tilgangi að afleiðingarnar verði góðar.[18] Með öðrum orðum að eitthvað sé gert af ráðnum hug, sem er í eðli sínu andstætt siðferðislögmálinu og ósamboðið manninum, jafnvel þótt ætlunin sé að vernda eða halda á lofti velferð einstaklingsins, fjölskyldunnar eða samfélagsins yfirleitt. Af því leiðir að það er alvarleg villa að álíta að traust hjónaband, þar sem ríkja eðlileg samskipti að öðru leyti, réttlæti kynmök sem hindri getnaðarleiðina. Þess konar athöfn er í eðli sínu röng.

Lögmæti læknisfræðilegra aðgerða

15. Tekið skal fram að kirkjan telur á engan hátt ólögmætar þær læknisfræðilegu aðgerðir, sem taldar eru nauðsynlegar til að lækna sjúk líffæri, jafnvel þó að slíkar aðgerðir hafi í för með sér að getnaðarleiðir þrengist og að slíkt sé ljóst fyrir aðgerð - svo framarlega sem sú aðgerð sé ekki gerð í hvaða tilgangi sem er.[19]

Lögmæti þess að velja ófrjó tímabil

16. Hins vegar, eins og vér höfum áður getið (nr. 3), hefur sumt fólk í dag lagst gegn þessari kenningu kirkjunnar sem fjallar um þau siðferðislögmál sem stjórna hjónabandinu. Röksemd þeirra er sú að mannleg skynsemi hafi bæði þann rétt og þá ábyrgð að stjórna þeim óskynsamlegu öflum náttúrunnar, sem hún er fær um og beina þeim á þær brautir sem séu til hagsbóta fyrir manninn. Aðrir varpa fram þeirri spurningu varðandi þetta atriði hvort það sé ekki sanngjarnt í svo mörgum tilfellum að nota tilbúnar getnaðarvarnir ef það ýtir undir sátt og samlyndi fjölskyldunnar og þau skilyrði skapist að betri aðstæður verði til að mennta þau börn sem þegar eru fædd. Þessari spurningu verðum vér að svara á skýran hátt. Kirkjan er fyrst allra til að lofa og hvetja til þess að mannleg skynsemi verði notuð á þeim sviðum þar sem vitsmunaveran, sem maðurinn er, starfar í nánum tengslum við skapara sinn. En kirkjan staðfestir að þetta verði að gerast innan takmarka þess raunveruleika, sem Guð hefur komið á.

Ef nægar ástæður liggja að baki því að tímasetja fæðingar, hvort sem um ræðir líkamlegar eða andlegar aðstæður eiginmanns eða eiginkonu, eða vegna utanaðkomandi aðstæðna, kennir kirkjan að þá megi hjón færa sér í nyt þá tíðahringi sem frá náttúrunnar hendi eru eðlislægur hluti æxlunarferlisins og uppfylla hjúskaparskyldur sínar nákvæmlega á þeim tímum sem eru ófrjó tímabil. Með þessum hætti geta þau haft stjórn á fæðingum og án þess að ganga á nokkurn hátt gegn þeim grundvallarreglum siðferðis sem vér höfum verið að útskýra.[20]

Ekki ber að líta svo á að mótsögn felist í því hjá kirkjunni eða í kenningu hennar þegar hún álítur það lögmætt fyrir hjón, að nýta sér þau tímabil sem eru ófrjó en fordæmir ávallt sem ólögmæt þær aðferðir, sem koma beint í veg fyrir getnað jafnvel þegar ástæður sem gefnar eru fyrir hinum síðarnefndu aðferðum eru hvorki léttvægar né siðlausar. Þessar tvær aðstæður eru í raun og veru gjörsamlega ólíkar. Í fyrra tilfellinu nota hjónin réttilega þá aðferð, sem náttúran hefur gefið þeim. Í því síðara hindra þau náttúrulega þróun ferlisins sem felst í að geta nýtt líf. Ekki skal á móti því mælt að í báðum tilfellum hafa hjónin góðar ástæður og ásetningur þeirra er ljós, að varna því að börn fæðist og gera ráðstafanir að svo verði ekki. En sannleikurinn er jafnframt sá, að einungis í fyrra tilfellinu eru hjónin reiðubúin að halda sig frá kynmökum á meðan frjótt tímabil stendur yfir, og eins oft og sanngjarnar aðstæður gera það að verkum að fæðing annars barns er ekki talin æskileg. Og þegar ófrjótt tímabil kemur á ný, þá nota þau samlíf hjónabandsins til að tjá hvort öðru gagnkvæma ást sína og vernda tryggð sína gagnvart hvort öðru. Að hafa þennan háttinn á er sannarlega sönnun þess að um óyggjandi og ósvikna ást sé að ræða.

Alvarlegar afleiðingar tilbúinna getnaðarvarna

17. Ábyrgir menn munu verða langtum sannfærðari um sannleika kenningarinnar, sem kirkjan heldur á lofti í þessu máli, ef þeir íhuga afleiðingar þeirra aðferða og áforma þegar náttúrulegar aðferðir eru ekki notaðar til að koma í veg fyrir fjölgun fæðinga. Þeir skulu fyrst íhuga hve auðveldlega sú leið getur boðið heim hættunni á hjúskaparbroti og hnignun siðferðis. Það þarf ekki að búa yfir mikilli reynslu til að skynja að fullu mannlegan veikleika og skilja að menn - og þá sérstaklega þeir yngri sem eru opnir fyrir freistingum - þurfa á hvatningu að halda til að halda í heiðri siðferðislögmálið og að það er beinlínis syndsamlegt að auðvelda þeim að brjóta lögmálið. Annað er það sem gefur tilefni til að vera á varðbergi. Sá maður, sem sem venst því að nota getnaðarvarnir á það á hættu að virðing hans fyrir konunni minnki. Með því hættir hann að virða líkamlega og andlega velferð konunnar og í hans augum verður hún einungis tæki til að fullnægja þörfum hans. Hún verður ekki lengur sá lífsförunautur sem hann á að umvefja umhyggju og ástúð.

Að lokum ættum vér að íhuga alvarlega afleiðingar þess að þau opinberu yfirvöld, sem hafa lítinn skilning á brýnni nauðsyn lögmáls siðferðis, fái stjórn þessara mála í hendur. Getur nokkur álasað þeim stjórnvöldum, sem eru að glíma við vandamál heillar þjóðar, ef þau grípa til sömu ráða og þeirra sem talin eru lögmæt fyrir hjón við úrlausn tiltekinna fjölskylduvandamála? Hvað fær komið í veg fyrir að yfirvöld grípi til þeirra getnaðarvarnaraðferða sem þau telja árangursríkust? Þau gætu jafnvel þvingað þeirri leið á alla ef þau teldu það nauðsynlegt. Það gæti þess vegna vel svo farið að þegar fólk, hvort sem um er að ræða einstaklinga, fjölskyldur eða samfélagið, gerir allt sem það getur til að sniðganga lögmál Guðs, þegar það veldur því erfiðleikum, að þá láti það í hendur yfirvöldum vald til að blanda sér í einkamál hjóna og önnur mál sem varðar persónulega ábyrgð þeirra.

Ef vér teljum þess vegna ekki að getnaður sé háður geðþóttaákvörðun mannsins, verðum vér að fallast á að manninum eru skorður settar, sem ber að virða, varðandi eigin líkama og náttúrulegt hlutverk hans. Það skal sagt, að þetta er takmörkun sem enginn, hvort heldur er einstaklingur eða opinber yfirvöld, fær breytt með lögmætum hætti. Slíkum takmörkunum er beinlínis komið á vegna þeirrar virðingar sem mannslíkamanum ber og náttúrulegu hlutverki hans og í ljósi þeirra grundvallatriða sem vér höfum minnst á fyrr og samkvæmt réttum skilningi á "reglunni um heildarhagsmuni" sem fyrirrennari vor Píus páfi XII kom á framfæri.[21]

Kirkjan ber ábyrgð á sönnum mannlegum gildum

18. Þess ber að vænta að ekki muni allir eiga auðvelt með að fallast á þessa tilgreindu kenningu. Rödd kirkjunnar mætir hávaðasömum mótmælum, sem hafa magnast með nútíma fjölmiðlun. Það ætti ekki að koma neinum á óvart að kirkjan, eins og stofnanda hennar, sé ætlað það hlutverk "sem móti verður mælt".[22] Þrátt fyrir þetta færist kirkjan ekki undan þeirri skyldu sinni sem henni er ætlað, að kunngjöra af auðmýkt, en stefnufestu, siðferðislögmálið í heild sinni hvort sem það sækir uppruna sinn til náttúrunnar eða fagnaðarerindisins.

Þar sem kirkjan er ekki höfundur þessa lögmáls hefur hún ekki gerðardómsvald til að úrskurða lögmæti þess. Kirkjunni er ætlað að túlka og vernda lögin. Það yrði ekki rétt af henni að lýsa það lögmætt, sem væri í raun ólögmætt, vegna þess að slíkt yrði í eðli sínu ávallt andstætt sannri gæfu mannsins.

Með því að standa vörð um óskert siðferðislögmál hjónabandsins er kirkjan sannfærð um að hún leggur sitt af mörkum til að festa í sessi rétta siðmenningu mannsins. Hún hvetur manninn til að bregðast ekki ábyrgð sinni með því að láta þægindi tækninnar leiða sannfæringu sína. Með þessum hætti er kirkjan að verja virðingu eiginmanns og eiginkonu. Þessi aðferð kirkjunnar sýnir fram á að hún, trú fordæmi og kenningum frelsarans, er einlæg og óeigingjörn hvað snertir manninn. Hún leitast við að aðstoða hann af öllum mætti ekki síst í þessari jarðnesku pílagrímsferð "við að eiga hlutdeild í lífi hins lifanda Guðs, Föður allra manna".[23]

III. hluti
KIRKJAN VÍSAR VEGINN

Kirkjan, móðir og kennari

19. Orð vor kæmu illa á framfæri hugsun kirkjunnar, sem er móðir og kennari allra þjóða og kærleiksríkri umönnun hennar, ef þau veittu ekki manninum stuðning þegar foreldrar verða að ákvarða á réttmætan hátt fjölda barna sinna á tímum þegar lífskilyrði eru erfið og aðstæður hvíla þungt á fjölskyldum og þjóðum. Þetta eru einmitt þeir karlar og konur sem vér höfum nú hvatt til að halda í heiðri lögmál Guðs um hjónabandið. Kirkjan getur ekki tileinkað sér annað sjónarmið gagnvart mannkyninu en frelsari þess. Hún þekkir veikleika þess; hún hefur samúð með fjöldanum; hún fagnar syndurum. En á sama tíma getur hún ekki annað en kennt lögmálið. Því það er í raun og veru lögmál mannlegs lífs, sem hefur verið endurreist til síns upprunalegs sannleika og nýtur leiðsagnar Anda Guðs.[24]

Að halda í heiðri lögmál Guðs

20. Kenning kirkjunnar varðandi rétta ákvörðun mannsins um fjölskyldustærð er birting lögmáls Guðs. Samt sem áður leikur enginn vafi á því að mörgum mun finnast erfitt ef ekki ómögulega að framfylgja því. Það er með það eins og með alla góða hluti sem eru framúrskarandi í göfuglyndi og fyrir þá hagsæld sem þeir færa mönnum, að lögmálið krefst af einstökum körlum og konum, af fjölskyldum og þjóðfélaginu staðfastan ásetning og mikla þrautseigju. Í sannleika sagt er ekki hægt að lifa samkvæmt því nema með Guðs hjálp sem með náð sinni hjálpar og styrkir alla menn sem hafa góðan vilja í ásetningi þeirra. Það verður ljóst þeim sem gaumgæfa málið á heiðarlegan hátt að þrautseigjan eflir virðingu mannsins og verður til hagsbóta fyrir samfélagið.

Að hafa stjórn á sjálfum sér

21. En forsenda hjóna fyrir réttri og lögmætri skipun barnsfæðinga er að þau geri sér að fullu grein fyrir gildi sannrar hamingju fjölskyldulífsins og í öðru lagi að þau öðlist algjöra stjórn á sjálfum sér og tilfinningum sínum. Ef þau hafa stjórn á frumkenndum sínum með aðstoð skynseminnar og hins frjálsa vilja verða þau án efa að stunda sjálfsafneitun. Einungis þá mun kærleikurinn leita í réttan farveg í hjónabandinu. Og þetta á sérstaklega við hvað varðar iðkun tímabundins skírlífis. En þess konar sjálfsagi ber skýrt vitni um siðlæti hjónanna sem er svo langt frá því að vera hindrun á vegi gagnkvæmrar ástar þeirra, heldur umbreytir henni og gefur henni sönn mannleg einkenni. Og ef slíkur sjálfsagi heimtar af þeim að þau verði staðföst í ásetningi sínum og fyrirætlun, þá hefur hann á sama tíma heilnæm áhrif við að aðstoða hjónin að þróa með sér að fullu persónuleika sinn og auðgar þau andlegri blessun. Því sjálfsaginn færir fjölskyldunni auðlegð friðar og kyrrðar. Hann aðstoðar við að leysa annars konar vandamál sem upp koma. Hann ýtir undir gagnkvæma umhyggju kærleikans. Hann hjálpar þeim að standast óeðlilega mikla eigingirni sem gengur þvert gegn kærleikanum. Þau verða meðvituð um ábyrgð sína. Og að lokum færir hann foreldrunum dýpri og árangursríkari aðferð við að mennta börn sín. Þau munu bæði á æsku- og unglingsárum sínum þróa með sér réttan skilning á þeim verðmætum sem varða sanna lífsblessun og öðlast eiginleika til að nýta andlega og líkamlega orku á friðsaman og samstilltan hátt.

Bænarósk til þeirra sem sjá um kennslu

22. Þessar íhuganir gefa oss tilefni til að ávarpa þá sem eru við kennslu og alla þá sem hafa réttindum og skyldum að gegna varðandi sameiginlega velferð samfélagsins. Vér viljum beina athygli þeirra að því, að nauðsynlegt er að skapa andrúmsloft sem stuðlar að því að fleiri haldi skírlífi í heiðri en það hefur í för með sér að sannarlegt frelsi mun ríkja yfir taumleysi og staðinn verður vörður um þá viðmiðun sem gildir í siðferðislögmálinu.

Því ber að fordæma opinberlega og einum rómi allt það sem fjölmiðlun í nútíma samfélagi stuðlar að til að vekja upp í mönnum auvirðilegar ástríður og hvetja til lægri siðferðislegs staðals. Skiptir þá ekki máli hvort í hlut á skrifað orð eða ósiðsamlegt athæfi á sviði eða á hvíta tjaldinu. Þetta eiga allir þeir að gera sem láta sér annt um að siðmenningin þróist og vilja standa vörð um einstæð gildi mannsandans. Það er algjör fjarstæða að verja slíka niðurlægingu í nafni listar eða menningar[25] eða með því að biðla til frelsis sem opinber yfirvöld hafa leyft á þessu sviði.

Til þjóðarleiðtoga

23. Og nú viljum vér beina máli voru til þjóðarleiðtoga, vegna þess að í þeirra höndum er mest öll ábyrgð þess að halda vörð um almenna velferð og þeir geta lagt mikið af mörkum til að viðhalda siðgæði. Leyfið aldrei að grafið sé undan siðgæði þjóðar yðar. Þar sem fjölskyldan er grundvallareining hvers ríkis þá látið ekki viðgangast að löggjöf sé sett, sem opnar fjölskyldum leiðir sem ganga gegn náttúrulegu og guðlegu lögmáli. Því aðrar leiðir eru færar fyrir stjórnvöld að leysa þau vandamál sem fólksfjölgun veldur - það er að segja, að sett séu lög um aðstoð við fjölskyldur um viðunandi fræðslu til að siðferðislögmálið og frelsi borgaranna sé í heiðri haft.

Vér gerum oss að fullu grein fyrir þeim vandamálum sem opinber yfirvöld standa frammi fyrir og þá sérstaklega í þróunarlöndum. Vér höfðum raunar í huga réttmætar áhyggjur sem hvíla á þeim þegar vér birtum heimsbréf vort Populorum Progressio. En nú tökum vér undir með forvera vorum Jóhannesi XXIII sællar minningar, og gerum orð hans að vorum: "Engin yfirlýsing er varðar vandamálið og engin lausn þess er viðunandi sem hefur virðingu mannsins að engu og byggist eingöngu á efnislegri hugsun um manninn sjálfan og líf hans. Til að úrlausn þessa máls verði möguleg verður að ná til félagslegra og efnahagslegrar framþróunar bæði hvað varðar einstaklinginn og allt samfélagið og virða og halda á lofti sönnum mannlegum gildum".[26] Enginn getur, án þess að ganga alvarlega gegn réttlætinu, gert guðlega forsjón ábyrga fyrir því sem virðist vera afleiðing misheppnaðrar stefnu stjórnvalda, afleiðing félagslegs óréttlætis, afleiðing síngjarnrar ásóknar í veraldlega hluti, og að lokum afleiðing vítaverðrar vanrækslu við að taka það frumkvæði og þá ábyrgð sem þarf til að almenningur og börn njóti meiri lífsgæða.[27] Ef einungis öll aflögufær stjórnvöld færu að dæmi þeirra sem nú þegar eru að gera góða hluti og tækju sig til við að hleypa nýju blóði í þær framkvæmdir sem þau eru skuldbundin til að gera! Það má ekki slá slöku við framkvæmdaráætlanir um gagnkvæma og alhliða aðstoð þjóða á milli. Vér höfum þá trú að á þessu sviði sé nær ótakmarkaður vettvangur fyrir göfugar alþjóðastofnanir að starfa á.

Til vísindamanna

24. Þessu næst beinum vér orðum vorum til vísindamanna. Þeir geta "stuðlað að velferð hjónabandsins og fjölskyldunnar ásamt því að friða samviskuna ef þeir með samanburðarrannsóknum reyna að varpa betra ljósi á þau skilyrði sem eru hagstæð lögmætri stjórnun getnaðar".[28] Það er afar æskilegt, og það hafði Píus XII einnig í huga, að læknavísindin gætu með rannsóknum á hinum náttúrulega tíðarhring ákvarðað nægilega öruggan og um leið siðferðilegan grundvöll til að hafa stjórn á barneignum.[29] Á þennan hátt gætu vísindamenn, og þá sérstaklega þeir sem eru kaþólskir, með rannsóknum sínum rennt stoðum undir þau sannindi, sem kirkjan heldur fram, að "það geti á engan hátt verið andstæður milli tveggja guðlegra lögmála - þess sem stýrir lífsgetnaði og þess sem stýrir aðhlynningu kærleikans í hjónabandinu".[30]

Til kristinna eiginmanna og eiginkvenna

25. Og nú snúum vér oss sérstaklega til sona vorra og dætra, þeirra sem Guð hefur framar öðrum kallað til að þjóna sér með því að stofna til hjónabands. Samfara því að kirkjan gerir börnum sínum grein fyrir þeim órjúfanlegum skilyrðum sem lögmál Guðs kveður á um, er hún jafnframt rödd hjálpræðisins og fyrir sakramentin sviptir hún upp á gátt leiðum náðarinnar en fyrir hana er maðurinn gerður að nýrri sköpun sem samsvarar í kærleika og sönnu frelsi áformum skapara hans og frelsara, og fær einnig upplifað hve ljúft ok Krists er.[31]

Í auðmjúkri hlýðni við rödd kirkjunnar, ættu kristin hjón að hafa í huga köllun sína til að lifa kristilegu lífi, köllun sem þau öðlast í skírninni og hefur verið staðfest á ný og á skýrari hátt með sakramenti hjónabandsins. Því að fyrir þetta sakramenti eru þau styrkt og, vér getum nánast sagt, vígð til að uppfylla af trúmennsku skyldur sínar, til að láta köllun sína skila sér til fulls og til að bera Kristi vitni, eins og þeim sæmir, frammi fyrir heiminum.[32] Því að Drottinn hefur falið þeim það verkefni að gera körlum og konum sýnilegan þann heilagleika og fögnuð sem felst í lögmálinu, er sameinar á órjúfanlegan hátt ást þeirra hvors til annars og þá samvinnu sem þau eiga með kærleika Guðs, hans sem er höfundur mannlegs lífs.

Vér höfum eigi í huga að leiða hjá oss í þögn þá erfiðleika, sem á stundum eru mjög miklir og kristin hjón fá ekki umflúið. Þeim eins og oss öllum, "er hliðið þröngt og vegurinn mjór, er liggur til lífsins".[33] Engu að síður er það einmitt vonin um þetta líf sem lýsir upp leiðina eins og skínandi ljós þegar þau, sterk í anda, leitast við að lifa "hóglátlega, réttvíslega og guðrækilega í heimi þessum"[34] fullviss þess að "heimurinn í núverandi mynd líður undir lok".[35]

Það er af þessari ástæðu að eiginmaður og eiginkona ættu að axla þær byrðar sem þeim hafa verið færðar og gera það sjálfviljug, styrkt af trúnni og voninni sem "bregst oss ekki, því að kærleika Guðs er úthellt í hjörtum vorum fyrir Heilagan Anda, sem oss er gefinn".[36] Þau skulu síðan biðja Guð innilega og án afláts og framar öllu skulu þau teyga djúpt náð og kærleika frá þeirri óþrjótandi lind sem er altarissakramentið. Ef syndin hins vegar heldur þeim í fjötrum sínum ættu þau ekki að örvænta. Þau ættu heldur af auðmýkt og þrautseigju að leita miskunnar Guðs sem iðrunarsakramentið veitir af gnægð. Á þann hátt er það víst að þau munu verða fær um að ná þeirri fullkomnun hjónabandsins, sem heilagur Páll postuli setur fram með þessum orðum: "Þér menn, elskið konur yðar eins og Kristur elskaði kirkjuna... Þannig skulu eiginmennirnir elska konur sínar eins og eigin líkami. Sá, sem elskar konu sína, elskar sjálfan sig. Enginn hefur nokkru sinni hatað eigið hold, heldur elur hann það og annast eins og Kristur kirkjuna... Þetta er mikill leyndardómur. Ég hef í huga Krist og kirkjuna. En sem sagt, þér skuluð hver og einn elska eiginkonu yðar eins og sjálfa yður, en konan beri lotningu fyrir manni sínum".[37]

Fjölskyldutrúboð

26. Einn dýrmætasti afrakstur þess að farið sé staðfastlega eftir lögmáli Guðs er að hjónin sjálf öðlast oft þrá til að deila með öðrum af reynslu sinni. Þannig verður það í fullnustu köllunar leikmanns að göfug og framúrskarandi trúboðsviðleitni á sér stað. Eins og líkur þjónar líkum eiga hjónin sjálf oft frumkvæðið að því að verða sem postular fyrir önnur hjón. Og sannarlega er erfitt að ímynda sér hentugra form á kristinni trúboðsstarfsemi á vorum dögum.[38]

Til lækna og hjúkrunarfræðinga

27. Á sama hátt berum vér mikla virðingu fyrir þeim læknum og hjúkrunarfólki, sem í köllun sinni kappkostar að uppfylla kristilegar skyldur sínar og lætur þær ganga fyrir þeim hagsmunum sem eingöngu eru mannlegir. Þau eiga að fá að starfa óáreitt í þeirri ætlun sinni að stuðla ávallt að starfsemi sem er í samræmi við trú þeirra og rétta skynsemi. Og á fundum með fagsystkinum sínum eiga þau að fá að hafa áhrif á gang mála til að vinna aðra til fylgis við þær stefnur sem eru í samræmi við köllun þeirra. Ennfremur ættu þau að líta á það sem órjúfanlegan þátt fagkunnáttu sinnar að öðlast yfirburðarþekkingu á hinum flóknu sviðum læknavísindanna. Á þann hátt getu þau leiðbeint hjónum, sem leita til þeirra, og sýnt þeim fram á hvað er lögmætt. Það hafa þau raunar allan rétt til að fá.

Til presta

28. Og nú kæru synir, þér sem eruð prestar og sem sakir þess helga embættis sem þér gegnið, gefið ráð og eruð andlegir leiðbeinendur hvort heldur um er að ræða einstaklinga, konur eða karla, eða fjölskyldur, til yðar snúum vér oss með miklu trausti. Því að það er meginskylda yðar - og þá tölum vér sérstaklega til þeirra sem kenna kristilega siðfræði - að útskýra kenningar kirkjunnar um hjónabandið. Það skal gert af fullri hreinskilni og án þess að nokkuð sé dregið undan. Í starfi yðar sem þjónar kirkjunnar verðið þér að ganga á undan með góðu fordæmi og sýna af lífi og sál einlægna hlýðni við kennivald kirkjunnar. Því eins og yður er kunnugt, þá njóta æðstu sálnahirðar kirkjunnar sérstakrar uppljómunar Heilags Anda við að kenna sannleikann.[39] Fyrir það eruð þér bundnir slíkri hlýðni en ekki vegna þeirra röksemda sem þeir leggja fram. Ekki ætti það að fara fram hjá yður að ef takast á að varðveita sálarfrið mannsins og sameiningu kristinna manna þá er það mjög mikilvægt að í kristilegri siðfræði sem og trúfræði hlýði allir kennivaldi kirkjunnar og tali þar allir einni röddu. Með einlægu hjarta gerum vér því angistarfull orð heilags Páls postula að vorum: "En ég áminni yður, bræður, í nafni Drottins vors Jesú Krists, að þér séuð allir samhuga og ekki séu flokkadrættir á meðal yðar, heldur að þér séuð fullkomlega sameinaðir í sama hugarfari og í sömu skoðun."[40]

Samúð með syndurum

29. Það ber ennfremur fagurt vitni um kærleika til mannsins að ekkert sé dregið undan í að kenna hjálpræði Krists, og það sé gert með umburðarlyndi. Þar hefur Drottinn sjálfur gefið fordæmi í samskiptum sínum við menn. Hann kom ekki til að dæma heiminn, heldur til að heimurinn mætti frelsast fyrir hann.[41] Beitti Kristur sér ekki af fullum þunga gegn syndinni en var þolinmóður og fullur miskunnsemdar gagnvart syndurum?

Hjón sem eiga í erfiðleikum í lífi sínu verða því að finna fyrir ímynd kærleika frelsarans í hjarta og máli prestsins.

Vér berum fullt traust til yðar nú þegar vér ávörpum yður kæru synir því vér erum þess fullvissir að samfara því að Helgur Andi Guðs er nálægur í kennivaldinu sem kunngjörir örugga kennisetningu, uppljómar Andinn jafnframt hjörtu hinna trúuðu og býður þeim að gefa samþykki sitt. En þér eigið að kenna hjónum hvernig á að biðja og búa þau undir að meðtaka oftar í trúarsannfæringu altarissakramentið og iðrunarsakramentið. Þau mega aldrei örvænta þrátt fyrir veikleika sinn.

Til biskupa

30. Og nú þegar líður að lokum þessa heimsbréfs vors, snúum vér oss til yðar með lotningu og kærleika, kæru og heiðruðu bræður á biskupsstóli, sem vér deilum með á náinn hátt andlegri umönnun Guðs barna. Vér bjóðum yður öllum og sárbænum yður, að veita forystu prestum yðar sem aðstoða yður í hinni helgu þjónustu, hinum trúuðu í biskupsdæmi yðar, og að þér helgið yður af öllum kröftum og án tafar því að standa vörð um helgi hjónabandsins og það sem betra er, að leiða hjónabandslífið til þeirrar fullkomnunar sem hæfir manninum og kristinni trú hans. Þér skuluð líta á þetta ætlunarverk yðar sem hið mikilvægasta og ábyrgðarfyllsta, sem þér eruð skuldbundnir til að inna af hendi nú á dögum. Eins og þér vitið kallar það á samhæfðar aðgerðir í prestþjónustu á öllum sviðum mannlegs lífs, efnahags, menningar og félagslegra þátta. Því ef aðgerðir eiga sér stað á öllum þessum sviðum samtímis þá verður hið nána líf foreldra og barna þeirra ekki einungis meira viðunandi heldur auðveldara og hamingjusamara. Allt líf í mannlegu samfélagi mun auðgast að bróðurkærleika og verður stöðugra af sönnum friði þegar áætlun Guðs um heiminn, er fylgt eftir af trúmennsku.

Lokabón

31. Virðulegu bræður, kæru synir og allir menn sem hafa góðan vilja, sannarlega höfum vér boðað yður til mikilla starfa á sviði menntunar, framþróunar og kærleika. Og í þessu styðjumst vér við óbifanlega kenningu kirkjunnar, kenninguna sem eftirmaður Péturs ásamt bræðrum hans á hinum kaþólsku biskupsstólum varðveitir og túlkar af trúmennsku. Og vér erum þess fullvissir að þetta verk vort, sem sannarlega er göfugt, muni færa blessun bæði heiminum og kirkjunni. Því maðurinn getur ekki öðlast hina sönnu sælu, sem hann þráir með öllum mætti anda síns, nema hann fylgi því lögmáli sem hinn almáttugi Guð hefur letrað í eigið eðli hans. Þessu lögmáli verður að fylgja eftir af visku og kærleika. Við þetta mikla starf köllum vér yfir yður öll og þá sérstaklega yður sem eru gift, gnægð himneskrar náðar frá Guði alls heilagleika og miskunnar, og vér með ánægju veitum með postullegri blessun vorri.

Birt frá stóli heilags Péturs í Róm 25. júlímánaðar á Jakobsmessu árið 1968, sjötta stjórnarári voru.
Páll PP. VI.

(Íslenska þýðingin er byggð á enskri þýðingu The Incorporated Catholic Truth Society, London sem kom út árið 1970).
© (1985) Reynir K. Guðmundsson

Sbr. heimsbréf Píusar XI, Qui pluribus: Pii IX P.M. Acta, 1, bls. 9-10; heimsbréf heilags Píusar X, Singulari quadam, AAS 4 (1912), bls. 658; heimsbréf Píusar XI, Casti Connubii, AAS 22 (1930), bls. 579-581; ávarp Píusar XII, Magnificate Dominum til biskupsdæma hins kaþólska heims, AAS 46 (1954) bls. 671-672; heimsbréf Jóhannesar XXIII, Mater et Magistra, AAS 53 (1961), bls. 457.
Sbr. Mt. 28:18-19.
Sbr. Mt. 7:21.
Sbr. trúfræðslurit kirkjuþingsins í Trent, annar hluti, 8. kafli; heimsbréf Leós XIII, Arcanum: Acta Leonis XIII, 2 (1880), bls. 26-29; heimsbréf Píusar XI, Divini Illius Magistri, AAS 22 (1930), bls. 58-61; heimsbréf Píusar XI, Casti Connubii, AAS 22 (1930), bls. 545-546; ávarp Píusar XII Discorsi e Radiomessaggi, VI, bls. 191-192 til ítalskra læknasamtaka kenndra við heilagan Lúkas; til félags kaþólskra ljósmæðra á Ítalíu, AAS 43 (1951), bls. 835-854; til félagsskapar sem nefnir sig "í baráttu fjölskyldunnar" og annarra samtaka er varða fjölskylduna, AAS 43 (1951), bls. 857-859; til sjöunda þings alþjóðasamtaka um blóðfræði, AAS 50 (1958), bls. 734-735; heimsbréf Jóhannesar XXIII, Mater et Magistra, AAS 53 (1961), bls. 446-447; annað Vatíkanþingið, Gaudium et spes, n. 47-52, AAS 58 (1966), bls. 1067-1074; Kirkjuréttur, grein 1067, 1068 § 1, grein 1076 §§ 1-2.
Ávarp Páls VI til kardínála, AAS 56 (1964), bls. 588; til nefndar sem kannar vandamál sem tengjast mannfjölda, fjölskyldum og fæðingum, AAS 57 (1965), bls. 388; til þings ítalskra samtaka fæðingar- og kvensjúkdómalækna, AAS 58 (1966), bls. 1168.
Sbr. 1Jh. 4:8.1
Ef. 3:15.
Annað Vatíkanþingið, Gaudium et spes, n. 50, AAS 58 (1966), bls. 1070-1072.
Sbr. heilagur Tómas, Summa Theologica, I-II, sp. 94, 2. grein.
Sbr. annað Vatíkanþingið, Gaudium et spes, n. 50-51, AAS 58 (1968), bls. 1070-1073.
Sbr. sama rit, n. 49, AAS 58 (1966), bls. 1070.
Sbr. heimsbréf Píusar XI, Casti Connubii, AAS 22 (1930), bls. 560; ávarp Píusar XII til ljósmæðra, AAS 43 (1951) bls. 843.
Sbr. heimsbréf Jóhannesar XXIII, Mater et Magistra, AAS 53 (1961), bls. 447.
Sbr. trúfræðslurit kirkjuþingsins í Trent, annar hluti, 8. kafli; heimsbréf Píusar XI, Casti Connubii, AAS 22 (1930), bls. 562-564; ávarp Píusar XII, Discorsi e Radiomessaggi til ítalskra læknasamtaka kenndra við heilagan Lúkas; VI., bls. 191-192; ávarp til ljósmæðra, AAS 43 (1951), bls. 842-843; til félagsskapar sem nefnir sig "í baráttu fjölskyldunnar" og annarra samtaka er varða fjölskylduna, AAS 43 (1951), bls. 857-859; heimsbréf Jóhannesar XXIII, Pacem in terris, AAS 55 (1963), bls. 259-260; annað Vatíkanþingið, Gaudium et spes, n. 51, AAS 58 (1966), bls. 1072.
Sbr. heimsbréf Píusar XI, Casti Connubii, AAS 22 (1930), bls. 565; tilskipun páfagarðs, 22. feb. 1940, AAS 32 (1940), bls. 73; ávarp Píusar XII til ljósmæðra, AAS 43 (1951), bls. 843-844; til samtaka um blóðfræði, AAS 50 (1958), bls. 734-735.
Sbr. trúfræðslurit kirkjuþingsins í Trent, 2. hluti, 8. kafli; heimsbréf Píusar XI, Casti Connubii, AAS 22 (1930), bls. 559-561; ávarp Píusar XII til ljósmæðra, AAS 43 (1951), bls. 843; til samtaka um blóðfræði, AAS 50 (1958), bls. 734-735; heimsbréf Jóhannesar XXIII, Mater et Magistra, AAS 53 (1961), bls. 447.
Sbr. ávarp Píusar XII, til þings samtaka kaþólskra lögfræðinga á Ítalíu, AAS 45 (1953), bls. 798-799.
Sbr. Róm. 3:8.
Sbr. ávarp Píusar XII til 26. þings félags ítalskra þvagfærasérfræðinga, AAS 45 (1953), bls. 674-675; til samtaka um blóðfræði, AAS 50 (1958), bls. 734-735.
Sbr. ávarp Píusar XII til ljósmæðra, AAS 43 (1951), bls. 846.
Sbr. ávarp Píusar XII til félags þvagfærasérfræðinga, AAS 45 (1953), bls. 674-675; til leiðtoga og félaga í ítölskum samtökum til söfnunar gegn augnsjúkdómum og ítalska blindrafélagsins, AAS 48 (1956), bls. 461-462.
Lk. 2:34.
Sbr. heimsbréf Páls VI, Populorum Progressio, AAS 59 (1967), bls. 268.
Sbr. Róm 8.
Sbr. annað Vatíkanþingið, Inter Mirifica, n. 6-7, AAS 56 (1964), bls. 147.
Heimsbréf Jóhannesar XXIII, Mater et Magistra, AAS 53 (1961), bls. 447.
Sbr. heimsbréf Páls VI, Populorum Progressio, AAS 59 (1967), bls. 281-284.
Annað Vatíkanþingið, Gaudium et spes, n. 52 AAS 58 (1966), bls. 1074.
Sbr. ávarp Píusar XII til "í baráttu fjölskyldunnar" og annarra samtaka er varða fjölskylduna, AAS 43 (1951), bls. 859.
Annað Vatíkanþingið, Gaudium et spes, n. 51, AAS 58 (1966), bls. 1072.
Sbr. Mt. 11:30.
Sbr. annað Vatíkanþingið, Gaudium et spes, n. 48, AAS 58 (1966), bls. 1067-1069; Lumen gentium, n. 35, AAS 57 (1965), bls. 40-41.
Mt. 7:14; sbr. Heb. 12:11.
Tít. 2:12
1Kor. 7:31.
Róm. 5:5.
Ef. 5:25, 28-29, 32-33.
Sbr. annað Vatíkanþingið, Lumen gentium, n. 35, 41, AAS 57 (1965), bls. 40-45; Gaudium et spes, n. 48-49, AAS 58 (1966), bls. 1067-1070; Apostolicam Actuositatem, n. 11, AAS 58 (1966), bls. 847-849.
Sbr. annað Vatíkanþingið, Lumen gentium, n. 25, AAS 57 (1965), bls. 29-31.
1Kor. 1:10.
Sbr. Jh. 3:17.

UM MANNLEGT LÍF ENCYCLICAN HUMANAE VITAE